برگردان به زبان ساده
عارفی واقف ز اصل هر علوم
بعد من پیدا شود گوید به روم
هوش مصنوعی: عارفی که به ریشه و اصل تمامی علوم آگاه است، بعد از من به دنیا خواهد آمد و در شهر روم سخن خواهد گفت.
گر تو مست وحدتی زو گوش کن
جام عرفان را ز دستش نوش کن
هوش مصنوعی: اگر در حالتی هستی که به وحدت و یگانگی پی بردهای، به صدای عرفان گوش فرا ده و از جام معرفت او بچش.
او بنوشد او بپوشد از یقین
از کف سلطان معنی شمس دین
هوش مصنوعی: او از یقین و نتیجهی زندگی، از دست سلطان یعنی شمس دین، مینوشد و میپوشد.
از همان جامی که من نوشیدهام
وز همان خرقه که من پوشیدهام
هوش مصنوعی: از همان ظرفی که من نوشیدم و از همان لباسی که من بر تن دارم.
رهرو راه نبی او را بدان
پس ز احمق سرّ ما را کن نهان
هوش مصنوعی: مسافر راه نبی باید بداند که راز ما را از احمقها پنهان کند.
جمله را از شرع سر پوشی بساز
تا نباشی از بیانش در گداز
هوش مصنوعی: تمام سخنان را به گونهای بیان کن که طبق موازین شرعی باشد تا از گفتن آنها دچار مشکل و نگرانی نشوی.
هرکه معنی دان شود انسان شود
زندهٔ جاوید از قرآن شود
هوش مصنوعی: هر کس که به درک و فهم عمیق برسد، انسان کاملتر و زندهای خواهد شد که از آموزههای قرآن بهرهمند است.
هرکه او در شرع محکم ایستاد
پیش او عیسی بن مریم ایستاد
هوش مصنوعی: هر کسی که در اصول و قوانین دین استقامت داشته باشد، در برابر او مانند عیسی بن مریم محترم و بزرگ است.
رو شریعت را چو حیدر در جهان
تا تو گردی در طریقت راه دان
هوش مصنوعی: در دنیا، راه و روش شریعت را مانند امام علی (ع) بشناس تا تو نیز در مسیر حقیقت و طریقت به درستی پیش بروی.
تو بدان معنی قرآن فی المثل
تو مکن بر قول هر مفتی عمل
هوش مصنوعی: به معنای این جمله، برای خودت فکر کن و فقط بر اساس نظرات هر شخصی که ادعای دانایی میکند عمل نکن. شما باید خودتان درک و فهمی داشته باشید و به علم و دانش خود اتکا کنید.
مفتی و قاضی وعامی گمرهند
همچو مردار اوفتاده در چهاند
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به نقد و بیاعتباری برخی شخصیتهای مذهبی و قضائی اشاره میکند و میگوید که آنها در حقیقت مانند مرداری هستند که بیفایده و غیرفعال به زمین افتادهاند. به عبارت دیگر، او به کمکاری و ناتوانی آنها در راهنمایی و هدایت جامعه انتقاد میکند و میخواهد نشان دهد که وجودشان ارزشی ندارد.
پیش ایشان جاه باشد بس عزیز
خود نباشد در شریعت شان تمیز
هوش مصنوعی: در مقابل آنها مقام و ارزشی نخواهی داشت؛ در قوانین و اصول آنها، تفاوت و تشخیص برای خودت وجود نخواهد داشت.
در ریادارند علم شرع را
خود ندانستند اصل و فرع را
هوش مصنوعی: در این بیت به این نکته اشاره میشود که برخی افراد نتوانستهاند درک درستی از علم دین پیدا کنند و نتوانستهاند تفاوت بین مسائل اصلی و فرعی را تشخیص دهند. به عبارت دیگر، آنها به درستی نمیدانند که چه چیزهایی اهمیت بیشتری دارند و شناخت کافی از اصول و جزئیات دین ندارند.
رو تو خود را با شریعت راست کن
تو گناهت را ز حق درخواست کن
هوش مصنوعی: خودت را بر اساس اصول دینی و درستکاری تطبیق بده و برای خطاهایت از خداوند طلب بخشش کن.
در شریعت حیله و تزویر نیست
هرکسی اندر شریعت پیر نیست
هوش مصنوعی: در دین و قوانین الهی، فریب و نیرنگ جایی ندارد و هرکس که در این مسیر قدم میزند، قاعدتاً باید سالخورده و باتجربه باشد.
در شریعت در طریقت پیر جوی
پیر پر معنی و پر تأثیر جوی
هوش مصنوعی: در دین و روشهای عرفانی، به دنبال بزرگمردی باش که پر از معرفت و تأثیرگذاری است.
پیر آن را دان که دایم با خداست
با طریق مصطفی و مرتضی است
هوش مصنوعی: سخن این است که آدمی که همیشه با خداوند در ارتباط است و در مسیر پیامبر و امام علی (ع) حرکت میکند، دارای آگاهی و حکمت خاصی است.
تو در آزار کسان کامل شدی
احتسابت را بسی مایل شدی
هوش مصنوعی: تو در آزار دیگران به اوج خود رسیدی و در حساب کتاب خود خیلی لجوج و بیرحم شدهای.
تو بیازاری دل درویش را
پیشه سازی ظلم هر بدکیش را
هوش مصنوعی: تو با رفتار ناپسند و ظلم خود، دل درویش را آزار میدهی و این کار تو نشاندهندهٔ سبک زندگی نادرست توست.
در شریعت رو تو کم آزار باش
در طریقت با سخاوت یار باش
هوش مصنوعی: در دین و قوانین مذهبی، سعی کن که آزار دهنده نباشی و در مسیر روحانی خود، با generosity و بخشندگی همراه باش.
ای چو خفّاشان شب نادیده روز
چند سازم راه اخلاصت بروز
هوش مصنوعی: ای مانند خفاشهای شب که به روز نمیبینند، من به چند طریق میتوانم راه صداقت و خلوص خود را به نمایش بگذارم؟
رو گشا این دیده معنیت را
تا ببینی نور حق را بی لقا
هوش مصنوعی: چشمانت را بگشا تا حقیقت را ببینی و نور الهی را بدون ملاقات تجربه کنی.
هرکه بیند نور حق او نور شد
اوبجنّت همنشین حور شد
هوش مصنوعی: هر کس به نور حق نگاه کند و آن را ببیند، نورانی خواهد شد و در بهشت با حوریان همنشین خواهد شد.
هرکه کاری کرد مزدش هم رسید
هرکه نیکو گفت نیکو هم شنید
هوش مصنوعی: هر کس که کاری انجام دهد، پاداش آن کار را میگیرد و هر کس چیز خوبی بگوید، سخن خوب را نیز دریافت میکند.
هرکه با انسان نشست انسان شود
او بقرآن آیت رحمن شود
هوش مصنوعی: هرکس با انسانها و در کنار آنها زندگی کند، به خصوص اگر در جمعی نیکو باشد، به انسانیت و خوبی نزدیکتر میشود و میتواند همچون آیات رحمت خداوند در قرآن بشود.
در محبّت کوش با مردان دین
تو محبّت را ندانستی ز کین
هوش مصنوعی: در عشق ورزیدن سعی کن که با اهل ایمان همراه باشی، زیرا اگر محبت را از کینه بشناسی، به درستی عاشق نخواهی شد.
تو باهل الله داری کینهها
در محبّت کوش و کین را کن رها
هوش مصنوعی: تو که با خدا نسبت داری، از دشمنیها و کینهها دوری کن و در محبت تلاش کن و کینهها را کنار بگذار.
چند از تعریض پرسی از لقا
چون ندانستی فنا را از بقا
هوش مصنوعی: چند بار از ملاقات و دیدار سوال میکنی، در حالی که نمیدانی چگونه نیستی (فنا) با بودن (بقا) تفاوت دارد.
طعن کم زن ای تو شیطان رجیم
تو لقا را دان چو رحمن رحیم
هوش مصنوعی: ای شیطان لعنتی، کمتر به دیگران آسیب برسان و بدان که دیدار با خداوند مانند رحمت و بخشش رحمان است.
گر تو از قرآن نخواندی ای دغا
رو بقرآن خوان «فمن یرجولقا»
هوش مصنوعی: اگر تو قرآن نمیخوانی، پس به قرآن رجوع کن که میگوید: «هر کس به دیدار (خدا) امیدوار باشد...»
رو تو از خلقان گریزان شو چو من
تا ترا گردد بهشت این جان و تن
هوش مصنوعی: از جمع مردم دور شو و به خدا نزدیک شو، زیرا این کار باعث میشود زندگیات پر از آرامش و خوشبختی شود.
رو بایمان باش و در ایمان بمیر
تا شود ایمانت آخر دستگیر
هوش مصنوعی: به ایمان خود وفادار باش و با همان ایمان از دنیا برو، تا در نهایت، ایمان تو نجات دهندهات شود.
گر تو ایمان خواهی از هستی گریز
خود تو جام نیستی بردار تیز
هوش مصنوعی: اگر به حقیقت ایمان میخواهی، از زندگی مادی دوری کن و خودت را از بند آن رها ساز، زیرا فقط با درک عمیق میتوانی به حقیقت دست یابی.
چونکه جام نیستی برداشتی
تخم هستی را دگر نی کاشتی
هوش مصنوعی: زمانی که از دنیای جسم و مادیات گذر کردی و به حالت معنوی رسیدی، دیگر نباید به دنبال چیزهای مادی و دنیوی باشی و نمیتوانی به رشد و تکثیر آنها ادامه دهی.
رو بمعنی راه بر در کوی او
رو بسوی شاه خود چون جوی او
هوش مصنوعی: به سمت درگاه او برو، مانند جوی که به سوی شاه خود جریان دارد.
ای برادر راه نادانی مرو
خویشتن را پیش دانا کن گرو
هوش مصنوعی: ای برادر، به سمت نادانی نرو و سعی کن خودت را به دانایی نزدیک کنی.
ای برادر علم معنی دانش است
زآن ترا در کوی تقوی خواهش است
هوش مصنوعی: ای برادر، دانایی و فهم حقیقت اصلی علم است، و به همین دلیل تو در مسیر تقوا، خواستار آن هستی.
ای برادر رو بعلم دین بکوش
جام عرفان از علوم دین بنوش
هوش مصنوعی: ای برادر، تلاش کن تا دانش دین را به دست آوری و از معرفت دینی بهرهمند شوی.
علم دین باشد چو باده پاک و صاف
هرمکدّر را باو نبود مصاف
هوش مصنوعی: علم دین مانند شراب پاک و صاف است، و هیچ ناپاکی یا آلودگی نمیتواند با آن مقابله کند.
علم دین بخشد جهان را روشنی
تو ندیدی روشنی در گلخنی
هوش مصنوعی: علم دین به جهان نور و روشنی میدهد، اما تو هنوز در تاریکی و نا آگاهی به سر میبری.
گلخن دنیا مقام آمد ترا
کی ازین باده بجام آمد ترا
هوش مصنوعی: در این دنیا، جایی برای توست که از این شراب زندگی، نوشیدنی به جام تو میآید.
ای برادر در علوم دین بکوش
جام عرفان از علوم دین بنوش
هوش مصنوعی: ای برادر، در یادگیری علوم دینی تلاش کن و از دانشهای دینی بهرهمند شو تا به معرفت عمیقتری دست یابی.
گر تو ایمان خواهی از هستی گریز
جام هستی کرده مغرورت بریز
هوش مصنوعی: اگر به دنبال ایمان واقعی هستی، از دنیای مادی فاصله بگیر و مزایای زندگی و غرور ناشی از آن را رها کن.
چون تو جام نیستی برداشتی
تخم هستی در درون کم کاشتی
هوش مصنوعی: تو مانند جامی نیستی که چیزی را در خود جای دهد، بلکه تخمی را در دل خود میپروری که به زحمت رویش کردهای.
زندگی کن تو بعلم معرفت
زندگی را کم بخوردن کن صفت
هوش مصنوعی: زندگیات را با آگاهی و دانش بگذران و تلاش کن که زندگیات ساده و بیپیرایه باشد.
زندگی از خورد حیوان یافته
زندگی از علم انسان یافته
هوش مصنوعی: زندگی از طریق تغذیه و لذتهای جانداران به وجود آمده و همچنین از دانش و علم انسانها شکوفا شده است.
علم حق خود علم صرف ونحو نیست
این نداند هر که در حق محونیست
هوش مصنوعی: علم واقعی تنها آگاهی از قواعد زبان نیست. کسی که حقیقت را درک نمیکند، این موضوع را درک نخواهد کرد.
علم ظاهر را بود درس و سبق
علم معنی در دل افتد چون شفق
هوش مصنوعی: دانش ظاهری همانند درسی است که به ما آموزش داده میشود، اما دانشی که عمق معانی را درک میکند، به قلب ما نفوذ میکند و آرام آرام خود را نشان میدهد، مانند نور شفق که به تدریج در آسمان ظاهر میشود.
آن شفق از علم خورشید ازل
گشته لایح هرکجا دیده محلّ
هوش مصنوعی: آن نور صبحگاهی که به وجود آمده، از دانش و آگاهی خورشید آغازین سرچشمه میگیرد و هر کجا که انسان نگاه کند، نشانهای از آن را میبیند.
علم دینم حیدر کرّار گفت
او مرا در لو کشف اسرار گفت
هوش مصنوعی: عالم دین، حیدر کرار (حضرت علی) به من گفت که او به من در پردهبرداری از اسرار، یاری رسانده است.
هرکه دارد دین او علم آن اوست
نعمت جنّت همه برخوان اوست
هوش مصنوعی: هرکسی که دین دارد، به علم او نیز دسترسی دارد و تمام نعمتهای بهشت از خوان اوست.
هر که پیرو شد باو دیندار شد
در حقیقت واقف اسرار شد
هوش مصنوعی: هر کسی که پیرو و تابع دیگری شود، در واقع به ایمان و دیانت او نیز گرایش پیدا میکند و به عمق و اسرار آن آگاهی مییابد.
هرکه راه او رود ره یابد او
جای در منزلگه شه یابد او
هوش مصنوعی: هر کسی که در مسیر او گام بردارد، به مقصد میرسد و در خانهی او جای خواهد گرفت.
هرکه با ما همرهست از ما بود
هرکه بی ما باشد او رسوا بود
هوش مصنوعی: هرکس که با ما باشد و در کنار ما زندگی کند، از ما خواهد بود. اما هرکسی که از ما دور باشد، در نهایت سرافکنده و شرمنده خواهد شد.
هر که ما را دید او از ما بود
گفتن او ربّنا الاعلی بود
هوش مصنوعی: هر کسی که ما را میبیند، به نوعی از ما محسوب میشود و او نیز به درگاه خداوند تعالی اشاره میکند.
هرکه او قول نبی راگوش کرد
جام شرع از دین جعفر نوش کرد
هوش مصنوعی: هر کسی که به سخنان پیامبر گوش فرادهد، از شریعت دین جعفر بهرهمند خواهد شد.
من طریق جعفری دارم بیاب
خوردم از ساقی کوثر این شراب
هوش مصنوعی: من به راه جعفری گرایش دارم و از ساقی کوثر، این شراب را نوشیدم.
چونکه دین من ترا معلوم شد
بغض و کین من ز تو مفهوم شد
هوش مصنوعی: وقتی که تو از دین و باور من آگاه شدی، حالا بدبینی و دشمنی من نسبت به تو روشن شد.
خودترا میراث باشد بغض و کین
زآنکه داری دین مروان لعین
هوش مصنوعی: اگر میخواهی از یادگارهای خود بهرهمند باشی، نباید حسادت و کینه را همراه خود داشته باشی، چرا که تو به دین و مذهب مروان لعنتشده گرفتار شدهای.
ای منافق رافضی ما را مدان
زآنکه ما داریم حبّ خاندان
هوش مصنوعی: ای کسی که به ما دروغ میگویی و ما را نادیده میگیری، ما را جزو خودت ندان. چون ما عشق به خاندان پیامبر را در دل داریم.
هرکه رفض من کند ملعون بود
همچو سگ دایم سرش در خون بود
هوش مصنوعی: هر کس از من دوری کند و بر من خرده بگیرد، مانند سگی ملعون است که همیشه سرش در خون است.
هر که رفض من کند سگ زان بتر
جای دارد عاقبت اندر سقر
هوش مصنوعی: هر کسی که از من رویگردان شود، در واقع جایگاهش از یک سگ هم بدتر است و در پایان به عذاب سختی دچار خواهد شد.
عمر و قاضی چون مرا دشمن گرفت
مسخ گردید و ره گلخن گرفت
هوش مصنوعی: زمان و قضاوت به من بدی کردند و زندگیام دگرگون شد و به راهی تاریک و گمراهکننده هدایت شدم.
هر که معلون گشت او شمری بود
بیشک او قاضی ابوعمروی بود
هوش مصنوعی: هر کسی که لعنت شده است، قطعاً او شمری بوده و البته قاضی ابوعمرو نیز همینطور است.
گفت سنّیم من و تو رافضی
ای منافق چیست بر گو رافضی
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به شخصی به نام رافضی اشاره میکند و او را به نفاق متهم میکند. به نوعی بیان میکند که سن و اهمیت من و تو یکسان است و از او میخواهد که به وضوح اعلام کند که چرا به این لقب رافضی افتخار میکند یا آن را رد نمیکند. به طور کلی، شاعر به نوعی چالش و سوال درباره هویت و اعتقادات این فرد دارد.
او نبُد سنّی منافق بود او
چون برون از دین صادق بود او
هوش مصنوعی: او سنی مذهب نبود و به دو رویی و ریاکاری متهم بود، زیرا زمانی که از دین خارج شد، به صداقت رفتار کرد.
هست رفض ارحبّ آل مصطفی
گر نباشی رافضی بر گو بیا
هوش مصنوعی: اگر به خانواده پیامبر اکرم (ص) محبت داشته باشی، در حقیقت در دایره وسیع محبت و دوستی قرار گرفتهای. اگر خود را خارج از این دایره میدانی، بیا و به این محبت احترام بگذار.
رو تو ای عطّار از بیدین گریز
زآنکه بیدین با تو باشد در ستیز
هوش مصنوعی: ای عطّار، از شخص بیدین دوری کن؛ زیرا که بیدین همیشه با تو در حال درگیری و مخالفت خواهد بود.
رو تو ای عطار راه شاه گیر
زنده شو آنگه براه شاه میر
هوش مصنوعی: ای عطار، تو راه را به سوی شاه پیدا کن و زنده شو، سپس در راه او گام بگذار.
هرکه بیرون شد زره گمراه شد
همچو عمرو او راندهٔ درگاه شد
هوش مصنوعی: هر کس که از دین و مسیر درست خارج شد، گمراه میشود و همچون عمرو از درگاه خداوند طرد میگردد.
روشناس این مبدأت را بامعاد
تا که از معنی شود روح تو شاد
هوش مصنوعی: درک کن که از کجا آمدهای و به حقیقت زندگیات توجه کن، تا بتوانی معنای واقعی را درک کرده و روح تو سرشار از شادی شود.
جمله عالم گشت ویران یک زمان
تا شود مقصود او حاصل در آن
هوش مصنوعی: تمامی عالم در یک زمان ویران شد، تا اینکه هدف او به تحقق بپیوندد.
صدهزاران جان طفیل انبیا
صد هزاران دل نثار اولیا
هوش مصنوعی: برای وجود انبیا صدها هزار جان فدای آنهاست و صدها هزار دل برای دوستان خدا قربانی میشود.
رو بدان کین ظاهر و باطن که بود
چون بنادانی بمیری ز آن چه سود
هوش مصنوعی: به دیگران توجه کن که ظاهر و باطن هر چیز چه تفاوتی دارند. اگر ندانی و ناآگاه بمیری، چه فایدهای خواهد داشت؟
سود از اینجا بر که آنجا غم خوری
چون نداری معرفت حسرت بری
هوش مصنوعی: اگر از اینجا بهرهای ببری، چرا در آن سو غم بخوری؟ چون اگر شناخت و درک درستی نداشته باشی، به حسرت و اندوه دچار خواهی شد.
