برگردان به زبان ساده
گاه آن آمد که بر کف ساقیان ساغر نهند
رخت اندوه دل آزادگان بر در نهند
هوش مصنوعی: گاهی پیش میآید که ساقیها جام رنگین را بر سفره مینهند و غم و اندوه دل آزادگان را در بیرون میگذارند.
مجلس عشرت کنند از خرمی همچون بهشت
واندر او ساغر بجای چشمه کوثر نهند
هوش مصنوعی: در مجلس شادمانی، خوشی و سرور مانند بهشت وجود دارد و به جای چشمه کوثر، جامی پر از نوشیدنی قرار میدهند.
مطربان خوش نوا بنیاد عیش و خرمی
بر ثنای حضرت شاه فریدون فر نهند
هوش مصنوعی: موسیقیدانان خوشآواز پایههای شادی و خوشحالی را بر ستایش شاه فریدون بنا میکنند.
شاه شرق و غرب تاج دولت و ملت علی
آنکه پای تخت او بر تارک اختر نهند
هوش مصنوعی: این بیت بیانگر عظمت و مقام بالای یک پادشاه است که هم شرق و هم غرب را تحت سلطه دارد و تاج و تخت او نشاندهنده اعتبار و احترام به ملت و کشورش است. همچنین اشاره دارد که تخت او بر قلهی ستارهها قرار دارد، به این معنی که مقام او بسیار والا و بلندمرتبه است.
و آن خضر تدبیر کاندر پیش یأجوج فتن
فکرهای صائب او سد اسکندر نهند
هوش مصنوعی: خضر حکمت و درایت را به پیش یأجوج و مأجوج میآورد و از اندیشههای درست او مانند سدی که اسکندر بنا کرده، استفاده میکند.
و آن فلک رفعت که دائم از برای افتخار
خسروان بر سر ز خاک پای او افسر نهند
هوش مصنوعی: آسمان بلند که همیشه به خاطر احترام به پادشاهان، تاجی بر سر خاک پای او قرار میدهد.
پیل سطوت خسروی کاختاجیان قدرتش
زین چو شاه اختران بر پشت شیر نر نهند
هوش مصنوعی: قدرت و عظمت شاهان مانند ستارههایی است که بر روی شیر نر قرار گرفتهاند و این نشاندهندهی توانمندی و تسلط آنهاست.
هر شبی بهر نثار پای گردون سای او
صد هزاران در بدین صحن زمرد بر نهند
هوش مصنوعی: هر شب، به خاطر عظمت و زیبایی آسمان، هزاران نفر در این مکان زیبا به زمین میافتند و فدای آن زیبایی میشوند.
صبح چون از رأی او روشن نشانی میدهد
آفتابش در دهن زینرو درست زر نهند
هوش مصنوعی: وقتی صبح با روشنایی و نظری که میدهد آغاز میشود، آفتاب نشان میدهد که باید زر و طلا را به درستی در دهان زین قرار دهند.
آفتاب از رقص همچون ذره ننشیند گرش
در صفا با رأی ملک آرای او همبر نهند
هوش مصنوعی: خورشید هرگز از رقص و چرخش خود دست نمیکشد، حتی اگر در پاکی و روشنی به رأی و نظر پادشاهی برای او قرار دهند.
دارد از رفعت محل آنکه فراشان صنع
مسند جاهش بر این سیمابگون منظر نهند
هوش مصنوعی: کسی که در جایگاه بلند و باعظمت قرار دارد، به کمک زیر دستان خود، منظرهای زیبا و درخشان را به نمایش میگذارد.
ملک او را بین که مساحان گردون حد آن
ز ابتدای باختر تا غایت خاور نهند
هوش مصنوعی: بنگر که چگونه ملک او را اندازهگیری کردهاند؛ مرز آن از آغاز غرب تا انتهای شرق را مشخص کردهاند.
می نیارد گاه بخشش هیچ وزنی بر کفش
هر چه اندر بر و بحرش نام خشگ و تر نهند
هوش مصنوعی: هیچ وزنی نمیتواند بر کفش کسی قرار گیرد، هر چه بر آب و خاکش نام خشک و تر بگذارند.
کلک و تیغش را ز بهر دشمنان و دوستان
اهل دانش مظهر آثار نفع و ضر نهند
هوش مصنوعی: قلم و شمشیر او برای دشمنان و دوستان، نشانهای از خیری و ضرری است که اهل دانش به آن واقف هستند.
کلک او نقشی که بر کاغذ کشد دانی که چیست
چون نگارست آنکه از کافور بر عنبر نهند
هوش مصنوعی: آن قلمی که آثارش را بر کاغذ به تصویر میکشد، آیا میدانی چه حسی دارد؟ مانند هنروری است که عطر خوش کافور را بر روی عطر غلیظ عنبر میپاشد.
گر بمیدان روز هیجا برگ میگیرد بدست
در وی از نیروی دستش تیزی خنجر نهند
هوش مصنوعی: اگر روزگار با دشواریها مواجه شود، او با قدرت خود میتواند با چالاکی و مهارت، به آسانی بر مشکلات غلبه کند.
ور بمهمانی گردون سر بر آرد قدر او
ما حضر بر گرد خوانش قرص ماه و خور نهند
هوش مصنوعی: اگر در میهمانی بزرگ آسمان، مقام او بالا رود، ما هم در اطراف سفرهاش مانند قرص ماه و خورشید قرار خواهیم گرفت.
گاه کوشش چون دلیران با عنانهای سبک
در رکاب سر گرانش پا بمیدان در نهند
هوش مصنوعی: گاهی تلاش و کوشش مانند دلیران است که با افسارهای سبک، سر سنگین خود را به میدان میبرند و با شجاعت وارد مبارزه میشوند.
گر نهنگانند خصمان از نهیبش هر زمان
پای را خرچنگ وار از پیش صف پستر نهند
هوش مصنوعی: اگر دشمنان مانند نهنگها باشند، صدای بلند او باعث میشود که آنها هر بار پاهای خود را مانند خرچنگ به سمت عقب بکشند و از صف مقدم عقب بروند.
ای هنرمندیکه باشد مستفاد از طبع تو
در هنر وضعی که شاهان هنر پرور نهند
هوش مصنوعی: ای هنرمند، تو با ذوق و استعداد طبیعیات در هنر به جایگاهی رسیدهای که فقط شاهان و قدرتمندان هنرخیز در آن جا قرار میگیرند.
در هنر بازی بود هر چو ژه ئی کآرد برون
گر بنامت ماکیان را بیضه زیر پر نهند
هوش مصنوعی: در هنر، هر کسی که از خود مهارتی نشان دهد، مانند مرغی است که تخم اش را زیر پر میگذارد و از آن مراقبت میکند.
خسروا چون وصف الطافت کند ابن یمین
نظم او را در لطافت بهتر از گوهر نهند
هوش مصنوعی: خسرو، وقتی که در مورد لطافت تو صحبت میکند، ابن یمین شعر او را در لطافت از گوهر بهتر میداند.
ور بیاد خلق تو طوطی نطقش دم زند
اهل ذوق الفاظ او را خوشتر از شکر نهند
هوش مصنوعی: اگر طوطی به یاد تو صحبت کند، اهل ذوق، حرفهای او را شیرینتر از شکر میدانند.
با دعا آیم ز مدح اکنون که در کشتی نظم
بادبان از مدح گیرند از دعا لنگر نهند
هوش مصنوعی: اکنون که در دنیای نظم و ترتیب، به جای ستایش و تمجید، با دعا و نیایش به سمت هدف میروم، میخواهم به یاد داشته باشم که اگر دعا برایم لنگر شود، میتوانم به آرامش دست یابم.
تا بنای ملک و دین را ابتدا شاهان عصر
بر قلم سازند و بر تیغ پرند آور نهند
هوش مصنوعی: شاهان عصر نخستین بر پایه و اساس حکومت و دین کشور را بنا مینهند و آن را با شمشیر و زور تثبیت میکنند.
نظم کارت آنچنان بادا که شاهان چون قلم
بر خط فرمانبری از بیم تیغت سر نهند
هوش مصنوعی: کار تو به قدری منظم و دقیق است که شاهان مانند قلم در زیر فرمان تو با ترس از تیغ تو سر تسلیم فرود میآورند.
کار دین و ملک بادا برقرار از تو چو قطب
تا مدار چرخ را بنیاد بر محور نهند
هوش مصنوعی: برای دین و حکومت، تو باید استوار و ثابت باشی، مثل قطب که محوری برای چرخش است و همه چیز را در جای خود نگه میدارد.