برگردان به زبان ساده
گر شود هر سر مویی که مرا هست زبانی
وز ازل تا به ابد یابم از ایام زمانی
هوش مصنوعی: اگر هر مویی که بر سرم هست، زبانی پیدا کند و از آغاز تا پایان زمان، بتوانم از روزگار خبری بگیرم.
هر زبانی که ز گفتار به صد گونه عبارت
دهد از مکرمت شاه فلک قدر نشانی
هوش مصنوعی: هر زبان و گفتاری که به هزار و یک روش از بزرگواری و مقام والای شاه آسمان سخن بگوید، نمایانگر ارزش و جایگاه اوست.
در چنان مدت بیحد بهچنین ساز فصاحت
نکنم عشیر عشیر از کرم شاه بیانی
هوش مصنوعی: در چنین مدت طولانی، نمیتوانم به این خوبی سخن بگویم. مثل اینکه نهنگی از کرم کوچکتری بیان کند.
شاه یحیی جهانبخش که چون یحیی برمک
همتش کرد روان در بدن جود روانی
هوش مصنوعی: شاه یحیی جهانبخش که مانند یحیی برمک دارای خصال نیک و صفات برجسته است، به او روحی از کرم و بخشش عطا شده که در وجودش جاری است.
آنکه از معدلتش در همه آفاق نه بینند
از پی پرورش بره به از گرگ شبانی
هوش مصنوعی: کسی که در انصاف و اعتدال خود در همه جا شناخته نمیشود، از پرورش دادن برهای بهتر است تا اینکه با گرگ شبانی کند.
شهریارا توئی آنشاه جوانبخت که هرگز
فلک پیر ندیدست چو تو شاه نشانی
هوش مصنوعی: تو ای شهریار، شاهی جوانبخت هستی که هرگز آسمان پیر، کسی را مانند تو ندیده است.
در جهان گر طلبند اهل بصیرت ابد الدهر
کاردانی که بود ناظم احوال جهانی
هوش مصنوعی: اگر اهل بصیرت در دنیا به دنبال کسی باشند که همیشه کاردان و دانا باشد، باید به ناظم احوال جهانی توجه کنند.
کس نبیند بصفا بر صفت رأی تو پیری
بکفایت نتوان یافت چو بخت تو جوانی
هوش مصنوعی: هیچکس نمیتواند همچون تو که در عقل و نظر خود شفاف و روشن هستی، فردی با چنین کمالی پیدا کند. جوانی و خوشبختی تو بینظیر است و شایستگیهایت قابل مقایسه با هیچکس نیست.
سایس حکم تو سازد ز هلال وز مجره
از پی مرکب خاص تو رکابی و عنانی
هوش مصنوعی: سوارکار به فرمان تو، از نور ماه و ستارگان نشانه میگیرد و برای اسب مخصوص تو زین و ترمه میسازد.
عقل کار آگه اگر فکر کند تا بقیامت
از جلالت ندهد هیچ نشان جز بگمانی
هوش مصنوعی: اگر انسان با عقل و آگاهیاش فکر کند، تا پایان عمر از عظمت و بزرگی تو هیچ نشانهای نخواهد یافت، جز اینکه در دلش به آن شک کند.
دورها دور کنند انجم و سازند قرانها
می نخیزد بهنر مثل تو در هیچ قرانی
هوش مصنوعی: ستارهها در آسمان به دور خود حرکت میکنند و رمانهایی را میسازند، اما هیچگونه زیبایی مانند تو در هیچکدام از این رمانها وجود ندارد.
هر چه فایض شود از ابر بهر فصل بهاری
و آنچه باشد بچمن باد بهر وقت خزانی
هوش مصنوعی: هر چیزی که از ابر در فصل بهار نازل میشود، برای جوانه زدن و رشد گیاهان مفید است و هر آنچه در فصل پاییز بر زمین میافتد، به دلیل شرایط خاص آن فصل، مناسب است.
با عطای دل چون بحر تو و دست چو کانت
کمترین قطره بحری و غباریست زکانی
هوش مصنوعی: دل تو همچون دریایی بزرگ است و محبت تو بینهایت. دستانت اگرچه کماند، اما در مقایسه با آن دریا فقط یک قطره از دریا را به تصویر میکشند و به نظر میرسد که مانند ذرهای از خاک بیارزشند.
قسم دشمن ز تو جز پشت سپرهیچ نباشد
نبود بهر تو زو نیز بجز روی کمانی
هوش مصنوعی: سوگند دشمن به تو هیچ چیز جز این نیست که فقط پشت سپر خود را محافظت کند و برای تو نیز چیزی جز چهرهای مثل کمان ندارد.
چون عدو را نظر افتد بسوی تیغ و سنانت
شودش هر مژه در دیده چو تیغی و سنانی
هوش مصنوعی: وقتی دشمن به تیغ و شمشیر تو نگاه میکند، هر مژهاش در چشمش مانند تیغ و شمشیر به نظر میرسد.
گر جهان پر شود از فتنه چه باک اهل جهانرا
گر دهد شحنه انصاف تواش خط امانی
هوش مصنوعی: اگر دنیا پر از مشکلات و فتنهها شود، نگران نباشید. اگر خداوند به شما اجازه امان بدهد، هیچ چیز نمیتواند شما را آزار دهد.
از فلانی غرض روح قدس ابن یمین است
آن کزو هر سخنی را بخرد عقل بجانی
هوش مصنوعی: از شخصی به نام ابن یمین، هدف روح قدس است؛ زیرا او هر کلمهای را با عقل و درایت خود میخرد و میفهمد.
گر بجانی بخرد عقل ازو هر سخنی را
می نبیند ز چنین بیع و شری هیچ زیانی
هوش مصنوعی: اگر انسان خردمند باشد و جانش را حفظ کند، عقل او از هر سخنی عبرت میگیرد و از اینگونه خرید و فروش به هیچگونه آسیبی دچار نخواهد شد.
طوطی طبعش از آن شهره بشیرین سخنی شد
که لبالب شکر شکر تواش هست زبانی
هوش مصنوعی: طوطی به خاطر نیکویی ذاتش و خوشزبانیاش در آنجا مشهور شده که همیشه از دهانش کلمات شیرین و دلپذیر خارج میشود. زبان او پر از شکر و لطافت است.
ختم کردم بدعای تو سبکروح ثنا را
تا نگویند ز هر سو که فلان گشت گرانی
هوش مصنوعی: من دعاهایت را با مدیح و ستایش به پایان رساندم تا از هر طرف نگویند که فلانی دچار سختی و کمبود شده است.
زیور تیغ زبانها گهر مدح تو باشد
تا سخن باشد و بس گوهر هر تیغ و زبانی
هوش مصنوعی: زبانها با ستایش تو آراسته میشوند و قدردانی از تو تنها در کلام و گفتار است؛ زیرا هر کلام و زبانی خود گوهر ارزشمندی است.
