برگردان به زبان ساده
مهرگان امسال شغل روزه دارد پیش در
خواجه از آتش پرستی توبه داد او را مگر
هوش مصنوعی: در مهرگان امسال، به خاطر روزهداری، در حضور صاحبخانه از پرستش آتش پشیمان شد.
خواجه سید وزیر شاه ایران بوعلی
قبله احرار و پشت لشکر و روی گهر
هوش مصنوعی: سید، وزیر شاه ایران، همانند بوعلی، الگوی بزرگان و پشتیبان سپاه و نماد زیبایی و ارزشها است.
تیغ را میر جلیل و خامه را خواجه بزرگ
یافته میراث میری و بزرگی از پدر
هوش مصنوعی: تیغ را میرزای جلیل و قلم را خواجهای بزرگ به ارث برده و میراث رهبری و بزرگی را از پدر دریافت کرده است.
او به مغرب، کار سلطان را به مشرق ساخته
نیک بنگر چون بدو باشد کفایت را گذر
هوش مصنوعی: به او که در غرب است، توجه کن و ببین که چگونه کار سلطان در شرق به خوبی انجام شده است، چون اگر او باشد، به خوبی میتواند از پس کارها برآید.
شغل سلطان پیش و طمع از مال او برداشته
کس بدینسان شغل هرگز می نیارد برد سر
هوش مصنوعی: سلطان مشغلهای دارد و هیچکس به خاطر مال او طمع نمیورزد. چنین شغلی هرگز برای کسی به خوبی و آسانی حاصل نمیشود.
گیتی اندر دست او و زمال گیتی دست پاک
آینچنین اندر جهان هرگز کجابد جز عمر
هوش مصنوعی: جهان در اختیار او است و هیچ چیز از جهان نمیتواند دست او را آلوده کند. در این دنیا، تنها چیزی که به انسان داده شده، عمر است و جز آن هیچ چیز دیگری به او تعلق ندارد.
صدر دیوان وزارت خواجه را دیگر بدید
خواجه رابیناد و جز خواجه مبینادا دگر
هوش مصنوعی: وزیر در صدر دیوان خود به دیگری نگاه کرد و گفت: «جز خواجه، هیچ کس دیگری را نبینید.»
ملک سلطانرا به عدل و داد خویش آراسته ست
چون مشاطه نو عروسانرا به گوناگون گهر
هوش مصنوعی: سلطان، کشور را با انصاف و عدالت خود زیبا کرده است، همانطور که آرایشگر، عروسهای نو را با زیورآلات مختلف زینت میدهد.
کس نداند گفت کو از کس بدانگی طمع کرد
با چنین فرمان و چندین شغل و چندین دردسر
هوش مصنوعی: هیچکس نمیداند که چه کسی از دیگران انتظار داشت که با وجود این همه مسئولیت و مشکلات، به او اعتماد کند یا به کمک او بیاید.
لاجرم ملک و ولایت خرم و آباد گشت
خرم و آباد گردد ملک از عدل و نظر
هوش مصنوعی: به این ترتیب، سرزمین و حکومت به لطف عدالت و توجه، خوشبخت و آباد خواهد شد و روز به روز در رونق و پیشرفت قرار خواهد گرفت.
من قیاس از سیستان آرم که آن شهر منست
وز پی خویشان ز شهر خویشتن دارم خبر
هوش مصنوعی: من از سیستان مثال میزنم، زیرا آنجا شهر من است و از خویشانم که در شهر خودم زندگی میکنند، خبر دارم.
شهر من شهر بزرگست و زمین نامدار
مردمان شهر من در شیر مردی نامور
هوش مصنوعی: شهر من، شهری است پهناور و معروف، و مردم این شهر به شجاعت و دلیری خود شناخته شدهاند.
تا خلف را خسرو ایران از آنجابرگرفت
در ستم بودند و در بیداد هر بیدادگر
هوش مصنوعی: خسرو ایران با سختی و ظلم، از آنجا به این سرنوشت دامن زد و بر کسانی که در ستم بودند، به نام بیدادگری، سلطه یافت.
برکشیدند از زمین باغشان سرو و سمن
باز کردنداز سرای و کاخشان دیوار و در
هوش مصنوعی: باغ و درختانشان را از زمین بیرون آوردند و دیوارها و درهای کاخ و خانههایشان را شکستند.
هر سرایی کان نکوتر بودو زان خوشتر نبود
همچو شارستان قوم لوط شد زیر و زبر
هوش مصنوعی: هرکجا که زیبایی و خوبی بیشتر باشد، خوشی و شادابی در آن کمتر نیست؛ همانطور که شهر قوم لوط به خاطر گناهانشان درهمریخت و خراب شد.
کدخدایانشان خریده خانه ها بگذاشتند
زن ز شوی خویش دور افتاد و فرزند از پدر
هوش مصنوعی: کدخدایان با ثروت خود خانهها را خریدند و به این ترتیب زنها از شوهرانشان جدا شدند و فرزندان از پدرانشان دور افتادند.
برشه ایران حدیث سیستان پوشیده ماند
سالها بودند مسکین از غم و درخون جگر
هوش مصنوعی: در سرزمین ایران، داستان سیستان برای سالها پنهان مانده بود و مردمان آن جا در غم و اندوه زندگی میکردند و دلشان از درد میسوخت.
چون شه مشرق وزارت را بخواجه باز داد
بیشتر شغلی گرفت از شغل خواجه، بیشتر
هوش مصنوعی: وقتی که شاه مشرق منصب وزارت را به خواجه بازگرداند، خواجه مشغولیتهای بیشتری را نسبت به قبل کسب کرد.
عالمانرا بازخواند و مردمانرا بار داد
شوی با زن گشت و زن با شوی و مادر با پسر
هوش مصنوعی: علمای راستین نظرات خود را مجدداً بررسی کردند و مردم را آموزش دادند. شوهری با همسرش زندگی کرد و زن نیز با همسرش و مادر با فرزندش در آرامش بودند.
خانه ها آباد گشت و کاخها بر پای شد
با خضر شد بار دیگر باغهای بی خضر
هوش مصنوعی: خانهها آباد شد و کاخها ریشه دوانید. بار دیگر باغهای سبز و خرمی با وجود خضر (نشان زندگی و سرسبزی) جان تازهای گرفتند.
روزگار سیستانرا بانکویی عدل او
باز نشناسم همی از روزگار زال زر
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به تفاوت میان دوران سیستان و دوران زال اشاره میکند. او میگوید که روزگار سیستان را به خاطر عدالت وی نمیشناسد و تمایز آن را از دوره زال، که نماد قدرت و ثروت است، تشخیص نمیدهد. به عبارت دیگر، او به اهمیت عدالت در زندگی و تاریخ اشاره دارد و این که در زندگی، عدالت باید بر ثروت و قدرت غلبه کند.
از ولایتهای سلطان سیستان بر گوشه ایست
نیست از انصاف او، از عدل او نابهره ور
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که از سرزمینهای تحت فرمان سلطان سیستان، هیچ نشانهای از انصاف و عدالت او در آنجا به چشم نمیخورد و مردم آنجا از این ویژگیها بیبهرهاند.
شهرها بسیار دارد خواجه در زیر قلم
تو بهر شهری کنون هم زین قیاس اندر نگر
هوش مصنوعی: خواجه در زیر قلم خود شهرهای زیادی دارد؛ اکنون با همین معیار، به هر یک از این شهرها توجه کن.
ایزد او را جاودانی دولت و نعمت دهاد
تا بدان دو بربد اندیشان همی یابد ظفر
هوش مصنوعی: خداوند به او زندگی جاودان و نعمتهای بیپایان عطا کند تا بدین وسیله، افکار منفی دشمنانش را مغلوب و شکست دهد.
روز او فرخنده باد و روزه اش پذرفته باد
وین خجسته مهرگان از روزها فرخنده تر
هوش مصنوعی: روز او مبارک باشد و روزهاش پذیرفتهشده، و این جشن مهرگان از همه روزها خوشتر است.
