بخش ۲ - ستایشِ خرد

ای خردمند! در اینجا اکنون شایسته است که دربارهٔ عقل صحبت کنیم.

(خطاب به خود شاعر:) اکنون هر چیزی دربارهٔ عقل داری عرضه کن تا آن کسی که خوب به سخنان گوش می‌دهد از آن استفاده کند.

عقل از هر چیزی که خداوند آفریده بهتر است. انصاف این است که ستایش عقل بهترین کار است.

عقل راهنمای انسان است و باعث گشایش دل او می‌شود. عقل هم در این جهان و هم در جهان آخرت به کار انسان می‌آید.

عقل باعث شادمانی و باعث غمگینی توست. عقل باعث زیادی و باعث کمی می‌شود.

گرچه که انسان به ظاهر روان سالمی داشته باشد ولی اگر اثری از خِرَد در او نباشد، یک لحظه هم شادی حقیقی را تجربه نخواهد کرد.

آن مرد خردمند چه گفت که دانایان از سخنان او بهره‌مند شدند؟

کسی که خرد را راهنمای خود قرار ندهد، از کارهای خودش پشیمان و آزرده‌دل خواهد شد.

انسان خردمند و هشیار کسی که خرد را راهنمای خود قرار ندهد دیوانه می‌خواند و قوم و خویش او از او دوری می‌کند و او را بیگانه می‌داند.

در هر دو جهان به خاطر عقل به تو احترام می‌گذارند، کسی که عقلش ناقص است پایش در بند است و اسیر است.

عقل برای جان انسان مثل چشم است. همانطور که تو اگر چشم نداشته باشی شاد نیستی بدون عقل جان انسان شادمان نیست.

از بین تمام آفریده‌ها تو اول عقل را بشناس. عقل نگهبان جان و همینطور نگهبان سه پاسبان آدمی است (سه پاسبان در بیت بعد معرفی شده‌اند).

سه پاسبان آدمی چشم و گوش و زبان او هستند که از این سه، خوبی و بدی نصیب او می‌شود.

عقل و جان را چه کسی می‌تواند به خوبی ستایش کند؟ حتی اگر من بتوانم به خوبی ستایشش کنم، چه کسی توانایی شنیدن آن را دارد؟

ای حکیم! وقتی کسی نیست که بتواند به درستی بگوید و کسی هم نیست که بتواند به درستی بشنود این بحث را رها کن و از آفرینش سخن بگو!

ای انسان! تو مخلوق پروردگار جهان هستی که می‌توانی چیزهای آشکار و پنهان را ببینی.

به مفهوم سخنان دارندگان خرد پی ببر . در جهان بگرد و چیزهایی که می‌دانی را به همه بگو و یاد بده.

اگر از هر نوع دانشی چیزهایی بشنوی علاقه‌مند می‌شوی و از آموختن دست نمی‌کشی.

وقتی بخشی از دانش رو یاد گرفتی مثل اینه که سرشاخه ای از درخت دانش رو گرفتی اینجا تازه  میفهمی دانش ادامه داره و سرشاخه های بیشتری بالای سرته که انتها شو نمیبینی!