برگردان به زبان ساده
باز دین و ملک را بر رغم چرخ چنبری
کارها خواهد نهادن روی در نیک اختری
هوش مصنوعی: باز هم دین و مملکت، با وجود مشکلات و گردونههای سرنوشت، به سرانجام خوبی دست خواهد یافت.
عرضه دارم کز چه معنی این تصور کرده ام
واندر استخراج آن چون کرد فکرم ساحری
هوش مصنوعی: میخواهم بگویم که از چه دلیلی این فکر را به ذهنم آوردهام و برای درک آن چگونه ذهنم را به کار گرفتهام، مانند یک جادوگر.
بنده را شاهنشه عادل طلب فرموده بود
تا بدرگاهش کنم تقدیم رسم چاکری
هوش مصنوعی: فرمانده عادل خواسته بود که من را به درگاهش ببرم تا نشان چاکری و خدمتگزاری را به او تقدیم کنم.
چون بتأیید سعادت و اتفاق بخت نیک
یافتم از لطف حق بر پایبوسش قادری
هوش مصنوعی: زمانی که با کمک و حمایت خداوند، خوشبختی و سرنوشت خوبی را تجربه کردم، بر خودم میتوانم بگویم که به خاطر لطف او، توانستم در برابرش خاضع باشم.
حضرتی دیدم درو شاهی که بر وِی ختم شد
سروری چون بر محمد معجز و پیغمبری
هوش مصنوعی: در یک روز، شخص مهمی را دیدم که مانند پادشاهی بزرگ و با شکوه بود و عظمت او به حدی بود که شایستگی رهبری و سروری را داشت. او به گونهای برتر و استثنایی بود که درخشش و عظمت پیامبری و معجزات محمد (ص) را تداعی میکرد.
آصفی رائی سلیمان قدرتی کز حکم او
دیو مردم را کند در شیشه مانند پری
هوش مصنوعی: آصف، وزیر سلیمان، دارای قدرتی است که به وسیله فرمان او، دیوان را مانند موجودات شفاف داخل شیشه محدود میکند.
گر نداند کس که این اوصاف را شایسته کیست
وز سرافرازان کرا زیبد کلاه سروری
هوش مصنوعی: اگر کسی ناند که این ویژگیها متعلق به چه کسی است و کلاه مقام ارشاد بر سر کدام یک از افتخاران مینشیند.
سرورِ گردنکشانِ ملک و ملت را که اوست
در جلالت آفتاب و در سعادت مشتری
هوش مصنوعی: او سرور و بزرگترین شخصیتهای کشور و ملت است، چنانکه در زیبایی و عظمت مانند خورشید و در خوشبختی و کامیابی چون سیاره مشتری میدرخشد.
ظل یزدان آنکه دارد رأی ملک آرای او
در جهانگیری خواص آفتاب خاوری
هوش مصنوعی: کسی که تحت حمایت خداوند قرار دارد و دارای حکمت و تدبیر است، میتواند بر جهان فرمانروایی کند و مانند خورشید در آغاز صبح، بر دیگران نورافشانی کند.
شهریار هفت کشور تاج ملک و دین علی
آنکه باشد چون علی در رزمش آئین صفدری
هوش مصنوعی: پادشاهی که بر هفت کشور حکومت میکند، تاج و تختش نماد قدرت و دین علی است. او چون علی در میدان جنگ، شجاعت و جنگاوری را نمایان میسازد.
در جناب حضرتش اکنون که آوردم بجای
شرط نیکو بندگی و رسم زیبا محضری
هوش مصنوعی: اکنون که در حضور ایشان هستم، شرط نیکو و آداب زیبای بندگی را به جا میآورم.
جمع دیدم لشکری انبوه چون مور و ملخ
هر یکی همچون هژبری از دُعات لشکری
هوش مصنوعی: من ارتشی را دیدم که به اندازهٔ مور و ملخ جمع شده بودند، و هر یک از آنها مانند جنگجویانی آماده برای نبرد به نظر میرسیدند.
سر بسر در روز هیجا بر یلان کارزار
چیره بر آهوی دشتی چون پلنگ بربری
هوش مصنوعی: در روز نبرد، جنگجویان کارزار بر رقیبان خود که مانند آهوی وحشی هستند، تسلط دارند و همچون پلنگی در پی شکار میباشند.
لشکری زینسان بسوی دامغان میبرد شاه
تا سر اعدا کشد در ربقه فرمانبری
هوش مصنوعی: شاه لشکری را به سوی دامغان میفرستد تا دشمنان را تحت فرمان خود قرار دهد و آنها را مغلوب کند.
ناگه آمد افضل آفاق شمس ملک و دین
آنکه معجز میکند ظاهر بگاه ساحری
هوش مصنوعی: ناگهان بهترین و برترین خورشید سرزمینهای پادشاهی و دین ظهور کرد، کسی که در این زمان قدرت معجزهآسا دارد و سحر و جادو را به نمایش میگذارد.
آنکه گر سحر حلال شعر او دیدی بخواب
ز آتش غم سوختی پیش از قیامت سامری
هوش مصنوعی: اگر شخصی بخواهد زیبایی و جذابیت شعر او را ببیند، به قدری تحت تأثیر قرار میگیرد که پیش از روز قیامت، مانند سامری از آتش غم میسوزد.
بود همدم با امیر نامور دیلانجی
آنکه با وی شیر دستان را دلاور نشمری
هوش مصنوعی: در اینجا به شخصی اشاره میشود که همسایه یا همراه امیر دیلانجی است، یعنی فردی که با او زندگی میکند یا دوستی دارد. این فرد به کسی تشبیه شده که با وجود قدرتمندی و دلاوری، باید به خاطر ویژگیهای خاص امیر دیگران را به چالش بکشد یا آنها را در نظر بگیرد. به اصطلاح، این شخص به خوبی میتواند با دلاوری و شجاعت خود، دیگران را شگفتزده کند.
قهرمان و پیشوای خطه فرزانگی
سرفراز و رزمساز کشور کنداوری
هوش مصنوعی: رهبر و قهرمان سرزمین دانش و حکمت باید با افتخار و قدرت به کشور خدمت کند و آن را رهبری نماید.
هیچ دانی کان بزرگان از کجا میآمدند
از همایون حضرتی کز چرخ دارد برتری
هوش مصنوعی: آیا میدانی که آن بزرگواران از کجا آمدهاند؟ آنها از مقام والای بزرگی هستند که بالاتر از آسمانها قرار دارد.
حضرت نوئین ملک و داور و دارای دین
آنکه اندر دین و ملک او را برازد سروری
هوش مصنوعی: حضرت نوح، پادشاه و حاکم عادلی است که در دین و حکمرانیاش، سروری و رهبریاش قابل ستایش است.
آن سلیمان حشمتی کآورد در فرمان خویش
ملک جن و انس را بی منّت انگشتری
هوش مصنوعی: آن سلیمان با شکوه که فرمانروایی میکرد، با داشتن انگشتری خود، قدرتش را بر جنیان و انسانها بدون هیچ زحمتی به نمایش گذاشت.
خسرو عادل ستلمش بیگ دریا دل که هست
همتش برتر از آن کاندر تصور آوری
هوش مصنوعی: خسرو عادل، تاج سرم، که دلش چون دریا وسیع و بزرگ است، و همت و ارادهاش از آن چیزی فراتر است که بتوانی به ذهن خود راه دهی.
خسرو سیّارگان پیوسته همچون زرگران
بهر بذلش میکند در کوره کان زرگری
هوش مصنوعی: خسرو سیارگان مانند زرگران همیشه برای او در حال کار و تلاش هستند تا او را با بهترین چیزها فراهم کنند، مانند زرگران که در کوره به ذوب طلا مشغولند.
مشتمل بر شرح اشواق و محبت یافتم
هر چه الماس زبانشان سفت از درّ دری
هوش مصنوعی: در اینجا به توصیف احساسات و عشق پرداخته شده است. گویا هرچه در دل و زبان دارند، در عمق وجودشان مملو از شوق و محبت است، اما این احساسات درستی و زیبایی دارند. به نوعی، این افراد با وجود داشتن احساسات عمیق، گویی در بیان آن محتاط و با احتیاط هستند.
شاهرا مصدوقهٔ احوال چون معلوم شد
کرد ز آب لطف گلزار محبت را طری
هوش مصنوعی: وقتی اوضاع و احوال روشن شد، شاهدار دلسوزی و محبت با آب لطفی که داشت، گلزار محبت را آبیاری کرد.
عزم اول فسخ کرد از شوق نوئین جهان
خود چنین باشد ره و رسم شهان گوهری
هوش مصنوعی: نخستین تصمیم را با شوقی تازه به هم زد، که جهانی از خود به وجود آورد و روش و مسیر شاهان اینگونه است که گوهری ارزشمند است.
هر دو را با هم پدید آمد بفضل کردگار
در امور ملک و ملت اتفاق و یاوری
هوش مصنوعی: این دو، به همراه یکدیگر با لطف خداوند در زمینههای حکومت و ملت به هم پیوستند و حمایت و همکاری کردند.
دوستانرا لب ز شادی گشت خندان همچو صبح
دشمن از غم چون شفق من بعد ازین گو خون گِری
هوش مصنوعی: دوستان با لبخند شادی مانند صبح درخشنده و خندان هستند، اما دشمنان در غم و اندوه مانند غروب سرخی دارند. از این به بعد، بگو که من خون گریه میکنم.
منّت ایزد را که گشتند آفتاب و ماه ملک
آن مرا این و این مر آنرا از دل و جان مشتری
هوش مصنوعی: شکر و سپاس خداوند را که خورشید و ماه در نظر من مانند ملک و سلطنت به وجود آمدهاند. این نعمتها و زیباییها از عمق وجودم بر دل و جانم میتابند.
مهربانیها کند زین پس بیمن این صفا
شیر شرزه با گوزن و باز با کبک دری
هوش مصنوعی: از این به بعد با خوبی و مهربانی رفتار خواهد شد، چون این شیر وحشی با گوزن و باز و کبک دری در کنار هم هستند.
آنچه دید ابن یمین در کار نظم ملک و دین
گفت رمزی هم در آغاز مدایح گستری
هوش مصنوعی: ابن یمین چیزی را که در زمینه نظم و اداره ملک و دین مشاهده کرده، بیان کرده است و در آغاز سخنان خود رمز و رازی نیز آورده است.
اینزمان پیدا همیگردد که افتاد اتفاق
اجتماع مهر و ماه از دور چرخ چنبری
هوش مصنوعی: روزی خواهد آمد که در آسمان، دنیا شاهد همنشینی و نزدیکی خورشید و ماه خواهد بود، گویی که چرخ گردونهای آنها را به هم نزدیک کرده است.
گوهر شمشیر ایشان کرد خواهد بیخلاف
بر عروس ملک و دین تا روز محشر زیوری
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که این جمله اشاره به این دارد که شمشیر این افراد مانند گوهر و گوهری باارزش است و آنها با عزم راسخ بر روی عروس ملک و دین حرکت خواهند کرد تا روز قیامت. به نوعی میتوان گفت که آنها به دنبال حفاظت و بقای اصول و ارزشهای خود هستند تا در نهایت به هدفشان برسند.
روشنی پیدا شود در ملک و دین لابد از آنک
از جهان بردند بیرون تیرگی و کافری
هوش مصنوعی: برای اینکه نور و روشنی در ملک و دین پدیدار شود، لازم است که تیرگی و کافری را از این جهان بزدایند و بیرون برند.
هر کجا کردند با هم اتفاق این هر دو شاه
بگسلند از هم نطاق فتنهٔ نیلوفری
هوش مصنوعی: هر جا که این دو شاه به توافق برسند، نباید از هم جدا شوند، زیرا در این جدایی، زمینهی فتنه و آشوبی به رنگ نیلوفر فراهم میشود.
تا ز محمود و ز سنجر ماند خواهد در جهان
نام نیک از گفته های عنصری و انوری
هوش مصنوعی: تا زمانی که نام محمود و سنجر در جهان باقی است، نام نیک از گفتههای عنصری و انوری نیز باقی خواهد ماند.
باد چون محمود و سنجر هر یکی را صد غلام
باد جانشان برده گوی از انوری و عنصری
هوش مصنوعی: باد مانند محمود و سنجر است که هر کدام دارای صد غلام هستند و جان آنها را بردهاند. اینجا به آثار انوری و عنصری اشاره دارد.