بخش ۲

(خسرو پرویز) به آن فرستاده‌ی سرشناس گفت: پاسخ مرا بشنو و کلمه به کلمه برای پادشاه جدید (شیرویه) ببر.

به او بگو که به دنبال عیب‌جویی و رسوا کردن دیگران نباش، مگر اینکه خودت از کارهای ننگین دوری کرده باشی.

حرف‌هایی که زدی حرف‌های خودت نیست (دیگران به تو القا کرده‌اند)؛ امیدوارم زبانت برای سخن گفتن سالم نماند!

حرفی نزن که دشمنت بشنود و از این سخنان بیهوده و ناپخته‌ی تو خوشحال شود.

هنوز آن ظرفیت و مایه اولیه (خرد ذاتی) را نداری که مغزت بتواند به کمک دانش، به پختگی و خرد اکتسابی برسد.

اگر به حرف‌های بیهوده و بی‌نتیجه پافشاری کنی، روح و عقل خودت را پر از عیب و ایراد خواهی کرد.

کسی که پیش از این تو را گناهکار می‌دانست و حالا (که قدرت گرفته‌ای) تو را پادشاه جهان می‌خواند...

...نباید اجازه دهی در کنار تو بنشیند و مقام و منصبی، هرچند کوچک یا بزرگ، به دست بیاورد (زیرا ریاکار و منفعت‌طلب است).

از این به بعد به فرستادن چنین پیام‌هایی فکر نکن، زیرا باعث می‌شود دشمنانت به تو بخندند و شاد شوند.

کارهای من در پیشگاه خداوند پاک و درست است و اندوخته و پاداشم را برای جهان آخرت گذاشته‌ام.

با این عیب‌جویی‌های دروغین و تهمت زدن‌ها، در چشم انسان‌های بزرگ اعتباری پیدا نخواهی کرد.

اکنون پاسخ تمام این اتهامات را می‌دهم تا بروید و برای توده مردم بازگو کنید.

تا این پاسخ‌ها پس از مرگ من به یادگار بماند؛ چرا که راست‌گویی بهترین یاور انسان است.

وقتی رنج‌های فراوانی را که کشیده‌ام برایت روشن کنم، خواهی فهمید که این گنج و پادشاهی در نتیجه‌ی رنج‌های من به دست آمده است.

اول، اتهامی که بیهوده و از روی کینه‌های قدیمی درباره پدرم «هرمز» مطرح کردی (پاسخش این است):

پدرم بر اثر حرف‌های افراد بدگو نسبت به من خشمگین شد و اوضاع به هم ریخت.

وقتی از نیت او (برای آسیب رساندن به خودم) آگاه شدم، در شبی تاریک از بیراهه‌ها از ایران فرار کردم.

راه چاره‌ای پیدا کردیم و گریختیم تا در دام بلای او گرفتار نشویم.

در نیت بد او، من هیچ تقصیری نداشتم و چاره‌ای جز فرار از دست پادشاه (پدرم) برایم نمانده بود.

وقتی شنیدم که به پادشاه (پدرم) آسیبی رسیده است، به محض شنیدن این خبر، شهر بَردَع را ترک کردم و بازگشتم.

در آن زمان، بهرام چوبینِ گناهکار همراه با سپاهش در برابر من صف‌آرایی کرد و آماده جنگ شد.

در روز نبرد، از دست او هم فرار کردم تا مبادا اسیر او شوم (چون سپاه و قدرت او بیشتر بود).

پس از آن، دوباره با سپاهی بازگشتم و شجاعانه به جنگ با او رفتم.

جنگ و درگیری با بهرام چوبین اتفاق کوچکی نبود؛ تمام جهان به تماشای عظمت آن جنگ نشسته بود.

با یاری و فرمان خداوندِ نیکی‌افزا، که راهنمای همه در نیکی‌ها و بدی‌هاست...

...وقتی سرزمین‌های ایران و توران به توافق رسیدند، تمام نقشه‌های بهرام با شکست مواجه شد.

وقتی از سرکوب بهرام چوبین فارغ شدم، نخستین کاری که کردم، اقدام برای انتقام خون پدرم بود.

با اینکه «بندوی» و «گستهم» دایی‌های من بودند و در قدرت و نفوذ بی‌نظیر بودند...

...و جانشان را فدای من می‌کردند، هم‌راز من بودند و با من نسبت خونی داشتند...

...اما چون پای انتقام خون پدرم و داغِ او در میان بود، در قصاصِ خون او هیچ سستی و گذشتی نکردم.

دست و پای بندوی را قطع کردم، زیرا او بود که چشمان پادشاه (پدرم) را کور کرده بود.

وقتی گستهم (از ترس جانش) متواری شد و در گوشه‌ای از جهان مخفی گردید...

...او نیز به فرمان ما غافلگیر و کشته شد، و این‌گونه اندیشه و بساطِ قاتلانِ خونخوار برچیده شد.

و اما اتهام دیگرت درباره وضعیت خودت، که از زندانِ تنگ و اوضاع و احوالت گلایه کردی:

محدود کردن تو به این دلیل بود که مبادا از تو (که فرزندم هستی) خطایی سر بزند که نتیجه آن به خودت آسیب برساند.

در آن زندان به شما سخت‌گیری نشد، در غل و زنجیر نبودید، و از آزار، توهین یا ترس از آسیبی خبری نبود.

در آن روزها شما را خوار و حقیر نکردم، بلکه تمام گنج‌ها و امکاناتم را در اختیارتان گذاشته بودم.

ما طبق رسم پادشاهان گذشته (در تربیت شاهزادگان) رفتار کردیم و اعمالمان بیهوده و خارج از عرف نبود.

از امکانات شکار، بازی چوگان، نوازندگان و هر تفریحی که شایسته بزرگان و شاهزادگان بود، برخوردار بودید.

شما به هیچ چیزی نیاز نداشتید؛ از سکه‌های طلا و جواهرات گرفته تا یوزپلنگ و شاهینِ شکاری برایتان فراهم بود.

در واقع آنجا یک کاخ مجلل بود که فقط نامش «زندان» بود و تو در آنجا با خوشی زندگی می‌کردی.

از طرفی، پیش‌گویی ستاره‌شناسان نیز در میان بود که مدام به من درباره تو هشدار می‌دادند و مرا می‌ترساندند.

آنها پیش‌گویی می‌کردند که از جانب تو آسیبی خواهد رسید (مانند همین شورشی که کردی)، با این حال من طالع تو را نادیده نگرفتم (و جانت را حفظ کردم).

آن نامه‌ی پیش‌گویی را مهر و موم کردیم و به شیرین سپردیم تا این راز پنهان بماند و دیگر حرفی از آن زده نشود.

وقتی سی و شش سال از دوران پادشاهی من گذشت، در میان آن روزگاران خوش و با عظمت...

تو قطعا این اتفاق را به یاد داری، هرچند که زمان زیادی از آن گذشته است:

نامه‌ای از هندوستان برای من آمد که من با محتوای آن موافق بودم.

نامه‌ای از پادشاه بزرگِ هند بود که همراه آن جواهرات و انواع لباس‌های گران‌بها به عنوان هدیه فرستاده بود.

یک شمشیر مرغوب هندی و یک فیل سفید و علاوه بر اینها، هر چیز ارزشمندی که در جهان بود، فرستاده بود.

همراه با آن شمشیر، پنج قواره پارچه حریر زربافت بود که با زحمت و ظرافتِ فراوان بافته شده بودند.

نامه‌ای بر روی پارچه حریر برای تو آمده بود که وقتی نگاه کردم دیدم به خط هندی نوشته شده است.

دبیری هندی را که خوش‌سخن، دانا و باهوش بود فراخواندم (تا آن را برایم بخواند).

وقتی آن نامه را برای من خواند، چشمانش پر از اشک شد و با تأسف سر تکان داد.

در آن نامه (از طرف پادشاه هند به تو) نوشته شده بود: «شاد زندگی کن، چرا که تو شایسته تاج زرین پادشاهی هستی.

زیرا وقتی ماه آذر و روز دی فرا برسد، تو پادشاه جهان خواهی شد.

در آن زمان از پادشاهی پدرت سی و هشت سال گذشته است؛ و گردش ستارگان و سرنوشت این‌گونه رقم خواهد خورد.

روزگارِ نیکی و خوشبختی فرا می‌رسد، چرا که تو تاج بزرگی بر سر خواهی گذاشت.»

در آن زمان، این عقیده و باور در نزد من درست بود که: هرگز نباید مهر و محبت (پدری) را از دل پاک کرد.

من کاملاً می‌دانستم که از بخت و اقبال تو و از به قدرت رسیدن و پادشاهی‌ات...

 ...سهم من جز درد و رنج نخواهد بود و این تاج‌وتخت به تو می‌رسد.

اما به خاطر گذشت، دین‌داری، پیوند خونی و مهر پدری، حتی با خواندن آن نامه اخم نکردم و چهره درهم نکشیدم.

وقتی نامه را خواندم، (مانند همان طالع‌نامه قبلی) آن را به شیرین سپردم و تمام افکار بد (مثل کشتن تو) را از سرم بیرون کردم.

آن نامه هند به همراه طالع‌نامه‌ات، هر دو نزد شیرین است و هیچ‌کس ذره‌ای از این راز خبر ندارد.

اگر می‌خواهی آن‌ها را ببینی، درخواست کن (تا شیرین برایت بیاورد) تا خودت کم و کیف ماجرا را با چشمت ببینی.

مطمئنم وقتی آن‌ها را ببینی پشیمان می‌شوی و برای جبران این کارهایت به دنبال چاره می‌روی.

و اما درباره انتقاد دیگرت از زندان و بند، و اینکه گفتی ما به مردم آسیب رسانده‌ایم:

رسم دنیا و شیوه بزرگان و پادشاهان همیشه همین بوده است (که مجرمان را مجازات کنند).

اگر تو این موضوع را نمی‌دانی از موبدان بپرس تا با توضیحشان تو را روشن کنند...

...که هرکسی دشمن خداوند باشد، زنده ماندنش در این جهان کار شومی است (مستحق مرگ است).

در زندان ما فقط دیوها (انسان‌های بسیار شرور و تبهکار) بودند که انسان‌های نیک از دست آن‌ها در فریاد و فغان بودند.

از آنجا که عادت ما خونریزی و اصرار بر کشتار نبود...

آن بدکاران را (به جای اعدام) در زندان نگه می‌داشتم، اما از طرفی هم اجازه نمی‌دادم به مردم آسیبی برسانند.

خیلی‌ها به من می‌گفتند که این زندانیان دشمن هستند و از نژاد بدکاران و اهریمنانند (و باید کشته شوند).

اما چون من اندیشه‌ای خدایی (و بخشایشگر) داشتم، به این حرف‌ها اعتنا نمی‌کردم.

حالا شنیده‌ام که تو درِ زندان‌ها را باز کرده و کسانی را که از اژدها بدتر بودند آزاد کرده‌ای!

با این کارِ بد، در پیشگاه خداوند گناهکار شدی و گفتار و کردارت ناپسند شد.

حالا که پادشاه شده‌ای، کارها را با هوشیاری انجام بده و اگر چیزی را نمی‌دانی، با انسان‌های دانا مشورت کن.

به کسی که مایه رنج و آزار مردم است رحم نکن، حتی اگر امید داری از طریق او به ثروتی برسی.

کسی که در دنیا کاری جز آسیب زدن ندارد، کمترین مجازاتش زندان است.

و اما درباره اینکه به ثروت‌اندوزی من خرده گرفتی و خرد و انصاف را نادیده گرفتی:

ما از هیچ‌کس چیزی جز همان باج و مالیات قانونی نگرفتیم، آن هم فقط از کسانی که توانایی پرداخت مالیات را داشتند.

من این تاج و تخت را از خداوند پذیرفتم و برای حفظ آن رنج و سختی فراوانی کشیدم.

اکنون خداوندِ دادگر و راستین، سرنوشت و روزگارِ دیگری را (برای من) خواسته است.

من از خواست و اراده خداوند ناراحت و خشمگین نیستم و وقتی او نعمتی را کم می‌کند، من به دنبال افزون‌طلبی نیستم.

همیشه به دنبال رضایت خداوند بوده‌ام و متوجه شدم که با هیچ کوششی نمی‌توان از تقدیر و بخشش الهی فراتر رفت.

در روز حساب، وقتی خداوند از من بپرسد، تمام کارهای آشکار و پنهانم را به او خواهم گفت.

(خداوند) می‌پرسد که از تو بسیار داناتر است و بر هر نیک و بدی تواناتر.

این انسان‌های گناهکاری که اکنون دور تو جمع شده‌اند (و مرا متهم می‌کنند)، نه دلسوز تو هستند و نه از نزدیکان واقعی‌ات.

هر حرف بدی که امروز درباره من می‌زنند، در آینده همین گروه درباره تو نیز بدگمان می‌شوند و همین حرف‌ها را علیه تو خواهند زد.

همگی آن‌ها فقط برده‌ی پول و طلا هستند و به داد هیچ‌کس نمی‌رسند (وفادار نیستند).

تو از حمایت آن‌ها دلت خوش است، در حالی که ظلم و تهمت آن‌ها باعث پاک شدن گناهان من می‌شود.

البته درکِ این حرف‌ها در عقل تو نمی‌گنجد، و از این بدی‌هایی هم که درباره من گفتی کسی سودی نخواهد برد.

اما من به خواست و میلِ خودم این پاسخ‌ها را دادم، تا هر کس که (در آینده) این تاریخ‌نامه‌ی پهلوی را می‌خواند...

...این سخنان به عنوان یادگاری از من در جهان بماند و مایه‌ی تسلای خاطر خردمندان باشد.

تا پس از مرگِ ما، آیندگانی که سخنان ما را می‌خوانند، ارزش کارها و جایگاه واقعی ما را بشناسند.

ما از بُرطاس تا چین لشکر کشیدیم و در همه‌جا فرماندهانی گماردیم.

چنان به دشمنان تاختیم که هیچ‌کس جرئت نمی‌کرد در برابر ما گردن‌کشی کند.

وقتی دشمنان در جهان نابود و پراکنده شدند، تمام خزانه‌های ما (از غنائم پیروزی) یکپارچه پر از ثروت شد.

تمام سرزمین‌ها تحت فرمان ما درآمدند؛ آن‌قدر از دریا گوهر بیرون کشیدند...

...که ملوانان و غواصان خسته شدند؛ دشت و دریا و کوه همه در تسخیر و فرمان من بود.

وقتی گنجینه‌های سکه‌های نقره (درم) خرج و توزیع شد، کیسه‌ها را پر از سکه‌های طلای جدید (دینار) کردیم.

از یاقوت و جواهرات شاهانه گرفته، تا ابزارها و لباس‌های زربافت (خزانه‌ها پر شد).

وقتی بیست و شش سال از پادشاهی من گذشت، گنجینه‌ها از هر نوع جواهری لبریز و سرشار شد.

برای ضرب سکه‌های نقره، قالب (سکه زن) جدیدی ساختم و به سوی شادکامی و بزرگی حرکت کردم.

در آن سال وقتی حسابِ باج و خراج را بررسی کردم، مالیاتِ جمع‌آوری شده به صد هزار دینار رسید.

کیسه‌های چرمیِ مخصوصِ نگهداری سکه (پنداوسی) را در همه‌جا پراکندند؛ کیسه‌هایی از چرم مرغوب پارسی.

در هر کیسه (بدره)، دوازده هزار دینارِ طلای شاهانه ریخته شده بود.

این‌ها به جز باج و طلاهایی بود که از هندوستان می‌آمد؛ و به جز خراجِ کشور روم و سرزمین‌های دوردست (جادوستان)...

و به جز مالیات و خراجی بود که از هر کشور دیگری و از سوی هر حاکم نامدار و بزرگی فرستاده می‌شد.

و همچنین سوایِ هدایای مرسوم در جشن‌های نوروز و مهرگان بود، که شامل اسب‌های اصیل و غلامان و کنیزان زیبارو می‌شد.

و به جز زره، کلاه‌خود، گرز و شمشیری بود که هیچ‌کس در پیشکش کردنِ آن‌ها به ما دریغ نمی‌کرد.

و سوای مشک، کافور، و پوست‌های گران‌بهای خز و سمور و چرم‌های دباغی‌شده‌ی سرخ‌رنگ بود.

هرکسی که زیردست و مطیع فرمان ما بود، چنین باج و خراج‌هایی را بر شترانِ قوی‌هیکل و تیزرو بار می‌کرد...

...و با سرعت به درگاه ما می‌آورد؛ و هیچ‌کس جرئت نمی‌کرد از فرمان ما سرپیچی کند.

ما از هر طریقی رنج و زحمت فراوان کشیدیم تا چنین گنجینه‌های عظیمی انباشته شد.

علاوه بر این‌ها، «گنج خضرا» و «گنج عروس» (نام دو گنجینه افسانه‌ای خسروپرویز) را داشتیم که برای روزهای جشن و شکوهِ پادشاهی نگه داشته بودیم.

درباره نام‌گذاریِ آن بسیار سخن گفتیم و سرانجام نام آن را گنج «بادآور» گذاشتیم.

به این ترتیب، از سال بیست و ششم تا سی و هشتم پادشاهی‌ام، چرخ روزگار کاملاً بر وفق مراد و آرزوی ما چرخید.

تمام بزرگان و فرماندهان در آسایش و رفاه بودند و دشمنان و بداندیشان سراسر در ترس و وحشت به سر می‌بردند.

اما اکنون که خبر فرمان‌ها و کارهای تو (به عنوان شاه جدید) را شنیده‌ام، می‌بینم که از عهد و پیمان تو بدی و آسیب به جهان رسیده است.

دیگر برای هیچ‌کس در جهان آرامشی نمانده است و چاره‌ای جز سکوت و دم فروبستن نیست.

تو جهان را پر از آسیب، پر از دردهای عمیق و پر از کارهای بیهوده و بی‌فایده خواهی کرد.

همان افراد آسیب‌رسان و تبهکاری که اکنون دور تو جمع شده‌اند و در شب‌های تاریک (جهالت)، راهنما و مشاور (اورمزد) تو هستند...

...همان‌ها به زودی پادشاهی‌ات را به بادِ نابودی خواهند داد، تا در این جهان روی شادی را نبینی.

اگر انسان خردمندی در کنار تو بود تا روح تاریک تو را روشن کند...

...آن‌گاه از بخشش و انفاق به کسی زیانی نمی‌رسید، چرا که ثروت به دستِ انسان‌های شایسته می‌افتاد (نه مشاوران نالایقِ تو).

ای پسرِ کم‌سن و کم‌عقل! طرز تفکرت، آرامش را از روح و روانت خواهد گرفت.

آگاه باش که این گنجینه‌ی من (که به تو رسیده) پشتوانه و حامی توست؛ و به واسطه همین گنج است که اکنون زمانه کاملاً در مشت توست.

ثروت، مایه زینت و شکوهِ پادشاهی است؛ جهان بدون پول و ثروت به تباهی کشیده می‌شود.

پادشاه اگر بی‌پول شود، به ظلم و ستم روی می‌آورد؛ انسانِ دست‌خالی، مجالِ بروز هوش و هنر ندارد.

شاه بی‌پول، توان و ابزاری برای بخشش ندارد و بزرگان او را با تمسخر و اکراه پادشاه می‌خوانند.

اگر این ثروت از دست تو خارج شود و به دست دشمن بیفتد، مانند این است که بت به دست برهمن (بت‌پرست) بیفتد (یعنی دشمن با آن قدرت می‌گیرد و علیه خودت استفاده می‌کند).

در آن زمان، انسان‌های خداپرست و نیک‌سرشت از تو بیزار می‌شوند و نام و اعتبار تو در چشمشان حقیر و خوار می‌گردد.

وقتی ثروت نداشته باشی، سپاهیانت در کنارت نمی‌مانند و زیردستانت دیگر تو را به عنوان پادشاه قبول نخواهند کرد.

همان بهتر که سگ همیشه گرسنه و به دنبال نان باشد؛ زیرا اگر شکمش را سیر کنی، هار می‌شود و دشمنِ جانت می‌گردد. (اشاره به اطرافیان خائن شیرویه که نباید زیاد به آن‌ها قدرت و ثروت داد).

و اما درباره انتقاد دیگرت از وضعیت ارتش، که پرسیدی چرا سپاهیان را در مناطق مختلف و سرِ راه‌ها مستقر کردم.

اینکه تو این کار را نمی‌پسندی از روی نادانی توست؛ چرا که راه سود را از ضرر تشخیص نمی‌دهی.

پاسخ این است: با رنج و زحمت من بود که چنین گنجِ نامدار و کشوری قدرتمند فراهم آمد.

من شهرها را از دست بیگانگان پس گرفتم و تمام دشمنان را در هم شکستم.

این کارها برای آن بود که بتوانیم با آرامش بر تختِ قدرت بنشینیم، بدون اینکه رنج، سختی و جنگی ما را تهدید کند.

من لشکریان را در مرزها مستقر کردم؛ و در نتیجه‌ی این امنیت، زمین‌ها و مرزهایی که پیش از این ناامن و بی‌ارزش بودند، اکنون آباد و ارزشمند شده‌اند.

اگر تو سپاهیان را از مرزهای مختلف فراخوانی (و مرزها را خالی کنی)، دشمنان و بدخواهان راه نفوذ را باز می‌بینند.

چرا که ایران مانند باغی سرسبز و بهاری است که گل‌های کامروایی و خوشبختی همیشه در آن شکفته‌اند.

باغی پر از گل نرگس، انار، سیب و بِه؛ اگر این باغ از باغبان و نگهبان خالی شود...

(دشمنان وارد می‌شوند و) گل‌ها و گیاهانِ خوشبو را یکی‌یکی از ریشه درمی‌آورند و تمام شاخه‌های درختان انار و به را می‌شکنند.

لشکر و تجهیزاتِ نظامی، در حکمِ دیوارهای این باغ هستند؛ و نیزه‌های سربازان، مانند خارهایی است که روی پرچینِ باغ کشیده‌اند (تا کسی وارد نشود).

اگر از روی نادانی دیوار این باغ را خراب کنی، دیگر چه فرقی بین باغ (ایران) با بیابان، دشت و دریا خواهد بود؟ (ویران و بی‌حفاظ می‌شود).

مراقب باش که این دیوار (سپاه مرزی) را خراب نکنی؛ و با این کار، دل و پشتوانه مردم ایران را در هم نشکنی.

زیرا پس از فروریختن این دیوار، چیزی جز غارت، هجوم، فریادِ سوارانِ دشمن و انتقام‌جویی در کار نخواهد بود.

با افکار و تصمیماتِ اشتباه خود، زنان و کودکان و خاک ایرانیان را در معرض خطر قرار نده.

اگر یک سال با این شیوه پادشاهی کنی، انسان‌های دانا تو را بی‌عقل و نادان خواهند خواند.

من این‌طور شنیده‌ام که در دوران پادشاهی‌ات، مقام و ثروت‌ها را به افراد نالایق و ناشایست می‌بخشی.

آگاه باش که «انوشیروان» (پسر قباد) در نامه‌های پندآموز خود این نصیحت را به یادگار گذاشته است:

که هر کس سلاح (و قدرت) خود را به دست دشمنش بدهد، در واقع با دست خودش اسباب مرگِ خویش را فراهم کرده است.

زیرا زمانی که به آن سلاح نیاز پیدا کند و بخواهد آن را پس بگیرد، دشمنِ بدخواه با همان سلاح به جنگ او می‌آید.

و اما پیام دیگری که از قول «قیصر روم» دادی و مرا انسانی دورو و خودخواه نامیدی:

این حرف‌ها زاییده‌ی فکر و ذهن تو نیست، بلکه سخنانی است که آموزگاران و تحریک‌کنندگانِ تو به تو القا کرده‌اند.

اینکه گفتی قیصر به ما وفادار بود و ما در حق او ستم کردیم؛ تو اصلاً چه می‌فهمی که وفا چیست و جفا کدام است!

ای بدطینت و کم‌عقل! در پاسخ به این اتهام، سخنی جز این نمی‌گویم (چون همین پاسخ برای تو کافی و سزاوار است):

تو خودت ادعایی را مطرح می‌کنی و خودت هم تنها شاهدِ ادعای خودت هستی! هیچ انسان خردمندی چنین چیزی را درست و پذیرفته نمی‌داند.

قیصر روم برای اینکه چهره‌ی خود (و کشورش) را از گرد و غبار بلا و ناامنی بشوید و پاک نگه دارد، به دنبال دامادِ قدرتمندی همچون خسروپرویز گشت.

زیرا هر کسی که نخواهد جهان را به دست بدی و تباهی بسپارد، نشان می‌دهد که در سرش عقل و خردِ بیداری دارد.

قیصر روم می‌دانست که بهرام چوبین برای جنگ کمر بسته و لشکریان ایران نیز با او متحد شده‌اند.

(قیصر می‌دانست که) تنها با سپاه روم نمی‌توان بهرام را شکست داد، همان‌طور که شن‌های روان نمی‌توانند با کوهِ استوار مقابله کنند.

در آن نبرد، خداوند یاور من بود و (به پشتوانه‌ی او) تمام سپاهیان جهان در چشم من ناچیز بودند.

ایرانیان واقعیتِ آن اتفاقات را می‌دانند و دیده‌اند؛ تو هم باید حقیقت را از آن‌ها بشنوی (نه از بدخواهان).

من نیز هر کاری که لازم و شایسته بود در روز نبرد در حقِ «نیاطوس» (فرمانده سپاه روم)...

...از روی نیکی و جوانمردی انجام داده‌ام؛ و برای جبران زحمات و پاداش دادن به او روزشماری کرده‌ام.

«زادفرخ» (که در آنجا حضور داشته) دقیقاً همین حرف‌ها را به تو خواهد گفت؛ پس دنیا را با نگاه ناپخته و جوانِ خود قضاوت نکن.

«گشسپ» که خزانه‌دار ما بود و همچنین آن موبدِ پاک‌نهاد و مشاورِ ما، شاهد هستند...

...که من صد هزار کیسه طلا از خزانه به عنوان هدیه و یادگار به رومیان بخشیدم.

به «نیاطوس» هزار قطعه یاقوت سرخِ گران‌بها که مناسب ساخت گوشواره بود، هدیه دادم؛

که وقتی آن‌ها را در خزانه وزن کردم، وزنِ هر کدام از آن جواهرات هزار مثقال بود.

همچنین صد مرواریدِ درخشان و دست‌چین‌شده به او دادم که هیچ گوهرشناس دانایی نمی‌توانست کوچک‌ترین عیبی در آن‌ها پیدا کند؛

مرواریدهایی که جواهرشناسانِ ماهر، برای هر جعبه‌ی آن پنجاه هزار درهم پول می‌دادند.

صد اسب اصیل و گران‌بها که پنجاه‌تای آن‌ها زین شده بود و همگی از بهترین اسب‌های اصطبل سلطنتی ما انتخاب شده بودند.

اسب‌های خاصِ دیگری هم با پوشش‌های حریر و زربافت بخشیدم که در سرعت، با بادِ دشت هم‌رقابت بودند.

من تمام این هدایای گران‌بها را برای قیصر روم فرستادم و در کنارِ این ثروت، او را بسیار ستایش کردم.

و اما درباره‌ی «صلیب مسیح» که سخن گفتی؛ آن صرفاً یک تکه چوبِ کهنه است که در خزانه‌ی من افتاده است.

آن تکه چوب هیچ سود یا زیانی برای من ندارد و تو فقط تعریف آن را از مسیحیان (ترسایان) شنیده‌ای.

من در شگفتم که مرد سرافراز و بزرگی همچون قیصر روم...

که دورتادورش را خردمندان، فیلسوفان و موبدان پر کرده‌اند...

...چرا آن کُشته (عیسی مسیح) را خدا می‌خواند و این چوبِ خشک و پوسیده را می‌پرستد؟!

اگر این صلیبِ بی‌مصرف واقعاً نماد خداوند بود و یا اثری از ذات پروردگار (اورمزد) در آن وجود داشت...

ناگهان خودبه‌خود از خزانه‌ی من پر می‌کشید و می‌رفت؛ همان‌گونه که خودِ مسیح هم از دنیا رفت و دیگر در این جهان نیست!

و دیگر آن که گفتی: «اکنون توبه کن و به راه خدا بازگرد»...

پاسخ من این است: که امیدوارم زبان، قلب، دست و پای قباد ریز ریز شود!

تاج پادشاهی را خداوند بر سر من نهاد؛ من هم آن را پذیرفتم و از داشتنِ آن خشنود بودم.

و اکنون که خداوند دوباره آن را از من خواست، به خودش پس دادم. (با این حال) نمی‌دانم با چه رویی زبان در دهانت می‌چرخد و به من می‌گویی توبه کن!

من (اگر گناهی کرده باشم) با خداوند راز و نیاز می‌کنم، نه با کودکی که ذره‌ای تفاوت میان نیک و بد را نمی‌فهمد.

من به تمام اراده و خواسته‌های خداوند راضی هستم، گرچه در این راه روزگارِ تلخ و سختی‌های فراوانی هم کشیده‌ام.

من سی و هشت سال پادشاهی کردم و در این مدت، هیچ‌یک از پادشاهانِ جهان هم‌تراز و همتای من نبودند.

آن خداوندی که این جهان و پادشاهی را (روزی به من داد و اکنون) به دیگری می‌بخشد، هیچ منّتی بر گردن من ندارد (هرچه خواست داد و هرچه خواست گرفت).

من بر دورانِ پادشاهیِ خودم آفرین می‌گویم و دعا می‌کنم که این زمین همواره به دست انسان‌های خردمند و دانا آباد بماند.

وقتی خداوند یاور و فریادرسِ من است، نفرین و بدخواهیِ هیچ‌کس نمی‌تواند به من گزندی برساند.

به آن کودکِ بدطینت و نادان (شیرویه) بگو که با این کارهایت، آبرو و شأنِ ما را تیره و تار کردی.

پس برای همیشه با تو خداحافظی می‌کنم؛ از این پس، سر و کارِ ما فقط با انسان‌های خردمند خواهد بود.

و شما ای فرستادگانِ گرامی، که انسان‌هایی سخنور، ارزشمند و آزاده هستید...

...با هر دوی شما نیز خداحافظی می‌کنم؛ بروید و چیزی جز آنچه از من شنیدید نگویید (در پیام من دخل و تصرف نکنید).

و در پایان، بر تمام این جهان آفرین می‌فرستم و درود می‌گویم، چرا که من این دنیا را چیزی جز یک گذرگاهِ موقت ندیدم.

هر کسی که از مادر زاده شده است، سرانجام می‌میرد؛ از کیخسرو گرفته تا کیقباد (هیچ پادشاهی جاودانه نیست).

مانند پادشاهانی چون هوشنگ، طهمورث و جمشید، که جایگاه بیم و امیدِ جهان بودند (جان و مال مردم در دستشان بود).

کسانی که حتی دیوها، درندگان و حیوانات مطیع فرمانشان بودند، وقتی پیمانه‌ی عمرشان پر شد، رفتند و مردند.

فریدونِ خجسته و مبارک، که تمام بدی‌های آشکار و پنهان را از جهان پاک کرد...

...و دست ضحاکِ تازیِ ستمگر را بست، با وجود آن همه دلاوری، باز هم نتوانست از چنگِ مرگ (زمانه) فرار کند.

مانند آرش کمانگیر که تیر را فرسنگ‌ها دورتر پرتاب کرد، و مانند قارنِ دلاور و پیروزمند که شکارچیِ شیر بود.

کیقباد که از کوه البرز آمد و با شجاعت و همراهیِ یارانش پادشاه جهان شد.

کسی که کاخ‌هایی از شیشه و بلور ساخت و با آن بناها، در سراسر جهان شگفتی و افسانه به پا کرد.

تمام دیواره‌ها و بدنه‌ی آن قصر از مرواریدِ درخشان و درهای آن از یاقوتِ تابان بود.

و سیاوش، آن نامدارِ زیبارو و نیک‌سرشت، که در اوج جوانی در اسارت کشته شد.

کسی که با رنج و زحمتِ فراوان، شهر افسانه‌ای «گنگ‌دژ» را بنا کرد، اما از آن همه رنج، هیچ بهره و ثمره‌ای ندید.

کجا هستند رستمِ زال و اسفندیار، که از آن‌ها تنها داستان‌ها و سخنانی به یادگار مانده است؟

چو گودرز و هفتاد پسرِ برگزیده‌اش که همگی سوارکارانِ میدانِ نبرد و شیرانِ انتقام‌جو بودند.

چو گشتاسپ‌شاه که دینِ بهی (آیین زرتشت) را پذیرفت و شکوه و فرّ پادشاهی با او تازه شد.

چو جاماسپ که در علمِ ستاره‌شناسی و محاسبه‌ی آسمان‌ها، از خورشیدِ گردان هم درخشان‌تر (و داناتر) بود.

تمام آن بزرگان، دانشمندان، سوارانِ جنگجو و مردانِ دلاور از این دنیا رفتند.

کسانی که در هنر و مهارت، یکی از دیگری بهتر بود و در سن و سال، یکی از دیگری بزرگ‌تر.

آن‌ها این جهانِ پهناور را خالی کردند (و رفتند)؛ و میدان‌ها، ایوان‌ها و کاخ‌ها را جا گذاشتند.

در میان پادشاهان، کسی هم‌تراز و همتای من نبود؛ هرچند که سال‌های عمرم چندان زیاد و طولانی نبود.

من این جهان را با تمام خوبی‌ها و بدی‌هایش ترک می‌کنم (می‌سپارم)، اما نه به خاطر ترس از اینکه روزی آسیبی به من برسد (بلکه چون مرگ سرنوشتِ محتوم است).

راه‌های دشوارِ بسیاری را پشت سر گذاشتیم و دشمنانِ فراوانی را از سرِ راه برداشتیم.

تمام سرزمین‌ها پر از گنجینه‌های من است، و در هر جا که آب و خاکی هست، نشان از رنج و تلاشِ من دارد.

وقتی دنیایِ منی (با این عظمت) این‌گونه به پایان می‌رسد، قطعا امیدِ بزرگانِ دیگر هم تیره و تار خواهد شد (می‌فهمند که به دنیا اعتباری نیست).

(مطمئنم که) این تاج‌وتخت برای فرزندم (شیرویه) هم باقی نخواهد ماند؛ او نیز به زودی از قدرت سقوط می‌کند و بخت و اقبالش به پایان می‌رسد.

فرشته‌ی مرگ برای گرفتن جانم خواهد آمد، و من (با آرامش) به او خواهم گفت: «جانم را راحت و آسان بگیر.»

وقتی زمانِ عبور از پلِ چینوَد (پل صراط در آیین زرتشت) فرا برسد، (به واسطه‌ی اعمالم) زیرِ پایم سراسر گُل‌باران خواهد بود.

ما با توبه (بازگشت به سوی خدا)، دلِ راستینِ خود را روشن می‌کنیم و آزار نرساندن به دیگران را مانند زرهی (برای محافظت از روحمان در آخرت) قرار می‌دهیم.

سخنِ انسان‌های فرزانه، جهان‌دیده و دانایانِ پاک‌سرشت کاملاً درست است...

...که وقتی بخت و اقبالِ بیدارِ انسان رو به افول و سراشیبی می‌رود، باید منتظرِ هرگونه ترس و خطری بود.

وقتی روزگارِ خوشبختی و قدرتِ کسی به پایان می‌رسد، اگر تلاش کند دوباره آن را برگرداند، نشان از بی‌خردی اوست (چون تقدیر قابل برگشت نیست).

پیام من به تمام جهانیان، چه به انسان‌های کوچک و چه به بزرگان، همین است.

(خطاب به فرستادگان): شما هم به سلامت و شاد باشید و از من به بدی یاد نکنید.

وقتی «اشتاد» و «خُرّادِ بُرزینِ» دلاور (دو فرستاده‌ی شیرویه)، این پیام‌ها را از آن پادشاهِ پیشرو شنیدند...

دلِ هر دو مردِ دانا (از شدت غم و منطقِ کوبنده‌ی خسرو) گویی با تیر سوراخ شد؛ و در آن لحظه با دو دست بر سرِ خود کوبیدند.

از سخنانِ خود (و پیامی که از طرف شیرویه آورده بودند) پشیمان شدند و با دست بر صورتِ خود سیلی زدند.

تمام لباس‌هایشان را پاره کردند و سرِ هر دو مردِ دانا پر از خاک (به نشانه عزا و شرمساری) شد.

با گریه و زاری از پیش او بیرون رفتند، در حالی که جانشان پر از درد و سرشان پر از اندوه بود.

این دو مرد با چهره‌ای درهم‌کشیده و دلی پردرد به نزد شیرویه رفتند.

و پیامِ پادشاه (خسرو پرویز) را مو به مو به شیرویه‌ی بی‌عقل و نالایق رساندند.