برگردان به زبان ساده
سگی ناتوان با سگی شرزه گفت
که رازی شنیدستم اندر نهفت
هوش مصنوعی: سگی ضعیف با سگی قوی صحبت کرد و گفت که رازی را در دلش پنهان کرده است.
که تلخ است خون سگان سترگ
از آن ناگوار است درکام گرگ
هوش مصنوعی: خون سگان بزرگ و قوی به طرز ناخوشایندی تلخ است و این مسئله برای گرگ هم خوشایند نیست.
اگر بود شیرین چون خون بره
بخوردند خونمان ددان یکسره
هوش مصنوعی: اگر چیزی شیرین و خوشمزه مانند بره باشد، آن را خواهند خورد و در این میان، ددها (هیولاها یا دشمنان) خون ما را یکسره خواهند نوشید.
ز شیرینی خون، بره تلخ کام
سگاز تلخیخونپر از شهد جام
هوش مصنوعی: از شیرینی خون، گرگ به تلخی میچشد و بره، در کام او تلخ و ناگوار است، ولی در عین حال خود و جامی که در آن پر از عسل است، نشاندهندهی تضاد بین تلخی و شیرینی زندگی است.
جوابش چنین داد آن شرزهسگ
کهای نازموده ز هفتاد، یک
هوش مصنوعی: آن سگ وحشی به او پاسخ داد که تو به هیچ وجه نمیتوانی به تجربهام دسترسی داشته باشی اگر هنوز هفتاد بار هم امتحان نکرده باشی.
بره چون سگان گر دهان داشتی
در آن چار زوبین نهان داشتی
هوش مصنوعی: اگر بره مانند سگان دهان داشت، در آن صورت میتوانستند در چهار میخ پنهان شوند.
بجای گران دنبه بودیش گاز
بهجای سم گرد چنگ دراز
هوش مصنوعی: به جای اینکه به کارهای سنگین و دشوار بپردازی، به کارهای سبک و راحت مشغول شو و به جای اینکه در دام مشکلات بیفتی، به سادگی از آنها دوری کن.
نبودی ازو گرگ را هیچ بهر
شدیخونش درکام بدخواه زهر
هوش مصنوعی: اگر گرگ تا به حال وجود نداشت، هیچ بهرهای از او نمیبردی و اکنون دشمنانت از خون او در کامشان لذت میبرند.
نهآنستشیرین نه شور است این
که بیزوری است آن و زور است این
هوش مصنوعی: اینکه میگویی شیرین نیست و شور است، در واقع به این معنی است که آنچه وجود دارد، نه جذاب و لذتبخش است و نه حتی چیز دیگری؛ بلکه به خاطر نداشتن قدرت و توان، اینگونه به نظر میرسد. در عوض، آنچه قوی و با قدرت است، واقعاً شور و تلخ است.
نهایننوشدرخون شیرین اوست
که در چنگ و دندان مسکین اوست
هوش مصنوعی: این نوشیدنی شیرین مربوط به خون او نیست، بلکه در دندانها و چنگال اوست که نشاندهندهی ضعف و ناتوانیاش است.
به خون من این تلخی معنوی
ز دندان تیز است و چنگ قوی
هوش مصنوعی: این تلخی، به مانند دندانی تیز و چنگالی قوی به دل من نفوذ کرده و به روح من آسیب میزند.
سخن اندرین پنجهٔ آهنی است
وگرنه که خون سگان تلخ نیست
هوش مصنوعی: در اینجا میگوید که کلام یا سخن در شرایط سخت و دشوار مانند پنجهٔ آهنی عمل میکند و در غیر این صورت، مشکلات و دردها به خودی خود خاری در جان نخواهند داشت. در واقع، سختیها و چالشها بر اثر گفتار و رفتار ما میتوانند شکل بگیرند و اگر به این شرایط دقت نشود، تلخی آنها کمتر خواهد بود.
چو با ما نیامد فزون زورشان
بهبهتان خرد داشت معذورشان
هوش مصنوعی: وقتی که به ما نپیوستند، قدرت آنها برای آسیب زدن به ما با اتهامات کم شد و در این میان، میتوان به آنها عذر آورد.
به خون تلخی ما درآویختند
وزین شرم خون بره ریختند
هوش مصنوعی: ما را به درد و رنجی سخت مبتلا کردند و از سر شرمساری خون ما بر زمین ریخته شد.
کسی چون ز کاری بماند فرو
یکی حکمت انگیزد از بهر او
هوش مصنوعی: وقتی کسی از انجام کاری باز میماند، به او درسی از حکمت میآموزند تا به او کمک کند.
بهارا فریب زمانه مخور
وگر خوردهای جاودانه مخور
هوش مصنوعی: در فصل بهار فریب دنیا را نخور، و اگر قبلاً فریب خوردهای، دیگر ادامه نده و از آن در نگذرت.
به سستی مهل تیغ را در نیام
کجا مشت باید مفرما سلام
هوش مصنوعی: سست کردن و نگذاریدن تیغ در نیام، کجا باید مشت را به کسی سلام کرد؟
که گر خفت گرگی به میدان کین
به تن بردرندش سگان پوستین
هوش مصنوعی: اگر گرگی در میدان جنگ بخوابد، سگها بر تن او پوستش را خواهند کند.
سگ شرزهشو، کِتبدارند دوست
نه مسکین بره کت بدرند پوست
هوش مصنوعی: به دنیا نشان میدهد که افراد قوی و نیرومند (سگ شرزه) از دشمنان و رقبای خود محافظت میکنند و به راحتی به آنها نمیگذارند که آسیب بزنند. در حالی که افراد ضعیف و بیپناه (بره) به سادگی و بدون مانع تحت تأثیر اتفاقات قرار میگیرند و آسیب میبینند. در واقع، این جمله به تفاوت میان افراد قوی و ضعیف و نحوهی برخورد آنها با مشکلات اشاره دارد.