برگردان به زبان ساده
چون بیابی سرّ او را بر ملا
خود بمیری در میان این بلا
هوش مصنوعی: وقتی که راز او را آشکارا ببینی، در میان این سختی باید جان بسپاری.
ای تو از اسلام رفته خود برون
خویشتن را کرده از دنیا زبون
هوش مصنوعی: ای کسی که از دین اسلام خارج شدهای، خودت را به ذلت و پستی دنیا گرفتار کردهای.
همچو شیطان عاق گشتی ای دنی
اندر این دنیا تو کمتر از زنی
هوش مصنوعی: شما در این دنیا مانند شیطان به بیخبری و عاقل نبودی، و در مقایسه با این دنیا، از یک زن هم کمتر ارزش داری.
مرد آن دان کو به دین مصطفا است
پیرویّ شاه میر اولیاست
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که پیرو دین پیامبر اسلام، یعنی حضرت محمد (مصطفی) باشد و در مسیر ولایت و رهبری ایشان قدم بردارد.
مرد آن دان کو براه شاه رفت
زین جهان او با دل آگاه رفت
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که با آگاهی و شناخت کامل، مسیر درست را در زندگی انتخاب کند و از دنیا و خوشیهای آن عبور کند.
مرد آن دان کو ز دنیا برگذشت
در دل او میلی از دنیا نگشت
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که از دنیا عبور کرده باشد و در دلش هیچ تمایلی به آن نداشته باشد.
مرد آن دان کز تولاّ دم زند
وز تبرّا عالمی بر هم زند
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که با محبت و عشق به اهل بیت (تولا) روی آورد و در عین حال از دشمنان آنها فاصله بگیرد و به نوعی عالم را تحت تأثیر قرار دهد و دگرگون کند.
مرد آن دان کو درین ره سرنهاد
تاج شاهی بر سر قیصر نهاد
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که در این مسیر، تاج پادشاهی را بر سر قیصر قرار دهد و از جان خود برای این کار بگذرد.
مرد آن دان کو ز خود آگاه رفت
تا چو عیسی سوی الاّ الله رفت
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که خود را بشناسد و از خودخواهی دوری کند، تا مانند عیسی به آسمانها و به سوی خدا برود.
مرد آن دان کو بحق بینا شود
او ز نطق نور حق گویا شود
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که با چشم و دل خود حقیقت را میبیند و به واسطه فهم عمیقش، از روشنایی کلام حق آگاه میشود.
مرد آن دان کو درین ره نور دید
او درون بحر خود منصور دید
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که در این مسیر به نور و روشنایی دست پیدا کرده و در عمق وجود خود حقیقت و عظمت را تشخیص میدهد.
مرد آن دان کو به حق واصل شود
این مراتب خود درو حاصل شود
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که به حقیقت و درستی برسد و در اینجا، درجات و مراحل زندگیاش را به دست آورد.
مرد آنرا دان که او از سرگذشت
از جهان خواجهٔ قنبر گذشت
هوش مصنوعی: مرد آن کسی است که از تجربه و سرگذشت خود عبرت بگیرد و از دنیا گذر کند.
هرکه او از فکر دنیا دور رفت
همچو موسی در مقام طور رفت
هوش مصنوعی: هر کسی که از فکر و دغدغههای دنیوی فاصله بگیرد، به مانند موسی که در کوه طور در حال راز و نیاز بود، به مقام و مرتبهای بالاتر دست مییابد.
مرد آن دان کو فنای خویش دید
بعد از آن نور بقای خویش دید
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که بعد از از دست دادن خود و ego، نور و وجود واقعیاش را مشاهده کند.
مرد آن دان کز جهان بیزار شد
رو بسوی کوچهٔ عطار شد
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که از دنیای فانی و زرق و برقهای آن ناامید شده و به دنبال حقیقت و معنای عمیقتر زندگی میرود.
مرد آن دان کو بدین جعفر است
یا چو سلمان بر طریق حیدراست
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که مانند جعفر در ایمان و معرفت坚定 است، یا همچون سلمان که به راه و روش امام علی پایبند است.
مرد آن دان کو بمن یکرنگ شد
نه ز دو رنگی بمن در جنگ شد
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که با من صادق و یکرنگ باشد و نه کسی که به خاطر دو رنگی و نفاق، با من مخالفت کند.
مرد آن دان کو بدانا شد قرین
یا بجوهر ذات من شد همنشین
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که با دانش خود همنشین و همصحبت میشود، یا به عبارتی دیگر، کسی که به عمق و ذات وجود خودش آگاهی پیدا کرده است.
مرد آن دان کز جهان بیزار شد
بعد از آن درکوچهٔ اسرار شد
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که از دنیا رنجش دارد و پس از آن به عمق رازها و حقیقتهای زندگی پی میبرد.
مرد آن دان کو زمروان روی تافت
او بسوی خواجهٔ قنبر شتافت
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که در سختیها و سختی سرنوشت، به سوی خداوند متعال روی بیاورد و از نفس خود دوری کند.
مرد آن دان کو بدین گویا شود
یا بنور بوذری بینا شود
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که به حقیقت و معنای عمیق زندگی آگاه شود و با بصیرت و درک درست، به دنیای اطرافش نگاه کند.
مرد آن دان کو زند منصوروار
نعرهٔ اسرار نی در پای دار
هوش مصنوعی: مرد واقعی کسی است که مانند منصور، با شجاعت و صدای رسا، اسرار خود را فاش کند و نه اینکه در آخرین لحظات زندگیاش سکوت کند.
مرد آن دان کو چو عطار این زمان
سازد او اسرار پنهانی عیان
هوش مصنوعی: مرد حقیقی کسی است که مانند عطار در این دوران، میتواند اسرار پنهان را آشکار کند.
دین عباسی چو کردند آشکار
خلق بگرفتند اندر وی قرار
هوش مصنوعی: زمانی که دین عباسی به طور علنی رونق گرفت، مردم به آن گرایش پیدا کردند و در آن استقرار یافتند.
من طریق شرع پنهان داشتم
ظاهر خود را چو ایشان داشتم
هوش مصنوعی: من راه و روش دینی خود را در خفا داشتم و ظاهر و رفتارم مانند دیگران بود.
باطن من برطریق شاه بود
ظاهرم بر دین عباسی نمود
هوش مصنوعی: در درون من، حقیقتی سلطنتی وجود دارد، اما در ظاهر، خود را پیرو دین عباسی نشان میدهم.
بعد از آنگفتم که ای عطار حیف
کز جهان رفتی تو بی گفتار حیف
هوش مصنوعی: پس از آن گفتم: ای عطار، افسوس که تو از این دنیا رفتی بدون اینکه چیزی بگویی. افسوس!
گفتم این مظهر که تا اهل یقین
خود بگویندم که ره برده بدین
هوش مصنوعی: گفتم این که هنوز اهل ایمان به درستی آن را درک نکردهاند، خود به من خواهند گفت که چگونه به این مسیر هدایت شدهاند.
مؤمنان منکر نباشندی مرا
خود دعا گویند ما را بر ملا
هوش مصنوعی: مؤمنان به وجود من پیبرده و از من حمایت میکنند، آنها در دعاهایشان به من اشاره میکنند و مرا میشناسند.
بر من این جمعی زره دانان دین
چون دعا خوانند و گویند آمین
هوش مصنوعی: این گروه از دانشمندان دین، وقتی دعا میکنند و میگویند "آمین"، بر من تأثیر میگذارند.
راه حق این است گفتم با تو من
اندر این ره گیر ای مسکین وطن
هوش مصنوعی: راه درست و حقیقت را به تو نشان میدهم؛ بیا و در این مسیر قرار بگیر، ای بینوا که در وطن خود هستی.
دو وطن باشد بر اهل کمال
این سخن را گفتهاند ارباب حال
هوش مصنوعی: دو سرزمین برای اهل کمال وجود دارد که بزرگترها این موضوع را بیان کردهاند.
یک وطن عشاق را باشدالاه
خود محقق گیرد اندر وی پناه
هوش مصنوعی: یک سرزمین برای عاشقان وجود دارد که در آن، عشق واقعی به حقیقت میپیوندد و به آنها امنیت و آرامش میدهد.
یک وطن دیگر به پیش اهل شرع
هست جنت این دو باشد اصل و فرع
هوش مصنوعی: یک سرزمین دیگر وجود دارد که برایپیروان دین، بهشت به حساب میآید و اینجا هم به طور کلی باید از اصل و فرع آن پیروی کرد.
گر تو در دین نبی پی بردهای
جانب معبود رو آوردهای
هوش مصنوعی: اگر تو در دین پیامبر آگاهی یافتهای، باید به سمت خداوند گرایش پیدا کرده باشی.
اول از هستی خود بگذشتهای
در طلب با خون دل آغشتهای
هوش مصنوعی: ابتدا از وجود خود گذشتهای و در جستجوی هدفی هستی که با درد و رنج همراه بوده است.
در مقام نیستی پی بردهای
خویش را ذاتی عجب نشمردهای
هوش مصنوعی: در حالتی که هیچ چیزی وجود ندارد، تو به واقعیات وجودی خودت پی بردهای و خود را عجیب نمیدانی.
رفته بیرون تو ز پندار و غرور
نیستی از خودستائی بیحضور
هوش مصنوعی: شما از افکار و خودبزرگبینی خود دور شدهاید و دیگر به خودستایی در غیاب حضور فکر نمیکنید.
گشتهای تو با موحّد همنشین
بر تو گردد کشف اسرار یقین
هوش مصنوعی: وقتی که تو همنشین با انسانهای با ایمان و موحد باشی، برای تو رازهای حقیقت و استحکام ایمان فاش خواهد شد.
خود تو باشی مصحف آیات غیب
جلوه گر گردی تودر مرآت غیب
هوش مصنوعی: اگر خودت باشی، نمایانگر آیات پنهان خواهی شد و در آینه غیب به ظهور خواهی رسید.
خود میان عاشقان معشوق وار
تو در آیی تا بری صبرو قرار
هوش مصنوعی: ای معشوق، در میان عاشقان به شکل دلربا و جذاب خود ظاهر شو تا ما بتوانیم آرامش و صبر خود را دوباره پیدا کنیم.
خوش درآیی در بهشت اولیا
خوش ببینی موسی خود را لقا
هوش مصنوعی: اگر وارد بهشت اولیا شوی، خوشحال خواهی شد و ملاقات موسی را تجربه خواهی کرد.
چون بمیری تو زخود در این زمان
خوش ببینی منزل خود را عیان
هوش مصنوعی: زمانی که از دنیا بروی، در آن لحظه به وضوح میتوانی مکان خود را مشاهده کنی و این دیدن برایت خوشایند خواهد بود.
بعد از آن گوئی تو با صدذوق و حال
بیخودانه یا کریم لایزال
هوش مصنوعی: بعد از آن میگویی که با شادی و حالتی بیاختیار، ای بزرگوار و همیشه بخشنده.