برگردان به زبان ساده
تا جهان از گل خرم شده چون باغ ارم
آهو ایمن شده بر سبزه چو مرغان حرم
هوش مصنوعی: در این دنیا، چون باغی زیبا و پر از گل و خوشبوست، آهوها در امن و آرامش بر روی چمنها در حال چرا هستند، مانند پرندگانی که در حرم امن و محفوظ زندگی میکنند.
از بر سوسن بین برگ گل زرد و سپید
چو پراکنده بمینا در دینار و درم
هوش مصنوعی: در کنار سوسن، برگهای گل زرد و سفید دیده میشوند؛ مانند اینکه در دینار و درم پراکنده شدهاند.
لاله و سبزه بهم در شده از باد بهار
همچو آمیخته پیروزه و بیجاده بهم
هوش مصنوعی: درختان و گلها با وزش باد بهاری به هم گره خوردهاند، گویی که پیروزی و شکست با هم در هم آمیختهاند.
سمن از باد همی جنبد چون پشت شمن
چمن از لاله همی خندد چون روی صنم
هوش مصنوعی: گلهای سمن در باد به آرامی حرکت میکنند و چمن در کنار لالهها خود را شاداب و سرزنده نشان میدهد، درست مثل لبخند زیبای یک معشوق.
بوستان بر گل هر روز همی آرد گل
وآسمان بر گل هر روزه همی بارد نم
هوش مصنوعی: بوستان هر روز گلهای جدیدی به خود میبیند و آسمان نیز هر روز بر این گلها باران میبارد.
گر نخورد آب طبر خون و بقم لاله ستان
چون بیاراست چمن را بطبر خون و بقم
هوش مصنوعی: اگر خون لالهها به آب طبرستان نریزد، وقتی چمن را با خون لالهها آراسته کنند، جلوهای ندارد.
لاله نعمان مانند یکی جام عقیق
زده از غالیه اندر بن آن جام رقم
هوش مصنوعی: گل لالهای که در دشت نعمان روییده، همچون جامی از عقیق است که نقش و نگار زیبایی در درون آن وجود دارد.
بلبل از گلبن با چنگ بهم ساخته نای
صلصل از عرعر با زیر بهم ساخته بم
هوش مصنوعی: بلبل از باغ گل با نغمهاش هماهنگ شده و صدای نای با صدای عرعر درختان نیز در هماهنگی است.
چمن آراسته از دیبا چون کاخ قباد
گلشن افروخته از گوهر چون افسر جم
هوش مصنوعی: چمن به زیبایی آراسته شده است و مانند کاخ قباد جلوهگری میکند، همچنین گلشن با درخشش خود همچون زینتی از جواهرات دیده میشود.
ابر با کوس وعلم بسته مصاف از بر کوه
نعره رعدش کوس است و همی برق علم
هوش مصنوعی: ابر که به صورت یک نیروی عظیم و با پرچم و علم آماده نبرد است، از بالای کوه فریاد رعدش مانند صدای طبل جنگ زده میشود و در عین حال برق درخشان نیز نشانه قدرت اوست.
گلبنان صف زده آراسته پیرامن باغ
همچو پیرامن تخت شه استاده خدم
هوش مصنوعی: در اطراف باغ، درختان زیبا و سرسبز به صف ایستادهاند، مانند دربانی که در اطراف تخت پادشاه برای ارائه خدمت آماده است.
خسرو آدمیان تاج کیان لشگری آن
که به نیکیش زند هرچه بنی آدم دم
هوش مصنوعی: خسرو آدمیان، یعنی بهترین انسانها، مانند تاج سلطنت است. او لشکری را رهبری میکند که با خوبی و نیکیاش، هر چه از نسل آدمی است را حمایت میکند.
بقلم بحر دمانست و همه موجش زر
بسنان ابر دمانست و همه سیلش دم
هوش مصنوعی: خنای زندگی مانند دریا است که در آن امواجی از طلا وجود دارد و باران نیز مانند سیلی است که در جریان است.
از بس جودش مردم نکند یاد نیاز
وز بس دادش مردم نبرد نام ستم
هوش مصنوعی: به دلیل بخشش زیاد او، مردم به یاد نیازی نمیافتند و به خاطر سخاوتش، کسی بر او نام ستم نمیگذارد.
مهر او جان موالی بسپارد بنشاط
کین او طبع معادی بسپارد به الم
هوش مصنوعی: محبت او جان بندگان را با شوق و نشاط میسپارد، در حالی که طبع او معادی را با درد و رنج منتقل میکند.
ز سخا و کرمش مردم نشناسند چه حرص
ز نشاط و طربش مردم نشناسند چه غم
هوش مصنوعی: افراد به خاطر سخاوت و بزرگواری او او را نمیشناسند و نشانههای علاقه و شادیاش را نمیبینند؛ همچنین، غم و اندوهش نیز برای دیگران قابل مشاهده نیست.
الم از تیغش بر کرگدن و شیر و پلنگ
وز کفش بر درم و دیبه و دینار الم
هوش مصنوعی: غم و درد او از کشتن جانورانی مانند کرگدن، شیر و پلنگ به وجود میآید و همچنین از بین رفتن ثروت و داراییاش که در کفشها، پارچههای گرانقیمت و سکههایش نهفته است.
گر دو صد شهر بگیرد نکند فخر بدان
گر دو صد گنج ببخشد نکند روی دژم
هوش مصنوعی: اگر کسی دوصد شهر را به چنگ آورد، در آن حال به خود نبالد و فخر نکند. حتی اگر دوصد گنج wealth را هم به کسی ببخشد، بازهم نباید روی غمگینی به خود بگیرد.
ای جهانگیر و جهانبخش بمردی و کرم
ای جگر سوز و دل افروز بشمشیر و قلم
هوش مصنوعی: ای کسی که بر جهان تسلط داری و آن را در دست میگیری، تو با مهربانی و بزرگواری خود دلی را میسوزانی و روحی را شاد میکنی، هم با شمشیر و هم با قلم.
با رضای تو ظلم گردد مانند ضیا
با خلاف تو ضیا گردد مانند ظلم
هوش مصنوعی: هرگاه رضایت تو باشد، ظلم در زندگی مانند نور درخشان میشود، اما اگر خلاف خواستهات باشد، حتی نور هم به مانند ظلمت و تاریکی درمیآید.
دل میران ز غم هیبت تو یافته رنج
قد شاهان ز پی خدمت تو یافته خم
هوش مصنوعی: دلها از غم زیبایی تو به درد آمده و زحمتهایی که برای خدمت به تو کشیده میشود، مثل زحمتهای شاهان است.
آن شهانی که همی چرخ بسایند بپای
فخر دارند که سرشان تو بسائی بقدم
هوش مصنوعی: این بیت به ستایش از جایگاه بلند و مقام والای فردی اشاره دارد که سرنوشت و روزگار بر او تاثیر میگذارد. کسانی که در دنیا به مقام و منزلت رسیدهاند، به خاطر وجود چنین شخصیتی احساس افتخار میکنند. به عبارت دیگر، این فرد به قدری با عظمت است که دیگران به خاطر او به خود میبالند و اعتبار مییابند.
جان خویشان تو از ماه طرب یابد نور
چشم خصمان تو از دود بلا گیرد نم
هوش مصنوعی: جان نزدیکان تو از زیبایی و شوق زندگی روشن میشود، در حالی که دیدگان دشمنانت از مشکلات و سختیها اندوهگین میگردد.
عید فرخنده فراز آمد و نوروز بزرگ
هر دو بگذار بکام دل و غمها کن کم
هوش مصنوعی: عید خوب و خوشی فرا رسیده و نوروز بزرگ نیز به همراه آن است. بیایید هر دو را به دل خوش بگذرانیم و غمها را کم کنیم.
ای بمردی و جوانمردی و نام از بر لوح
به ثنای تو قلم هرگز ننویسد قدتم
هوش مصنوعی: تو به محافظت از زندگی و شخصیت نیکو مشهور هستی و هیچگاه نام تو بر روی لوحی برای ستایش از قد و قامت تو نوشته نخواهد شد.
ای به پیمان شفیع تو خداوند عرب
وی بفرمان تو پیوسته خداوند عجم
هوش مصنوعی: ای کسی که برای تو خداوند عرب و عجم به عنوان شفیع و پشتیبان قرار دارد و همواره تحت فرمان تو هستند.
تا نه چون سیم بود سنگ بمقدار و بلون
تا نه چون سم بود شهد بآثار و بشم
هوش مصنوعی: تا زمانی که مانند سیم درخشان و زیبا نباشد، سنگ در اشکال و اندازههای مختلف وجود دارد. همچنین تا وقتی که مانند سم زهرآلود نباشد، شهد نیز اثرات و نشانههایی ندارد.
ناصحانت را هر جای حجر باد چو سیم
حاسدانت را هر جای عسل باد چو سم
هوش مصنوعی: مشاوران و نصیحتگویان خود را در هر کجا مثل سنگ حسابی و بیفایده بدان، و حاسدانت را در هر جا همچون عسل ببین که شیرین و جذاب هستند، ولی در واقع سموم مضر پشت آنها نهفته است.
