برگردان به زبان ساده
جلایر سر به جیب فکر برده
بسی اندیشه در این کار کرده
هوش مصنوعی: جلایر در خلوت افکار خود، به دقت در این موضوع تأمل کرده و بسیاری از افکار و برنامهها را در این زمینه بررسی کرده است.
که یارب آن دو قوچ مست و مغرور
که با هم آزمایند این چنین زور
هوش مصنوعی: ای کاش آن دو قوچ مغرور و مست که با یکدیگر به نبرد میپردازند، اینگونه خود را به آزمایش نگذارند.
از این زور آزمائی سودشان چیست
گناه جلد خون آلودشان چیست
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که کسانی که در تلاش برای قدرت و زورگویی هستند، چه نفعی از این کار میبرند و در نهایت، عواقب منفی و گناهی که بر دوش آنهاست، چیست. این پرسش به نوعی نشان دهنده بیفایده بودن تلاشهای ناپاک و بیمعنی است.
چو حیوان را فزون از یک شکم نیست
به روزی هم مجال بیش و کم نیست
هوش مصنوعی: حیوان نمیتواند از نیازش فراتر برود و به همین ترتیب، نمیتواند بیشتر یا کمتر از آنچه برایش مقدر شده است، روزی داشته باشد.
چرا رنجه کند پیشانی و شاخ
تنش ریش آید و پهلوش سوراخ
هوش مصنوعی: چرا باید کسی زحمت بکشد و زیر بار سختی برود در حالی که به خاطر آن دچار آسیب و درد میشود؟
کسی کو داند این راز نهان کیست؟
که خود جنگ خروسان از پی چیست؟
هوش مصنوعی: آیا کسی هست که بداند این راز پنهان چیست؟ که گویی خود جنگ خروسها به دنبال چه چیزی است؟
به حمدالله که در این عهد و ایام
نه قاضی داند این، نه شیخالاسلام
هوش مصنوعی: خوشبختانه در این زمان و دوران نه قاضی از این موضوع خبر دارد و نه شیخالاسلام.
شگفت آید از این قومی که گویند:
که با هم اهل دنیا صلحجویند
هوش مصنوعی: مردم عجیبی هستند که ادعا میکنند در این دنیای مادی به دنبال صلح و سازش هستند، در حالی که رفتارهایشان نشان میدهد که چنین هدفی ندارند.
معاذالله حدیث آشتی کو؟
به عالم گوسفند داشتی کو؟
هوش مصنوعی: بیدار باش! آیا خبر آشتی و صلحی هست؟ در دنیایی که تو در آن هستی، کجا خبری از مهربانی و دوستی داریم؟
بود گر داشتی تا شیر نوشند
شود کشتی چو آخر پاک دوشند
هوش مصنوعی: اگر تو از شیر استفاده میکردی، کشتی به آرامی و با خیال راحت پیش میرفت و در پایان، تمامی آلودگیها از بین میرفت.
اگر صلحی کنند تدبیر باشد
که این هم خدعه و تزویر باشد
هوش مصنوعی: اگر به توافقی دست پیدا کنند، باید با تدبیر و هوشیاری باشد؛ زیرا ممکن است این توافق نیز فقط یک فریب و نیرنگ باشد.
در اول باید از زر، زور جستن
چو زور آید به از زر، دست شستن
هوش مصنوعی: در ابتدا باید تلاش کنی تا به ثروت دست یابی، اما اگر قدرت و توانایی بهتری به دست آوری، بهتر است از ثروت فاصله بگیری و به آن وابسته نباشی.
فراغت نه به صلح و نه به جنگ است
به حاضر کردن توپ و تفنگ است
هوش مصنوعی: آسایش نه در صلح و نه در جنگ به صرف آمادهسازی وسایل نبرد است.
چو دشمن زور بیند در برابر
تو را، هم دوست گردد، هم برادر
هوش مصنوعی: وقتی که دشمن قدرت تو را ببیند، به تو به عنوان دوست و برادر نگاه میکند.
اگر بی زور و عاجز بیندت دوست
بکوشد تا بر آرد از تنت پوست
هوش مصنوعی: اگر کسی از قدرت و توانایی خارج باشد و تو را دوست داشته باشد، تلاش میکند تا از تو چیزی به دست آورد یا از تو بهرهبرداری کند.
حدیث دوستی حرفی معماست
ز میل و مهر اسمی بی مسماست
هوش مصنوعی: دوستی یک داستان پیچیده و رازآلود است که نام و نشانی از عشق و علاقه دارد، اما در واقع نمیتوان معنای واقعی آن را به راحتی درک کرد.
دو دل با هم نه پاک است و نه صاف است
وجود صلح چون عنقا و قاف است
هوش مصنوعی: وجود صلح به گونهای است که اگر دو دل یکدیگر را نپذیرند، نه پاک و شفاف خواهد بود و نه واقعی. در واقع، صلح به سختی پیدا میشود و شبیه به موجودی افسانهای است که دستیابی به آن دشوار است.
هر آن سرور که بر سر تاج دارد
جهان را جمله چون آماج دارد
هوش مصنوعی: هر کسی که بر روی سر خود تاجی دارد و در مقام والا قرار دارد، به راستی که بر تمام جهان تسلط و اختیار دارد.
مگر تدبیرش آید سدّ تقدیر
شود مایوس و بر سنگش خورد تیر
هوش مصنوعی: اگر تدبیر و اندیشهاش نتواند جلوی مقدّر را بگیرد، ناامید میشود و تلاشش همانند تیر به سنگ میخورد.
سکندر چون به ظلمت رفت بشگفت
که هرجا روشنائی بود بگرفت
هوش مصنوعی: سکندر وقتی در تاریکی فرو رفت، حیرتزده شد که هر کجا که نور وجود داشت، آنجا را گرفته بود.
همان کاووس چون ملک زمین یافت
طمع در آسمان آورد و بشتافت
هوش مصنوعی: کاووس، وقتی که سلطنت بر زمین را به دست آورد، آرزوی رسیدن به آسمان و مقامهای بالاتر در سرش خطور کرد و به سوی آن هدف شتافت.
طمعها در گِل آدم سرشته است
کسی کو را طمع نبود، فرشته است
هوش مصنوعی: آدمی که به تمایلات دنیوی و خواستههای مادی دل ببندد، به نوعی طبیعتش در گِل و زشتی غوطهور شده است. اما کسی که از این تمناها رهایی یافته و به آنها وابسته نیست، از مقام والایی برخوردار است و به نوعی شبیه فرشتگان میشود.
