برگردان به زبان ساده
ویحک ای صورت منصوریه باغی و سرای
یا بهشتی که به دنیات فرستاد خدای
هوش مصنوعی: ای تو که مانند بانو منصوریهای، باغ و خانهای یا بهشتی که خداوند به دنیا فرستاده است.
گر به عینه نه بهشتی نه جهانی که جهان
عمر کاهست و تو برعکس جهان عمرفزای
هوش مصنوعی: اگر به حقیقت نه بهشت و نه جهانی وجود دارد، پس بدانی که دنیا چقدر گذراست و تو بر خلاف آن، همچنان در حال افزایش و رشد هستی.
نیلگون برکهٔ عنبر گل بسد عرقت
آسمانیست که در جوف زمین دارد جای
هوش مصنوعی: در این شعر، به زیبایی و طراوت طبیعت اشاره شده است. برکهای نیلگون و عطر گلهایی از نوع عنبر وجود دارد که نشاندهندهی خلقتی خاص و شگفتانگیز است. این به تصویر کشیدن زیباییهای موجود در دل زمین است، جایی که رنگها و عطرها وجود دارند و از دل طبیعت به زندگی و دل آدمی میرسند.
جویبار تو گهر سنگ شده دریاوار
شاخسار تو صدفوار شده گوهر زای
هوش مصنوعی: جاری شدن جویبارهای تو به مانند گوهرهایی است که در عمق دریا قرار دارند و شاخههای تو مانند صدفها، این گوهرها را پرورش میدهند.
برده رضوان ز بهشت از پی پیوندگری
از تو هر فضله که انداخته بستان پیرای
هوش مصنوعی: یک خدمتکار بهشت برای پیوند نزد تو آمده است، بنابراین هر چیزی که از تو بر زمین ریخته شده را جمع کن و زیبا ساز.
بوده نقاش قضا در شجرت متواری
گشته فراش صبا در چمنت ناپروای
هوش مصنوعی: یک نقاشی به نام قضا در درختی وجود داشته که از آنجا ناپدید شده است. همچنین نسیم صبح به طور بیپروا در باغ تو سرک میکشد.
لب گل گشته به شادی وصالت خندان
دل بلبل شده از بیم فراقت دروای
هوش مصنوعی: لب گل به خاطر خوشحالی از وصالت شکفته است و دل بلبل از ترس جداییات غمگین شده است.
شکن آب شمرهای ترا رقص هوا
سایهٔ برگ درختان ترا فر همای
هوش مصنوعی: آبهای شیرین شمر را بشکن، رقصیدن هوا را در سایهٔ برگهای درختان تو تماشا کن، فرشتهای بر فراز تو قرار دارد.
دست فرسوده خزان ناشده طوبی کردار
نوبهار تو در این گنبد گیتیفرسای
هوش مصنوعی: دست خسته و فرسوده پاییز، نتوانسته است به درخت طوبا (درخت بهشتی) برکاتی بدهد؛ اما کردار و اعمال نیک تو در این دنیا که همواره در حال فرسایش است، همچنان تأثیرگذار و تازه به نظر میرسد.
سایهٔ قصر رفیع تو نپیموده تمام
به ذراع شب و روز انجم گیتی پیمای
هوش مصنوعی: سایهٔ بلند قصر شما تمام شب و روز را در بر نمیگیرد و به اوج آسمان نمیرسد.
گفته با جملهٔ زوار صریر در تو
مرحبا برمگذر خواجه فرود آی و درآی
هوش مصنوعی: در اینجا به کسی خوش آمد میگویند و از او میخواهند که با احترام و مهماننوازی وارد شود و پذیراییاش کنند. همچنین، به زیبایی و اهمیت او اشاره میشود.
هین که آمد به درت موکب میمون وزیر
هرچه دانی و توانی ز تکلف بنمای
هوش مصنوعی: به زودی، گروهی با شکوه و خوشحال به در خانهات میآید. هر چه میدانی و میتوانی، بدون تظاهر و سختگیری، به نمایش بگذار.
به لب غنچهٔ گل دست همایونش ببوس
به سر زلف صبا گرد رکابش بزدای
هوش مصنوعی: لب غنچهٔ گل را با دست مبارک او ببوس و بگذار که نسیم صبا، گرد و غبار از کنار زلف او پاک کند.
مجمر غنچه پر از عود قماریست بسوز
هاون لاله پر از عنبر ساراست بسای
هوش مصنوعی: عطر و بوی خوشی که از غنچه و لاله برمیخیزد، نشاندهندهی زیبایی و دلنشینی است. این گلها مانند آتش روشن و شگفتانگیز هستند که فضای اطراف را پر از رایحهای دلپسند میکنند. این زیبایی و عطر نیاز به توجه و تجربه دارد تا از آن لذت برد.
آصف ملک سلیمان دوم خیمه بزد
هین چو هدهد کلهی برنه و دربند قبای
هوش مصنوعی: آصف، نماینده و مشاور پادشاه سلیمان، به خیمهای رفت. او مانند هدهدی که بر سرش تاجی دارد، کارهای مهم را بر عهده گرفت و به دنبال هدفی بزرگ بود.
ارغنون پیش چکاوک نه اگر بلبل نیست
ماحضر فاخته را گو که نشیدی بسرای
هوش مصنوعی: اگر بلبل در میان ما نیست و چکاوک صدایش را به گوش نمیرساند، پس به فاخته بگو که آوازش را بلند کند و بخواند.
تا چوگل درنفتد جام به مستی ز کفت
همچو نی باش میانبسته و چون سرو بپای
هوش مصنوعی: تا زمانی که زهر از جان انسان خارج نشود و انسان به حالت مستی نیفتد، او باید مانند نی باشد که در دلش نوا دارد و مثل سرو راست و استوار بایستد.
قمریی را ز پی بلبل خوش نغمه دوان
تا بیایند و بسازند بهم بربط و نای
هوش مصنوعی: قمری برای دنبال کردن بلبل خوشصدا به راه افتاده است تا با هم بیایند و موسیقی بنوازند.
مجلس خواجهٔ دنیاست توقف نسزد
خیز و تقصیر مکن عذر منه بیش مپای
هوش مصنوعی: در مجلس دنیا، نشستن بیهوده نیست، پس برخیز و کوتاهی نکن و عذرخواهیات را بیش از حد بیان مکن.
خواجهٔ کل جهان آنکه خدایش کردست
جاودان بر سر احرار جهان بارخدای
هوش مصنوعی: سرور عالم، کسی است که خداوند او را برای همیشه پایدار نگه داشته و بر دلهای آزادگان جهان، به عنوان پروردگار و بزرگترین مقام نشسته است.
آن فلک جاه ملک مرتبه کز بدو وجود
فلکش پای سپر شد ملکش دستگرای
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف یک جهان پادشاهی میپردازد که از ابتدا وجودش به خاطر جایگاه خاصش به صورت مستحکم و قوی بوده است. در واقع، این جهان به گونهای است که نظام و مقام ملک در آن به حفظ و حمایت از خود پرداخته و ویژگیهای خاصی را میطلبد. در اینجا، مفهوم قدرت و شکوه سلطنتی به تصویر کشیده شده است.
آنکه در خاصیت انصافش اگر خوض کند
سخن کاه نگوید ابدا کاهربای
هوش مصنوعی: کسی که به انصاف و عدالت خود پایبند است، هرگز در گفتارش چیزی بیمزه و سطحی نمیگوید.
وانکه در ناصیهٔ روز نبیند تقدیر
از کجا ز آینهٔ رای ممالک آرای
هوش مصنوعی: کسی که در سرنوشت روز نمیتواند تقدیر را ببیند، به نظر نمیرسد که از آینهٔ خرد خود، نظر شماری از کشورها را درک کند.
ای زمان بیعدد مدت تو دور قصیر
وی جهان بیمدد عدت تو دستگزای
هوش مصنوعی: ای زمان، تو بینهایتی و مدت زمان تو بسیار کوتاه است. ای جهان، به تنهایی نمیتوانی چیزی را به انجام برسانی.
آفتابی اگر او چون تو شود زاید نور
آسمانی اگر او چون تو بود ثابترای
هوش مصنوعی: اگر کسی مانند تو باشد، به راستی مانند آفتاب خواهد درخشید و اگر او به ثبات و استواری تو باشد، نور آسمان را به وجود خواهد آورد.
عفوبخشی نبود چون کرمت عذرپذیر
فتنهبندی نبود چون قلمت قلعهگشای
هوش مصنوعی: در این بیت بیان شده که هیچ عذر و بخششی به اندازه کرم و بزرگواری تو وجود ندارد، همچنین هیچ فتنه و آشوبی نمیتواند در برابر قدرت قلم تو که میتواند قلههای دشوار را تسخیر کند، مقاومت کند.
گر چو خورشید شود خصم تو گو شو که شود
دست قهرت به گل حادثه خورشیداندای
هوش مصنوعی: اگر دشمن تو مانند خورشید درخشان شود، بگو تا خشم تو به گل تبدیل گردد، زیرا خورشید بر تمام مشکلات غلبه میکند.
ور برآرد به مثل مار به افسون ز زمین
اژدهای فلکی را چه غم از مارافسای
هوش مصنوعی: اگر مار به افسون از زمین برخیزد، اژدهای آسمانی دیگر به چه چیزی اهمیت میدهد؟
تا جهان را نبود از حرکت آسایش
در جهان ساکن وز اندوه جهان میآسای
هوش مصنوعی: تا زمانی که جهان به حرکت ادامه میدهد، آرامشی در آن وجود ندارد. بنابراین، در جهانی که ساکن و بیتحرک است، میتوانی از غم و اندوه جهان رهایی پیدا کنی.
مجلس لهو تو پر مشغله و هو یاهو
خانهٔ خصم تو پر ولوله و ها یا های
هوش مصنوعی: محفل شادمانی تو پر از سرگرمی و شلوغی است، در حالی که خانهی دشمن تو پر از سر و صدا و هیاهو میباشد.
هست فرمانت روان بر همه اطراف جهان
در جهان هرچه مراد تو بود میفرمای
هوش مصنوعی: ای تو که فرمانت بر همه جای جهان جاری است، در این جهان هر چه که بخواهی، تو را دستور میدهد و به اجرا درمیآید.
