برگردان به زبان ساده
ز ابرو باد آزاری بشد آراسته بستان
کنون داد از می و جانان ببستان اندرون بستان
هوش مصنوعی: از ابروی معشوق، به خاطر زیباییاش دلها آشفته و بیتاب شدهاند. اکنون در این باغ، به واسطه مِی و محبوب، آرامش و سرور جاری است.
پدید آمد نهفته گل بخور می برشکفته گل
بمرجان در گرفته گل همه باغ و همه بستان
هوش مصنوعی: گلهای زیبا و خوشبو در حال ظهور هستند، میوههای رسیده و خوشمزه در دسترس قرار دارند، و همه جا از زیبایی گلها و سرسبزی باغها پر است.
چو گشتی ابر تندر بر پر از لؤلؤ بچرخ اندر
هوا پر ناله تندر چمن پر غلغل مستان
هوش مصنوعی: زمانی که ابرهای تند و پرقدرت در آسمان میچرخند، گویی که مرواریدهایی در هوا پراکنده شدهاند. صدای غرش تندر در فضا طنینانداز میشود و در عطر و طراوت باغ، صفای مستانهای به وجود میآورد.
فراز سوسن و سنبل فکنده سایه شاخ گل
فراز شاخ گل بلبل زنان چون مطربان دستان
هوش مصنوعی: سایههای برگ گل بر روی گلهای زیبای دیگر افتاده و بلبلان، مانند نوازندگان، آواز میخوانند.
بنفشه زیر گل رسته از آب نیل رخ شسته
چو مهجوران دلخسته خمیده پشت چون چوگان
هوش مصنوعی: بنفشهای که زیر گل روییده، در آب نیل آبتنی کرده و چهرهاش مانند کسانی است که به دور افتادهاند و دلشان پر از غم است. او نیز مثل یک تیرک چوگان، دچار خمیدگی و افسردگی شده است.
بکوه آهو گرازنده سر از کشی فرازنده
گهی بر لاله تازنده گهی بر نسترن غلطان
هوش مصنوعی: در کوه، آهویی که جست و خیز میکند، سرش را از میان علفها بیرون میآورد. گاهی بر گل لاله فرود میآید و گاهی بر گل نسترن به آرامی حرکت میکند.
سمن لؤلؤ نماینده سرشگ از گل گراینده
بباغ اندر سراینده هزار آوا هزار افسان
هوش مصنوعی: گلهای سمن مانند مروارید درخشان هستند و اشکهای درختان زینتی که به باغ میروند، مانند داستانهای هزار و یک شب پر از زیبایی و رمز و راز هستند.
که و صحرا پر از لاله ز مرغان باغ پر ناله
میان لاله در ژاله چو دندان و لب جانان
هوش مصنوعی: در دشت، لالهها به زیبایی رشد کردهاند و پرندگان باغ در حال نالیدن و ناله کردن هستند. میان لالهها، قطرات شبنم مانند دندانها و لبهای معشوقه جلوهگری میکنند.
کنون هستی یکی روزه به از سی روز هر روزه؟
ز می همرنگ پیروزه بر او گل رسته چون مرجان
هوش مصنوعی: آیا الان بودن یک روز معنایش بیشتر از سی روز روزه گرفتن نیست؟ از شراب رنگین، گلی به رنگ مرجان روییده است.
چمن چون دیبه چینی شکوفه گشته پروینی
زمین و آسمان بینی نه بینی باز اینرازان
هوش مصنوعی: چمن مانند دیبای حریری شده و شکوفهها زیبایی خاصی به آن بخشیدهاند. وقتی به این زیبایی نگاه میکنی، زمین و آسمان را به خوبی میبینی، اما در عین حال، راز این زیبایی را نمیتوانی درک کنی.
شکفته شنبلید اندر چو زرین ساغر از گوهر
دمیده گرد او عبهر چو پروین زهره تابان
هوش مصنوعی: در یک ظرف طلایی، گلی زیبا به نام شنبلید شکوفا شده است. دور این گل، روشناییهایی مانند ستاره پروین و سیاره زهره درخشیدهاند.
بتابد برق ز ابر آنجا چو تیغ اندر صف هیجا
ز دست میر ابوالهیجا منوچهربن وهسودان
هوش مصنوعی: وقتی ابرها کنار بروند و خورشید بتابد، نوری که از آن میدرخشد مانند تیغی است که در میانه میدان نبرد به کار میرود. این شعاع نور توسط فرماندهای بزرگ و شجاع به نام ابوالهیجا منوچهربن وهسودان به جلو میآید.
خداوندی شهی میری گهربخشی جهانگیری
اگر خواهد بهر تیری بدوزد سینه کیوان
هوش مصنوعی: خداوندی بزرگ و دارای قدرت میتواند تا با این وجود، هر آنچه بخواهد در دل کیوان دوخت و به جهان هدیه دهد.
ز نور آمد تنش نزگل وز او هر مشکلی حاصل
ز رادی هست یکسر دل ز مردی هست یکسر جان
هوش مصنوعی: از نور آمده است و تنش از گل است. از او هر مشکلی به آسانی حل میشود. دل از مردانگی و شجاعت پر است و جانش نیز از همین رویاست.
گه جنگ و گه رادی دلش ناری کفش بادی
از این خواهنده را شادی وزان بدخواه را احزان
هوش مصنوعی: گاهی دلش پر از جنگ و نزاع میشود و گاهی آرام و شاد. او از خواستههایش خوشحال است و از بدخواهیهای دشمنانش غمگین میشود.
چنو میری بگیتی در نه صفدار است نه صفدر
گشاده دل گشاده در نهاده خو نهاده خوان
هوش مصنوعی: در اینجا به معنی این است که در زندگی، هیچ مانع یا محدودیتی وجود ندارد و هر کسی میتواند با دل باز و روحی راحت به زندگی خود ادامه دهد. در واقع، انسان میتواند آزادانه حرکت کند و به دنبال خواستهها و آرزوهایش برود.
تنش همچو روان روشن روانشرا خرد گلشن
کند گر روی در گلخن بکانون در کند نیسان
هوش مصنوعی: اگر روح او مانند روشنایی باشد، باعث شادابی و سرسبزی میشود. اما اگر به جای آن در جایی تاریک و غمانگیز باشد، دلتنگی و پژمردگی به بار میآورد.
نهاده گردنش گردون فلک با همت او دون
زمین از دیدنش میمون هوا از بوش مشگ افشان
هوش مصنوعی: گوشهای از قامتش آسمان به خود گرفته و با ارادهاش، زمین را زیر پا گذاشته است. هوا به خاطر بوی خوشش خوشحال و شاداب است.
بدان گفتار در آگین کند شادان دل غمگین
سنانش هست کان کین بنانش هست کین کان
هوش مصنوعی: به یاد داشته باش که با کلام دلپذیر میتوانی افراد شاد را شادتر کنی و دلهای غمگین را تسلی دهی، زیرا این کلام میتواند پایه و اساس عشق و کینه را شکل دهد.
جهان از کین او عاجز چنو نارد فلک هرگز
همه گفتار او معجز همه کردار او برهان
هوش مصنوعی: جهان در برابر دشمنی او ناتوان است، همانگونه که آسمان هیچگاه به او آسیبی نمیزند. همه گفتار او شگفتانگیز و معجزهآساست و هر عملی که انجام میدهد، دلیلی ثابت و روشن دارد.
کسی کو مهر او جوید گل بخت بقا بوید
کسی کو مدح وی گوید شود ز احسانش چون حسان
هوش مصنوعی: کسی که عشق و محبت او را جستجو کند، به خوشبختی و زندگی پایدار دست پیدا میکند. و کسی که او را ستایش کند، به خاطر نیکیهایش، باعث میشود که مثل حسان، شاعر معروف، از او یاد شود.
ز دستش جود شد قائم ز بختش جور شد نائم
جهان گوید همی دائم ز من طاعت از او فرمان
هوش مصنوعی: از دست او بخشش برقرار شد و از سرنوشتش، غم و درد به خواب رفت. جهان همواره میگوید که من، از او اطاعت میکنم و او از من فرمان میبرد.
سخاوت دارد او پیشه شجاعت دارد اندیشه
ز هولش شیر در بیشه بود بر خویشتن پیچان
هوش مصنوعی: او دارای سخاوت است و شجاعت در تفکر دارد. به خاطر ترسش، مانند شیری در جنگل به شدت ناراحت و نگران است و به خود میپیچد.
چو دولت طلعتش فرخ سپرده عالم او را رخ
نهد هزمان بطاعت رخ بزیر پای او خاقان
هوش مصنوعی: زمانی که سرنوشت زیبا و خوشی او دنیا را در اختیار دارد، چهرهاش به همه جا میتابد و در همان حال، چهرهاش به زیر پای او، که مانند خاقانی بزرگ است، احترام میگذارد.
اگر گیتی ستر گیرا بیارد پیش گر گیرا
بدو بخشد بزرگی را فزایش برکشد از اقران
هوش مصنوعی: اگر دنیا زیباییهایش را به کسی بدهد و او را به مقام و بزرگی برساند، آن شخص به قدری رشد و پیشرفت خواهد کرد که از دیگران پیشی خواهد گرفت.
گر او بودی بملک اندر نبودی کس بسلک اندر
گرفته زیر کلک اندر بدانائی جهان یکسان
هوش مصنوعی: اگر او در مقام سلطنت بود، کسی در راه و رسم زندگی با آرامش نمیبود. در دانایی و دانش، همه در زیر قلم او یکسان هستند.
شدی میر اجل زنده عدو بودی سرافکنده
ندیدی او پراکنده یکی پرورده ایشان
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که مرگ بر تو غالب شده و تو به دشمن زندهای تبدیل شدهای و حتی این را نمیبینی که او پریشان و بیثبات است، در حالی که تو به خاطر آنها پرورده شدهای.
ولیکن عالم و کانا بدل دارد چنین مانا
کز او غمگین بود دانا وز او نادان بود شادان
هوش مصنوعی: اما عالم اگر چنین باشد، بدین معناست که دانا از او غمگین است و نادان از او شاد.
نگیرد همچنان روزی شود غم زو نهان روزی
خورندانده شهان روزی بکام و نام جاویدان؟
هوش مصنوعی: اگر روزی به کسی نرسد، غم و اندوه او پنهان میشود. روزی را که خورندگان و ثروتمندان دریافت میکنند، آیا برای آنان به سود و نامی پایدار است؟
که هر کو را خرد گوید که باید میری او جوید
کز او میری همی بوید چو مشگ از عنبر آگین بان
هوش مصنوعی: هر کسی که عقل و خرد داشته باشد، باید به دنبال یک معلم یا راهنما باشد، زیرا از وجود او بویی خوش و عطری دلپذیر به مشام میرسد مثل مشک که از عطر عنبر آکنده است.
ایا پیرایه میری تو داری پایه میری
بدانش مایه میری همی پیوسته با میران
هوش مصنوعی: آیا تو برای زیباییها تلاش میکنی و بر پایههای علم میافزایی؟ همواره با بزرگان همراهی میکنی.
بدست و تیغ در داری وفا و مرگ پنداری
شرف بی مهر تو خواری سخن بی مدح تو بهتان
هوش مصنوعی: با دستان خود و با شمشیر، وفا را در دست داری و مرگ را به شمار میآوری. بیمحبت تو، عزت تبدیل به ذلت میشود و سخن بدون ستایش تو، شایعه و افتراست.
بر تو زر زندانی نباشد یکزمان خانی
بداندیشت ز نادانی همیشه باد در زندان
هوش مصنوعی: هیچگاه نیک اندیشی در پردهٔ محدودیتها نخواهد ماند، چون نادانی باعث میشود که افراد نیکو را در بند نگه دارند.
بود بی آب چون بیدا به پیش دست تو دریا
بود بی تاب چون دیبا بپیش خشت تو سندان
هوش مصنوعی: بدون آب، مثل بید در جلوی تو، دریا بیتاب است، مانند دیبا که در برابر خشت تو، بیقرار است.
معادیرا به بیدادی پدید آری غم از شادی
موالیرا گه رادی کنی دشوارها آسان
هوش مصنوعی: اگر بخواهی، میتوانی غم را از شادی به وجود آوری و در مواقع دشوار، آن را آسان کنی.
الا تا خوردن زوبین کند جان و روان غمگین
الا تا دیدن نسرین کند جان و روان شادان
هوش مصنوعی: به خاطر اینکه این دنیا به ما سختی میدهد و روح و جان را ناراحت میکند، بیایید از زیباییها و لحظات خوب زندگی بهره بگیریم تا خود را شاد کنیم.
ترا آماده پیوسته ز نسرین و ز گل دسته
مخالف را جگر خسته گه از زوبین گه از پیکان
هوش مصنوعی: تو همیشه آمادهای و با زیباییهای زندگی مانند نسرین و گل سرخ، مقایسه میشوی. اما در عین حال، کسانی که مخالف تو هستند، دلشان شکسته و دچار درد و رنجاند. آنها گاهی با تیرهای زهرآگین و گاهی با خنجرهای تیز به تو حمله میکنند.
