برگردان به زبان ساده
خوشا روز و شب کلکته و عیش مقیمانش
گورنر مهر و مکناتن بهادر ماه تابانش
هوش مصنوعی: ای کاش روزها و شب‌های کلکته را می‌دیدم و از شادی ساکنانش بهره می‌بردم. آنجا حکومتی مهربان و قدرت‌مندی وجود دارد که مانند ماه درخشانی است.
سکندر با همه گردنکشی چاووش درگاهش
ارسطو با همه دانشوری طفل دبستانش
هوش مصنوعی: هرچند سکندر به عنوان یک پادشاه قدرتمند و مغرور شناخته می‌شد، در مقابل او ارسطو که استاد و دانشمند بزرگی بود، مانند یک کودک دبستانی به نظر می‌رسید. این به نوعی نشان می‌دهد که حتی بزرگ‌ترین شخصیت‌ها هم می‌توانند در برابر دانایی و فهم عمیق‌تر دچار احساس کوچکی شوند.
کمند گردن شیران رم جولان شبدیزش
جواهر سرمه چشم غزالان گرد میدانش
هوش مصنوعی: کمند شیران در میدان رهایی و خوشحالی را به تصویر می‌کشد که مانند جواهراتی درخشان، چشمان غزال‌ها را مجذوب خود می‌کند.
به انداز تمنا غایبان را دل گرفتارش
به هنگام تماشا حاضران را دیده حیرانش
هوش مصنوعی: دل کسی که غایب‌ها را می‌خواهد، به شدت درگیر احساساتش است، در حالی که وقتی خیره به حاضران می‌شود، حیرت و شگفتی را در چهره‌اش می‌بینیم.
تن سهراب و رستم رعشه دار از بیم شمشیرش
سر اسکندر و دارا فگار از چوب دربانش
هوش مصنوعی: سهراب و رستم به دلیل ترس از شمشیر او دچار لرزش می‌شوند و سرهای اسکندر و دارا هم بر اثر ضربه چوب نگهبانش آسیب می‌بیند.
زبانها ساتگین گردان به پرسشهای پیدایش
نفس ها باده پیمای نوازشهای پنهانش
هوش مصنوعی: زبانها به نرمی و ملایمت به سوالات درباره وجود و پیدایش روح‌ها پاسخ می‌دهند و در دل خود لذت‌های نهفته را می‌نوازند.
به ذوق لطف عاجزپروری دلها نکو خواهش
به شکر فیض نصفت گستری لبها ثناخوانش
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی و لطفی اشاره دارد که نه تنها دلها را شاد می‌کند بلکه به گونه‌ای انتظار درک و قدردانی را نیز در آن‌ها ایجاد می‌کند. همچنین، شکرگزاری و ستایش از نعمت‌ها و فیض‌های الهی بر زبانها جاری است و این امر به طور طبیعی به خوبی در دلها جا می‌گیرد.
شمار جوهر اسرار دانایی ز ایمانش
فروغ جبهه منشور خاقانی ز عنوانش
هوش مصنوعی: توانایی‌های عمیق فرد به واسطه ایمان و اعتقاداتش به چشم می‌آید و این ایمان نور و درخشش خاصی به شخصیت و ویژگی‌های او می‌بخشد.
هم از خوبی به بزم اندر دل افروزست گفتارش
هم از مردی به رزم اندر جگردوزست پیکانش
هوش مصنوعی: در محفل خوش‌گذرانی، گفتارش دل را روشن می‌کند و در میدان نبرد، شجاعت و قدرتش را نشان می‌دهد. مانند پیکانی است که در نبرد می‌تواند به هدف خود برسد.
اگر گویی مروت گویم آن رنگی ز گلزارش
اگر گویی فتوت گویم آن بویی ز بستانش
هوش مصنوعی: اگر از من بپرسید که مروت یعنی چه، می‌گویم که رنگینى و زیبایی‌اش شبیه گل‌های یک باغ است. و اگر درباره‌ی فتوت و جوانمردی بپرسید، می‌گویم آن را به بوی خوش و دلنشین گلستانش نسبت می‌دهم.
به مدحش گرچه کم گفتم ولی زان گونه در سفتم
که در سلک غزل جا داده‌ام غالب به دیوانش
هوش مصنوعی: هرچند در تمجید او خیلی کم سخن گفته‌ام، اما به شیوه‌ای سخن گفته‌ام که اشعارم را در قالب غزل قرار داده‌ام و اغلب در مجموعه شعرش گنجانده شده است.
