برگردان به زبان ساده
صبا بهر شکن از زلف او که تاب دهد
شکست عنبر سارا و مشک ناب دهد
هوش مصنوعی: باد صبحگاهی برای جدا کردن زلف او آمده است، زلفی که میتواند بوی خوش عطر و مشک خالص را به ارمغان بیاورد و در عین حال زیبایی و لطافت را به نمایش بگذارد.
نگار من چو بعزم صبوح برخیزد
زمانه چهره بمهر سپهر تاب دهد
هوش مصنوعی: عزیز من وقتی که با اراده و انگیزه به صبح میخیزد، دنیا چهرهای زیبا و تابناک به خود میگیرد.
چو می بنوشد و خوی بر رخش پدید آید
چنان بود که سمن را بشبنم آب دهد
هوش مصنوعی: وقتی که کسی شراب مینوشد و حال و هوای او تغییر میکند، همانند این است که گل سمن (گلی خوشبو) بر اثر آب دادن به آن سرسبز و زیبا میشود.
عرق بگرد رخش چونگلاب بر گل تر
بلی شگفت نباشد که گل گلاب دهد
هوش مصنوعی: با تلاشی که بر روی چهرهی زیبا و دلانگیز میکنی، مانند قطرات عرقی که بر گل تر مینشیند، شگفتی آن نیست که زیباییات باعث شکوفایی و طراوت چون گل گلاب شود.
ز شرم تاب رخش چون نقاب بربندد
رخش اگر چه که تاب از پس نقاب دهد
هوش مصنوعی: زمانی که زیبایی و درخشندگی چهرهاش به خاطر شرم پنهان میشود، حتی اگر پشت آن نقاب هم درخشش داشته باشد، تابش او همچنان محسوس است.
مشام جان شود از زلف دوست مشک آگین
علی الخصوص که باد صباش تاب دهد
هوش مصنوعی: بوی خوش زلف دوست جان را خوشبو میکند، به ویژه زمانی که بادهای ملایم آن را بگستراند.
منم که ساقی عشقش مرا بهر مجلس
زخون دیده شراب از جگر کباب دهد
هوش مصنوعی: من آن کسی هستم که محبوبم در میانهی مجالس، با چشمهای پر از اشک، شراب جانسوزی را برایم میآورد که از دل جگر دردناک من میریزد.
خمار آن لب شیرین هنوز در سر ماست
از آن خمار خلاصم مگر شراب دهد
هوش مصنوعی: تأثیر و سرخوشی ناشی از آن لب شیرین هنوز در ذهنم هست و فقط با نوشیدن شراب میتوانم از این حالت رهایی پیدا کنم.
شگفتم آید از آن آب زندگانی خویش
که وعده ها همه بر شیوه سراب دهد
هوش مصنوعی: مرا تعجب میکند که چگونه زندگی من وعدههایش را مانند سراب، بیمعنا و توهمی به من ارائه میدهد.
جز آب و آتش چشم و دلم ندید کسی
که هیچ آب بهیچ آتش التهاب دهد
هوش مصنوعی: جز آب و آتش، چشم و دل من کسی را ندید که هیچ آبی نتواند به هیچ آتش شدت و حرارت ببخشد.
عتاب میکند آن سیمبر چو میداند
که گوشمال دل عاشقان عتاب دهد
هوش مصنوعی: آن دختری که زیباییاش را میشناسد، زمانی که میبیند عاشقانش را دلخور کرده، به آنها تذکر میدهد و دلجویی میکند.
خراج صبر مجوی از دلم که در عالم
کسی خراج ندیدم که از خراب دهد
هوش مصنوعی: از دل من، به خاطر صبر، توقع نداشته باش؛ چون در این دنیا هیچکس را نمیشناسم که بهای و هزینهای را از خرابیهایش بپردازد.
پری رخا ز تو خورشید چشم آن دارد
که روی تو بخودش راه انتساب دهد
هوش مصنوعی: زیبایی چهره تو به قدری درخشان است که خورشید هم به واسطه آن به خود افتخار میکند.
ولی روی تو آنگاه نسبتی گیرد
که بوسه بر قدم آن فلک جناب دهد
هوش مصنوعی: اما زیبایی و جذابیت چهرهات آنقدر عظیم است که حتی آسمان نیز با بوسهای بر پایت به تو احترام میگذارد.
وزیر شاه نشان آصف سلیمان فر
که آسمانش لقب مالک الرقاب دهد
هوش مصنوعی: وزیر شاه، زنی را به یاد آصف سلیمان میآورد که آسمان به او لقب مالک همه چیز را داده است.
علاء دولت و دین هندوی مبارک رأی
که تیغ او ز رقاب عدو قراب دهد
هوش مصنوعی: در این بیت به توصیف شخصیتی پرداخته میشود که به مقام و قدرت بالایی در دین و دولت دست یافته است. او به قدری قدرتمند است که میتواند دشمنان را به راحتی شکست دهد و نیرومندی او به حدی است که میدان را به نفع خود تغییر میدهد. این تصویر، نمایانگر شجاعت و توانایی در رهبری است.
بعین عدل اگر بنگرد بسوی فلک
فلک رعایت کتان بماهتاب دهد
هوش مصنوعی: اگر با دقت و انصاف به آسمان نگاه کنیم، آسمان نیز به ما توجه خواهد کرد و مهتاب را به ما هدیه میدهد.
همای رایت عدلش چو بال بگشاید
غراب را خورش از سینه عقاب دهد
هوش مصنوعی: هرگاه پرچم عدالت او بر افراشته شود، سیاهی و نکبت پرندهای مثل کلاغ را فراری میدهد و در عوض، فضیلت و روشنایی از سینهی عقاب بیرون میآید.
کنون شبانی عدلش بدان مثابه رسید
که شیر بره ز پستان شیر غاب دهد
هوش مصنوعی: اکنون زمانی فرا رسیده که عدل و انصاف مانند شبانی است که اجازه میدهد شیر به فرزندش شیر بدهد.
سموم هیبت او گرگذر کند بر آب
صدف ز سورت او گوهر مذاب دهد
هوش مصنوعی: اگر نیروی هراسانگیز او از کنار آب بگذرد، صدف به خاطر او مروارید ذوبشدهای را به جهان ارائه خواهد داد.
زمانه در صف هیجا بآب شیرینش
ز کاسه سر بدخواه او حباب دهد
هوش مصنوعی: دنیا به شکلی است که ممکن است از کاسه سر کسی که نیت بد دارد، حبابی به وجود آورد و بدین ترتیب، آنچه که شیرین و خوشایند است، به آرامی از بین برود.
سزای دشمن او نیزه میتواند داد
از آنکه مالش دیو لعین شهاب دهد
هوش مصنوعی: هر کسی که دشمنی را نپسندد، سزاوار است که با تیزی و قاطعیت، به او پاسخ دهد، چرا که مال او به دست شیاطین و بدیها میافتد.
چو میخ سرزنش از بسکه یافت دشمن او
سزد که گردن ازین پس فرا طناب دهد
هوش مصنوعی: هر زمان که انتقاد و سرزنش به شدت بر او وارد شود، جای تعجب نیست اگر او به این فکر بیفتد که از ترس، خود را از چنگال انتقاد نجات دهد.
جهان پناه وزیرا توئی که همت تو
ببحر و کان ز دل و دست خود نصاب دهد
هوش مصنوعی: دنیا برای ما پناهگاهی است، زیرا تو به اندازهای勇ی و تلاش میکنی که میتوانی از دل و دست خود، زندگیات را بسازی و به دریا برسی.
عرق شناس ز شرم سخات فیضی را
که از مسام بهر موسمی سحاب دهد
هوش مصنوعی: شخصی که به خوبی میداند چطور باید از نعمتها بهرهمند شود، از شرم و هیبت بخشندگیاش، فیضی را دریافت میکند که مانند باران از ابرها در زمان مناسب نازل میشود.
خدایگانا دانی که بحر خاطر من
چو فکر موج زند لؤلؤ خوشاب دهد
هوش مصنوعی: ای خداوند، آیا میدانی که دل من مانند دریا در تلاطم است و وقتی به فکر فرو میروم، گوهرهای ارزشمندی به من میدهد؟
اگر چه گفت بخیل از سر غرور که نیست
بجز صدا که مرا در سخن جواب دهد
هوش مصنوعی: بخیل از روی خودخواهی به همه میگوید که تنها صدای اوست که میتواند به سخنانش پاسخ دهد و هیچ چیز دیگری وجود ندارد.
ولیک تربیت ار یابد از تو ابن یمین
جواب را چو خطاب تو مستطاب دهد
هوش مصنوعی: اگر تربیت از سوی تو باشد، فرزند یمین به پاسخ مناسب خواهد رسید، همانطور که خطاب تو ارزشمند است.
همیشه تا ز پی زینت جهان خورشید
جمال چهره ازین نیلگون حجاب دهد
هوش مصنوعی: همیشه برای زیبایی دنیا، خورشید چهرهاش را از این حجاب نیلگون میپوشاند.
صفای رأی تو در زینت جهان بادا
چنانک ذره او تاب آفتاب دهد
هوش مصنوعی: ای کاش روشنی و پاکی اندیشهی تو در زیباییهای جهان همواره وجود داشته باشد، به گونهای که ذرهای از خاک هم بتواند درخشش آفتاب را به خود بگیرد.