برگردان به زبان ساده
کار کار ملک و دوران دوران وزیر
این ز آصف بدل و آن ز سلیمان ثانی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در حکومت و اداره امور کشور، نقش پادشاه و وزیران بسیار مهم است. یکی از این وزرا مانند آصف، که معروف به هوش و تدبیر بود، و دیگری به مانند سلیمان ثانی، که به حکمت و فضیلت شهرت دارد، میتواند تأثیر زیادی بر سرنوشت و پیشرفت کشور داشته باشد.
عالمی از کرم این همه در آسایش
امتی از قلم آن همه در آسانی
هوش مصنوعی: این دنیا به خاطر لطف و بزرگواری خداوند به ما امنیت و آرامش داده است، و این راحتی که داریم به خاطر زحمات و تلاشهای مردم و دانشمندان است.
جود ایشان رقم رغبت روزی بخشی
عدل ایشان علم کسوت آبادانی
هوش مصنوعی: محبت و سخاوت آنها باعث جلب و رغبت دیگران میشود، روزیدهی و برکت آنها به عدالت است و دانایی آنها، نشانهای از آبادانی و پیشرفت است.
تا جهان بیعت فرمان بری ایشان کرد
هیچ مختار نزد یک دم بیفرمانی
هوش مصنوعی: تا زمانی که جهان تحت فرمان آنها قرار گرفت، هیچ فرد مختاری نمیتواند حتی برای یک لحظه از فرمان آنها سرپیچی کند.
غرض چرخ کمالیست که ایشان دارند
چون برآید برهد زین همه سرگردانی
هوش مصنوعی: خلاصه هدف زندگی آنها به کمال و پیشرفت میرسد و وقتی این هدف به دست آید، از تمام سردرگمیها و نابسامانیها رها میشوند.
حبذا عرصهٔ ملکی که درو جغد همی
بیدریغا نبرد آرزوی ویرانی
هوش مصنوعی: خوشا به حال سرزمینهایی که حتی جغدها در آنجا بدون هیچ تردیدی آرزوی ویرانی ندارند.
مرحبا بسطت جاهی که درو منقطعاند
مسرع سایه و خورشید ز بیپایانی
هوش مصنوعی: به تو سلام میگویم و خوشآمد میگویم به جایی که در آن، سایه و خورشید به سرعت و بدون توقف در حال حرکت هستند و بیپایان به نظر میرسند.
نگذرد روزی بر دولت ایشان به مثل
که نه بر مهرهٔ گردن بودش پیشانی
هوش مصنوعی: هرگز روزی بر خوشبختی آنها نمیگذرد، مانند این که مهرهای بر گردن باشد و پیشانیاش خالی از آن.
در چنین دولت و من یکتن قانع به کفاف
بیم آنست که آبم ببرد بینانی
هوش مصنوعی: در چنین وضعیتی که تنها به همان اندازه کافی راضی هستم، نگران این هستم که زندگیام به حدی سخت شود که حتی آن نان مختصر هم از دستم برود.
نظم و نثری که مرا هست در این ملک مگیر
که از آن روی به صد عاطفتم ارزانی
هوش مصنوعی: منظور از این جمله این است که نظم و نثر من را در این سرزمین نگیرد، زیرا من به خاطر آن ویژگی خاصم، با تمام وجود، احساس محبت و عشق را به هدیه میآورم.
ملک مصر چه باید که ز اهل کنعان
بیخبر باشد خاصه که بود کنعانی
هوش مصنوعی: پادشاه مصر چگونه میتواند از مردم کنعان بیخبر باشد، بهخصوص وقتی که خودش از نسل کنعانی باشد؟
معتبر گر سخنست آنکه از آن مجموعست
خازن خاص ملک دارد اگر بستانی
هوش مصنوعی: اگر سخن به راستی باارزش باشد، باید از منبع معتبر و اصلی آن برآید. مانند کسی که در خزانهای خاص، مالک گنجینهای گرانبهاست؛ اگر آن را به دست بیاوری، میتواند بسیار ارزشمند باشد.
بس بخوانی نه بر آن شکل که طوطی الحمد
بلکه تفتیش معانی کنی ار بتوانی
هوش مصنوعی: بسیار مهم است که فقط تکرار نکنیم و به سطح ظاهری کلمات اکتفا نکنیم. بلکه باید به عمق معانی و مفاهیم متون توجه کنیم و اگر امکانش باشد، آنها را تحلیل کنیم.
هم تو اقرار کنی کانوری از روی سخن
روح پاکیزه برد از سخن روحانی
هوش مصنوعی: تو نیز اعتراف کن که چهرهای نیکو از کلامی که با روح پاکیزه بیان شده، احساسات و حقیقتهای روحانی را به خوبی منتقل میکند.
در حضورست از این نقش یقین میشودم
خاصه با مهره در ششدر بیسامانی
هوش مصنوعی: در حضور این نقش، به یقین خاص بودن خود را احساس میکنم، بهویژه وقتی که در شرایط نامنظم و آشفته با مهرهای در ششدر هستم.
گر مرا معطی دینار ازین خواهد بود
بینیازند و مرا فاقهٔ جاویدانی
هوش مصنوعی: اگر کسی بخواهد به من دیناری بدهد، باید بداند که من از آن بینیازم و در عوض، فقر دائمی را نمیخواهم.
تو که پوشیده همی بینی از دور مرا
حال بیرون و درونم نه همانا دانی
هوش مصنوعی: تو که از دور مرا میبینی، نمیدانی که حال من درون و بیرون چگونه است.
طاق بوطالب نعمهست که دارم ز برون
وز درون پیرهن بلحسن عمرانی
هوش مصنوعی: من از ظرفیت و جایگاه عالی طاق بوطالب برخوردارم و این نعمت را در زندگیام دارم، در حالی که از درون و بیرون، به زیبایی و خوشی زندگی میکنم.
انوری این چه پریشانی و بیخویشتنی است
هیچ دانی که سخن بر چه نسق میرانی
هوش مصنوعی: انوری به احوالات و ناپایداری خود اشاره میکند و از کسی میپرسد که آیا میداند این گفتهها و حرفها از چه نوع و سبک خاصی میآید. بهطور کل، در اینجا حس سردرگمی و کنجکاوی درباره مضمون و روش بیان مطالب به چشم میخورد.
بر سر خوان قناعت شده همکاسهٔ عقل
چند پرسی چو طفیلی خبر مهمانی
هوش مصنوعی: در کنار سفرهی قناعت نشستهای و با عقل خود به قضاوتی میپردازی. چه نیازی به پرسش از دیگران دربارهی مهمانی است، زمانی که خود به خوبی از حال و احوال مطلع هستی.
پسر سهل گدا گر شنود حال آرد
کایت کدیه چو عباس خوشک میخوانی
هوش مصنوعی: اگر پسر سهل، حال تو را بشنود، به خاطر عباس، شادمانیات را به یاد میآورد و تو را خوشحال میبیند.