برگردان به زبان ساده
آیا بود که باز ببینم جمال شاه
خرم شود بطلعت فرخنده فال شاه
هوش مصنوعی: آیا ممکن است دوباره زیبایی و چهره خوشبختی شاه را ببینم؟
آن بخت کو که سرمه کشم چشم خویش را
از خاک آستانه جاه و جلال شاه
هوش مصنوعی: بختی که من دارم، مانند سرمه‌ای است که بر چشمم می‌زنم و این چشم را به زیبایی و عظمت درگاه پادشاهی می‌سازد.
آن دولت از کجا که مشرف کند اگر
بازم بلطف و حسن جواب و سئوال شاه
هوش مصنوعی: اگر آن مقام و ریاست به چه صورت می‌تواند به ما نظر کند، اگر که شاه با لطف و حسن به سوالات پاسخ ندهد و ما را مشرف نکند؟
تا روز حشر کم نشود شادی دلم
گر من شبی بخواب ببینم جمال شاه
هوش مصنوعی: تا روز محشر، شادی دلم تمام نشود اگر یک شب خواب جمال شاه را ببینم.
آیا درین سرای کهن باز نو شود
در حق من تواتر بر و نوال شاه
هوش مصنوعی: آیا در این دنیای قدیمی، دوباره برای من خوشبختی و نعمت فراوانی به وجود خواهد آمد؟
نی نی چو من پیاده ز اسب مراد خویش
فرزین صفت چگونه رسد در وصال شاه
هوش مصنوعی: چگونه ممکن است شخصی مانند من که از اسب آرزوی خود پایین آمده، به وصال شاهی با فرزین صفت برسد؟
هرگز ز چشم دل نرود تا ابد مرا
لطف شمایل خوش و حسن مقال شاه
هوش مصنوعی: هرگز زیبایی چهره و سخن شیرین تو از یادم نمی‌رود و همیشه در دل من باقی خواهد ماند.
آن فضل و آن هنر که بگاه سخنوری
از ناطقه سخن ببرد ارتجال شاه
هوش مصنوعی: فضیلت و هنری که در زمان سخن گفتن به وضوح بر زبان گویا می‌آید، همانند حقیقتی است که مانند یک پادشاه بر دیگر موارد حاکم است.
شاه جهان نظیر ندارد چو عقل کل
در هر چه آن ستوده بود از خصال شاه
هوش مصنوعی: پادشاه جهان بی‌نظیر است، مانند عقل کل که در هر چیزی که ستوده می‌شود، خصایص شاه را به نمایش می‌گذارد.
گردون مگر بدیده احول کند نگاه
با صد هزار دیده که بیند همال شاه
هوش مصنوعی: آیا آسمان به چشم نابینایی نگاه می‌کند که با هزاران چشم ببیند و ملک را مشاهده کند؟
ایزد عنان خیر و شرمملکت نهاد
در دست بخت لم یزل و لایزال شاه
هوش مصنوعی: خداوند سرنوشت خوب و بد را به دست شانس و تقدیر سپرده است و این تقدیر همیشه بر پا و برقرار خواهد بود.
دولت ندیم باشد و فتح و ظفر قرین
در حالت سکون و گه ارتحال شاه
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در زمان آرامش و صلح، پیروزی و موفقیت می‌تواند به آسانی به دست آید. همچنین اشاره به این دارد که در دورانی که پادشاه در حال تغییر یا انتقال است، می‌توان امید به موفقیت و خوشبختی داشت.
ناورد خلق را بوجود از عدم قضا
تا وعده شان نداد بمال و منال شاه
هوش مصنوعی: خداوند انسان‌ها را از هیچ خلق کرد و تا زمانی که به آن‌ها وعده‌ای در مورد مال و ثروت نداد، آن‌ها را به حال خود رها کرد.
خاک وجود خصم هوای عدم کند
از تیغ آب پیکر آتش فعال شاه
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وجود دشمن، به خاطر ویژگی‌هایش، خاصیت عدم و نابودی را به وجود می‌آورد. در این میان، تیغ آب به عنوان نمادی از قدرت و اثرگذاری، باعث می‌شود که آتش، که نمایانگر نیرو و انرژی است، فعال و زنده بماند. به عبارت دیگر، وجود دشمن نیروهای قوی و حرکتی را در برابر چالش‌ها تحریک می‌کند.
خصم حرامزاده با جماع اهل عقل
کرده است خون خویش برغبت حلال شاه
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که دشمنی که از دنیای ناپاک و نامشروع برمی‌خیزد، با استفاده از عقل و درک، خون خود را به حلالی و با رغبت به شاه و موضوعات مقدس تقدیم کرده است. در واقع به نوعی اشاره به این دارد که در شرایطی که ارزش‌ها و اصول به خطر می‌افتند، افراد ناباب به دنبال منافع خود می‌روند.
شاه نجوم با سپه تیغ زن ز دور
لرزان بود چو نیزه بگاه قتال شاه
هوش مصنوعی: شاه نجوم با شمشیری در دست و سپاهش از دور لرزان بود، همچون نیزه‌ای که در زمان نبرد تکان می‌خورد.
لاف فصاحت ار بزند نفس ناطقه
گنگ است گاه گفتن وصف کمال شاه
هوش مصنوعی: اگر کسی به سخنوری خود boast و خود را فضیلت‌مند نشان دهد، در واقع جز ناتوانی در بیان حقیقت ندارد. بعضی اوقات وصف و توصیف کمالات یک پادشاه می‌تواند به قدری دشوار باشد که حتی زبان گویا نیز نمی‌تواند آن را به خوبی بیان کند.
خورشید زیر سایه چترش همی رود
ز آنجا قیاس گیر که چونست حال شاه
هوش مصنوعی: خورشید در زیر سایه چترش به سمت دیگری حرکت می‌کند. این را بخوان و در نظر بگیر که حال و روز پادشاه چگونه است.
شاها شکایتم ز فلک هست بیشمار
لیکن نگویم ار چه ز بیم ملال شاه
هوش مصنوعی: ای پادشاه، من شکایت‌های زیادی از آسمان دارم، اما به خاطر ترس از نگرانی تو، چیزی نمی‌گویم.
هر کز سکون نیافت دمی آتش دلم
تا دورم از خطاب چو آب زلال شاه
هوش مصنوعی: هر کس که لحظه‌ای آرامش نیابد، آتش دل من شعله‌ور می‌شود. وقتی از گفت‌وگو دور می‌شوم، مانند آب زلالی به آرامش می‌رسم.
یا رب بود که باز علی رغم روزگار
خود را بفر دولت بی انتقال شاه
هوش مصنوعی: خدایا، ای کاش بار دیگر علی رغم سختی‌های زمانه، به مقام و نعمت سلطنت ناچیز دست یابم.
بینم بروز بار که استاده میکنم
در پیش تخت مدحت بی انتحال شاه
هوش مصنوعی: من وقتی باران می‌بارد، در جلو تخت تو به ستایش و تمجید از تو می‌ایستم.
ابن یمین اگر چه مشقت بسی کشید
دور از جناب حضرت گردون مثال شاه
هوش مصنوعی: ابن یمین، با وجود اینکه سختی‌ها و دشواری‌های زیادی را تحمل کرد، اما در دوری از مقام و مرتبه بلند، همچون شاهی بزرگ باقی ماند.
لیکن غم جهان نبود غیر خرمی
آن ساعت خجسته که بیند جمال شاه
هوش مصنوعی: اما غم‌های دنیای وجود ندارد جز خوشی آن لحظه‌ی خجسته که زیبایی شاه را ببیند.
تا صبح و شام و روز و شب و سال و مه بود
کار فلک مباد بجز امتثال شاه
هوش مصنوعی: تا زمانی که صبح و شام و روز و شب و سال و ماه وجود دارد، هیچ‌کاری از جانب آسمان نباید جز اطاعت از پادشاه باشد.
بادا طلوع اختر اقبال و خرمی
در صبح و شام و روز و شب و ماه و سال شاه
هوش مصنوعی: امیدوارم که ستاره‌ی خوشبختی و شادی در تمام لحظات صبح و شام، روز و شب، و در طول یک سال برای شاه طلوع کند.
