بخش ۱

وقتی شیرویه بر تخت پادشاهی نشست و آن تاج جاه‌طلبی را بر سر گذاشت...

بزرگان ایرانی به حضورش رفتند و او را به رسمِ پادشاهانِ کیانی ستایش کردند.

هر کدام با صدای بلند می‌گفتند: ای پادشاهِ باارزش و توانمند!

همان‌گونه که خداوند تاج پادشاهی را به تو بخشید و با آسایش بر تختِ عاج نشستی...

پادشاهیِ جهان برای فرزندان، خویشاوندان و نزدیکان تو پایدار بماند.

قباد (شیرویه) به آن‌ها پاسخ داد: امیدوارم که شما هم همیشه شاد و پیروز باشید.

ما هرگز بدرفتاری نخواهیم کرد؛ چقدر زیباست که انسان با خوش‌اخلاقی عدالت را رعایت کند.

جهان را در امنیت و آرامش نگه می‌داریم و ریشه‌ی کارهای اهمرینی را قطع می‌کنیم.

کاری بسیار واجب در پیش دارم، که شکوه و جایگاه خانوادگیِ من آن را ایجاب می‌کند.

می‌خواهم پیامی برای پدرم بفرستم و این سخنان را با جزئیات کامل به او بگویم...

به خاطر کارهای ناپسندش، چنین شرایطی (برکناری و زندان) برایش پیش آمد.

باشد که از گناهانش به درگاه خداوند توبه کند و دوباره به راه راست و دین‌داری بازگردد.

پس از آن به امور کشورداری خواهم پرداخت و در نهان و آشکار برای اجرای عدالت تلاش خواهم کرد.

به انسان‌های نیکوکار پاداش می‌دهیم و دلِ نیازمندان را نمی‌شکنیم.

به دو مردِ جوانمرد و خوش‌بیان نیاز دارم که از تاریخ و گذشته به‌خوبی آگاه باشند.

به آن جمع گفت: این کار از عهده‌ی چه کسی برمی‌آید؟ چه کسی در میان ایرانیان پاک‌نیت و آگاه است؟

پهلوانان با اشاره‌ی چشم، دو استادِ باتجربه را نشان دادند که اگر پادشاه خشمگین نمی‌شود این دو مناسب‌اند.

شیرویه فهمید که ایرانیان چه کسانی را به عنوان افرادِ پاک و شایسته از میان خود انتخاب کرده‌اند.

یعنی «اشتاد» و «خَرّادِ بُرزینِ» پیر، که هر دو دانا، سخنور و خوش‌حافظه بودند.

به آن‌ها گفت: ای خردمندان، ای بزرگانِ دنیادیده و باتجربه!

از سختیِ کارهای دنیا نترسید، زیرا انسانِ سربلند از دلِ همین سختی‌ها به گنج و موفقیت می‌رسد.

آن دو فردِ دانا برخلاف میلِ باطنی‌شان (به خاطر سختی کار) بلند شدند و در حالی که چشمانشان پر از اشک بود، خود را آماده کردند.

خراد برزین و اشتاگشسپ (همان اشتاد)، به فرمانِ شاه سوار بر اسب شدند.

شیرویه به آن‌ها گفت: اکنون باید با میل و رغبت راهیِ شهر تیسفون شوید.

پیامی از من به پدرم برسانید و تمامِ حرف‌هایم را جزءبه‌جزء به خاطر بسپارید.

به او بگویید که برکناریِ تو گناهِ من نبود و ایرانیان نیز در ابتدا قصد چنین کاری نداشتند.

بلکه تو مجازاتِ الهی (بادافره) دریافت کردی، چرا که از نیکی روی‌گردان شدی.

اول اینکه فرزندِ پاک‌نژاد نباید بی‌باکانه خونِ پدرش را بریزد (اشاره به کشته شدن هرمز، پدر خسروپرویز).

و حتی نباید راضی شود که کسی در حضورش چنین نقشه‌ای را مطرح کند.

دوم اینکه تمام جهان پر از گنج‌های توست، اما رنج و ستمِ تو به همه‌ی کشورها رسیده است.

تو به این گنج‌ها هم راضی نبودی و با ستم‌هایت، دلِ انسان‌های درستکار را به درد آوردی.

سوم اینکه این همه پهلوان، جنگاور و نامداری که در ایران بودند...

هیچ‌کدام به خاطر تو نتوانستند از فرزندان، سرزمین و خانواده‌ی خودشان لذت ببرند و شاد باشند (چون همیشه در جنگ بودند).

عده‌ای را به جنگِ چین و عده‌ای را به روم فرستادی و همه را در مرزها و کشورهای دیگر آواره کردی.

گناه دیگرت این است که قیصر روم آن‌همه به تو نیکی کرد و در سختی‌ها از تو مراقبت نمود...

به تو سپاه داد، دخترش را به همسریت درآورد و گنج‌ها و هدایای فراوانی به تو بخشید.

او تنها صلیبِ عیسی مسیح را از تو خواست تا آن را به روم ببرد و باعثِ برکت و آبادی سرزمینش شود.

نگه داشتن چوبِ صلیب عیسی در خزانه برای تو چه سودی داشت؟ در حالی که قیصر با پس گرفتنِ آن بسیار خوشحال می‌شد (اما تو از دادن آن دریغ کردی).

اموال و دارایی مردمِ بیچاره را به زور از آن‌ها گرفتی و سرانجام بدی‌ها در اثر نفرینِ آن‌ها به سراغت آمد.

آنچه امروز بر سرت آمده را از جانب خدا بدان و به کارهای زشتِ گذشته‌ات فکر کن.

من تنها وسیله و بهانه‌ای برای مجازاتِ بدی‌های تو هستم و در این ماجرا، تنها نقشِ آغازگر را دارم.

به خدا سوگند که این اتفاقات تقصیر من نبود؛ من هرگز نمی‌خواستم که پادشاهیِ تو ویران شود.

اکنون برای تمام این اشتباهات دلیل بیاور (و عذرخواهی کن) و پاسخِ خود را به این بزرگانِ ایران بگو.

از تمام بدی‌هایی که کرده‌ای به درگاه خداوند پناه ببر، چرا که تنها اوست که به سوی نیکی هدایت می‌کند.

شاید خداوند در این رنج‌ها و گرفتاری‌هایی که چاره‌ای جز تحمل آن‌ها نداری، دست تو را بگیرد.

گناه دیگرت این بود که شانزده فرزند داشتی، اما شب و روزِ آن‌ها را در زندان تباه کردی.

در دربارِ تو هیچ‌کس با امنیت نمی‌خوابید و از ترس تو همه چیز را پنهان می‌کردند.

وقتی آن دو فرستاده این پیام را شنیدند، با دل‌هایی پر از غم و درد به راه افتادند.

با چشمانی گریان و دلی پرخون، تمام مسیر را تا شهر تیسفون طی کردند.

«گلینوش» نگهبانِ درِ زندان بود؛ سرداری که گویی زمین از صلابت او در حال جوشش بود.

تمام سپاهیانش در آماده‌باش کامل بودند و با شمشیرهای کشیده صف کشیده بودند.

سربازان با زره و کلاه‌خود آماده بودند و اسب‌های عربی‌شان نیز پوششِ جنگی داشتند.

گلینوش گرزِ فولادی در دست داشت و دلی پر از خشم و غرور (مانند آتش و باد) داشت.

هنگامی که خراد برزین و اشتاگشسپِ خردمند از اسب پیاده شدند...

گلینوش همان لحظه به احترام آن‌ها از جا پرید و از دیدنشان بسیار خوشحال شد.

آن‌ها را در جایگاه شایسته‌ای نشاند و با لقبِ بزرگانِ نامدار خطابشان کرد.

ابتدا خراد برزین که مردِ سخنوری بود، با شجاعتِ تمام زبان به سخن گشود.

به گلینوش گفت: قبادِ نیک‌بخت با آرامش تاج پادشاهی را بر سر گذاشت.

اکنون تمام مردمِ ایران، توران و روم باخبرند که شیرویه بر تخت شاهنشاهی نشسته است.

پس تو چرا این زره، کلاه‌خود و کمان را پوشیده‌ای و آماده‌ی جنگی؟ به چه کسی بدگمانی؟

گلینوش پاسخ داد: ای مردِ باتجربه، آرزو می‌کنم که چرخِ روزگار به کام تو بگردد.

که نگرانِ بدنِ ظریفِ من شدی که چرا پیراهنی از آهن (زره) بر تن دارم!

به خاطر این مهربانی به تو آفرین می‌گویم و تو شایسته‌ی آنی که بر سرت جواهر بریزم.

سخنانِ تو جز نیکی چیزی نیست؛ خورشیدِ تابان نگهدارِ تو باشد.

ابتدا بگو برای چه کاری به اینجا آمده‌ای، تا بعد از آن من هم دلیل این کارها را برایت بگویم.

خراد برزین پاسخ داد: قباد پیامی برای خسروپرویز به من داده است.

اگر اجازه دهی، تمامِ پیامِ آن پادشاهِ محافظِ مردم را بازگو کنم.

گلینوش گفت: بزرگ‌مردی که تواناییِ حفظ و بیان تمام سخنان را داری...

قباد، شاه ایران، درباره‌ی نگهبانیِ اینجا به من توصیه‌های اکیدی کرده است...

که شبانه‌روز هرگز اجازه ندهم هیچ‌کس در حضور خسروپرویز لب به سخن باز کند.

مگر آنکه خودم تمامِ حرف‌هایش را بشنوم؛ فرقی نمی‌کند که به زبان فارسی سخن بگوید یا پهلوی.

اشتاد به او گفت: ای مردِ کامروا، پیامِ من هیچ رازِ پنهانی ندارد.

پیامی است که نتیجه‌اش شمشیر کشیدن است و سرِ افراد سرکش را به باد خواهد داد.

تو اکنون از خسرو برای ما اجازه ملاقات بگیر تا پیامِ شاه را به او برسانم.

گلینوش این را شنید و فوراً از جا بلند شد و قفل‌ها و درهای زندان را باز کرد.

او نزد شاه (خسروپرویز) رفت و مانند یک خدمتگزارِ واقعی، دست‌به‌سینه ایستاد.

به او گفت: ای پادشاه، جاویدان باشی و هرگز دلت از بدی‌ها غمگین نباشد.

اشتاد و خراد برزین پیامی از دربار برای شما آورده‌اند.

خسرو خندید و با صدای بلند گفت: این حرف تو هیچ با عقل جور نیست.

اگر او اکنون پادشاه است، پس من کیستم و چرا در این زندانِ تنگ گرفتارم؟!

که حالا مجبور شده‌ای بیایی و از منِ زندانی اجازه‌ی ملاقات (بارعام) بخواهی! حال چه ادعای پادشاهیِ او دروغ باشد و چه راست.

گلینوش نزد آن دو پهلوان بازگشت و پاسخِ خسروپرویز را برایشان بازگو کرد.

(و گفت:) اکنون دست‌به‌سینه داخل شوید، پیامِ خود را بگویید و پاسخ او را بشنوید.

آن دو مردِ خردمند، صورتِ خود را با پارچه‌ای ابریشمیِ چینی پوشاندند (تا از بی‌احترامی جلوگیری شود).

وقتی خسرو را دیدند در برابرش تعظیم کردند و مدتی طولانی به همان حالت ماندند.

پادشاه بر روی تختی بزرگ (شادوَرد) نشسته بود که تصاویر میش و گرگ بر آن نقش بسته بود.

تار و پودِ آن تخت با طلا و جواهرات بافته شده و در هم تنیده بود.

زیراندازش از جنس ابریشمِ زرد بود و تکیه‌گاهی لاجوردی‌رنگ در پشت سر داشت.

در حالی که یک میوه‌ی «بِه» درشت در دست داشت، غمگین و آشفته بر روی تخت افتاده بود.

وقتی آن دو مردِ بزرگوار را که سرمایه‌ی دانش و خرد بودند، دید...

از آن حالتِ خوابیدگی برخاست و درست نشست و از خداوند طلبِ یاری کرد.

آن میوه‌ی «بِه» را روی بالین گذاشت تا بتواند با آن دو فرستاده صحبت کند و احوالشان را بپرسد.

آن «بِه» از روی بالش به آرامی غلتید و به‌نرمی از روی تخت پایین افتاد.

همین‌طور از روی آن تختِ بزرگ غلتید تا اینکه به روی زمین افتاد.

اشتاد دوید و آن را برداشت، خاکش را پاک کرد و با احترام روی سر گذاشت.

پادشاه از اشتاد روی برگرداند تا رنگ و بوی آن میوه را نبیند. (زیرا افتادن آن را فال بد گرفت)

«بِه» را دوباره روی تخت گذاشتند و آن دو مردِ فرستاده، روی پا ایستادند.

پادشاه از افتادنِ آن «بِه» بسیار در فکر فرو رفت و در این اتفاق هیچ نشانه‌ی خوبی ندید.

همان لحظه رو به آسمان کرد و گفت: ای پروردگار و قاضیِ بر حق!

کسی که تو او را به زمین بزنی، چه کسی می‌تواند بلندش کند؟ و چیزی را که تو بشکنی، چه کسی می‌تواند پیوند دهد؟

اکنون که بختِ روشن از خاندانِ من برگشته است، با رفتنِ روشنایی و اقبال، غم و تاریکی به سراغمان آمده.

سپس به اشتاد گفت: پیامی را که از آن کودکِ نادان و بدخواه (شیرویه) آورده‌ای بگو.

و همچنین پیامِ آن بداندیشانی که از روی نادانی آرامش را از خود گرفته‌اند.

و از سوی آن سپاهیانِ پراکنده و بندگانِ باسیاست و سیاه‌دلی که دور او جمع شده‌اند.

(می‌دانم که) به زودی بخت و اقبال از خاندانِ ما خواهد رفت و در این خانواده کسی شادمان نخواهد ماند.

تاج و تخت به دستِ افرادِ نالایق می‌افتد و این درختِ پادشاهی نابود خواهد شد.

بزرگی و شکوه نه برای فرزندِ من (شیرویه) باقی می‌ماند و نه برای هیچ‌یک از خاندان و نزدیکانم.

همه‌ی دوستان تبدیل به دشمنانی خاص می‌شوند و بدخواه و کینه‌توزِ این خاندان خواهند شد.

افتادنِ این میوه‌ی «بِه» این راز پنهان را آشکار کرد که بی تو تخت پادشاهی خالی خواهد شد.

اکنون هر حرفی که از او شنیده‌ای بازگو کن، هرچند که پیامِ او برای من از آبِ جوی هم بی‌ارزش‌تر است.

آن دو مرد شروع به سخن گفتن و رساندنِ پیام کردند، و خسروپرویز از روی غم و خشم، آهِ سردی کشید.