برگردان به زبان ساده
کو آصف جم گو بیا ببین
بر تخت سلیمان راستین
هوش مصنوعی: بیا و ببین که آصف، وزیر صاحبنام سلیمان، چه جایگاهی دارد و بر تخت سلیمان واقعی نشسته است.
پیشش بدل دیو و دام و دد
درهم زده صفهای حور عین
هوش مصنوعی: در برابر او، صورتهای زشت و شیطانی در هم آمیخته شده و گروههای زیبا و حور بهشتی به صف ایستادهاند.
بادی که کشیدی بساط او
بر درگه اعلاش زیر زین
هوش مصنوعی: بادی که تو کشیدی، همه چیز او را بر سر درگاه بلند و باشکوهش زیر بارش قرار داده است.
مهری که وحوش و طیور را
در طاعتش آورد بر نگین
هوش مصنوعی: مهر و محبت الهی که باعث میشود حیوانات و پرندگان در اطاعت و بندگی او قرار بگیرند، مانند نگین باارزشی است.
از بیم سپاهش سپاه خصم
چون مور نهان گشته در زمین
هوش مصنوعی: به خاطر ترس از سپاه او، دشمنان مانند موری که در زمین پنهان شده است، از دید پنهان شدهاند.
پای ملخی بیش نی بقدر
در همت او ملک آن و این
هوش مصنوعی: پای ملخ تنها به اندازهای که همت اوست، بر زمین مینشیند، ولی ملک (سلطنت) این و آن به این اندازه نیست.
بر تخت چو عرش سبای او
از عرش رسولان آفرین
هوش مصنوعی: بر روی تختی که مانند عرش سبا است، او از عرش پیامبران ستایش میشود.
چون صرح ممرد شراب صرف
بیورزش انصاف آب و طین
هوش مصنوعی: مانند بنای مستحکم شراب ناب، بدون هیچ نیازی به تلاش، انصاف همچون آب و گل به توازن میآید.
در سایه پر همای چتر
طی کرده اقالیم ملک و دین
هوش مصنوعی: در زیر سایهی پرها و چتر همای، سرزمینها و مرزهای دین و حکومت را پیمودهام.
بیسابقهٔ وحی جبرئیل
اسرار وجودش همه یقین
هوش مصنوعی: وحی جبرئیل بینظیر و بیسابقه است و تمام اسرار وجودش را با قطعیت و یقین به ما میرساند.
بیواسطهٔ هدهدش خبر
از جنبش روم و قرار چین
هوش مصنوعی: بدون هیچ واسطهای، هدهدی از تحرکات روم و آرامش چین خبر میدهد.
بیعهدهٔ عهد پیمبری
آیات کمالش همه مبین
هوش مصنوعی: عهد و پیمان نبی خداوند به طور واضح و روشن، همه نشانههای کمال و جمال او را نشان میدهد.
وقتش نشود فوت اگرنه روز
در حال کند از قفا جبین
هوش مصنوعی: اگر زمانش نرسد، نخواهی توانست به عقب برگردی؛ زیرا روزها به آرامی از پی هم میگذرند.
چون دیو به مزدوری افکند
آنرا که خلافش کند لعین
هوش مصنوعی: وقتی که شیطان فردی را به خدمت خود درآورد، هر کسی که با او مخالفت کند را نفرین میکند.
بر چرخ کشد پایه چون شهاب
آنرا که وفاقش بود قرین
هوش مصنوعی: به مانند شهابی که در آسمان میدرخشد، هر کس به اندازهی نزدیکیاش به اعتدال و توافق، میتواند پایه و اساس خود را بر چرخی که زندگیاش را به پیش میبرد، قرار دهد.
چون رای زند در امور ملک
بحر سخنش را گهر ثمین
هوش مصنوعی: وقتی که نظرش را در امور کشور بیان میکند، کلامش مانند جواهری گرانبها است.
چون صف کشد اندر مصاف خصم
شیر علمش را صفت عرین
هوش مصنوعی: زمانی که دشمنان در میدان میایستند، دانش او همچون شیر قوی و شجاع به جلو میآید.
هم در کتف دایگان رضیع
هم در شکم مادران جنین
هوش مصنوعی: در کتف دایگان، یعنی در هنگام شیر دادن، و در شکم مادران، یعنی در مرحله جنینی، در هر دو حالت وجود دارد.
از بیعت او مهر بر زبان
وز طاعت او داغ بر سرین
هوش مصنوعی: از پیوند با او، کلامی شیرین و دلنشین بر زبان دارم و از اطاعت او، نشانهای بر سرم دارم.
در جنبش جیشش نهفته فتح
چون موم در اجزای انگبین
هوش مصنوعی: در حرکات بدنش پیروزی نهفته است، مانند اینکه موم در قسمتهای مختلف عسل وجود دارد.
در دولت خصمش نهان زوال
چون یاس در ایام یاسمین
هوش مصنوعی: در زمان شکوه دشمنش، پنهان شدن زوال و نابودی او مشابه است با یاس که در دوره گل یاسمین دیده نمیشود.
عزمش به وفاق فلک ضمان
رایش به صلاح جهان ضمین
هوش مصنوعی: ارادهاش بر این است که آسمانها را به کنار هم آورد و نظرش ضامن بهبود جهانی است که در آن زندگی میکنیم.
گر عزم فلک خود بود وفی
گر رای ملک خود بود رزین
هوش مصنوعی: اگر ارادهٔ آسمان خودش باشد وفا، اگر نظر ملک خودش باشد، زیبایی و خوشی.
سدش نشود رخنه از غرور
حصنی که چو حزمش بود حصین
هوش مصنوعی: اگر کسی با احتیاط و هوشیاری رفتار کند، نمیتواند به راحتی به او آسیب برسد و او همچون دژی مستحکم در برابر خطرات و مشکلات محافظت میشود.
زورش نکشد طعنه از فتور
حبلی که چو عهدش بود متین
هوش مصنوعی: اگر کسی در دوستی و محبت خود صادق و استوار باشد، هیچ دلیلی برای طعنه زدن به او وجود ندارد، زیرا رابطهاش محکمتری است که میتواند سختیها و چالشها را تحمل کند.
با کوشش او شیر آسمان
شیریست مزور ز پوستین
هوش مصنوعی: با تلاش او، شیر آسمان به شیری مکار و فریبنده بدل شده است.
با بخشش او دست آفتاب
دستی است معطل در آستین
هوش مصنوعی: بخشش او باعث میشود که قدرت نور آفتاب، مانند دستانی بیکار، در آستین محبوس شود.
در ملک زمینش نبوده عار
باری چو ملک باشی این چنین
هوش مصنوعی: در سرزمین تو هیچ چیز ننگین نیست، وقتی که خود را در مقام پادشاه ببینی.
مثل ملک و ملک روزگار
حوت فلک و آب پارگین
هوش مصنوعی: مانند سلطنت و حکومت در زمانهای به سختی و به تنهایی در آسمان و در آبهای کدر.
با شین شهی آمد از عدم
زان تاجور آمد چو حرف شین
هوش مصنوعی: از عدم چیزی به وجود آمد، همانطور که بخشی از کلام در حرف شین گنجانده شده است. این شاهزاده با تاجی زیبا و خاص، به دنیا آمد.
مذکور به فرزند تاجبخش
آنجا به فریدون شد آبتین
هوش مصنوعی: به فرزند تاجدار اشاره شده و آنجا به فریدون تبدیل به مظهر بزرگی و قدرتمندی آبتین میشود.
مشهور به فرزند تاجدار
اینجا به ملک شه طغان تکین
هوش مصنوعی: فرزند معروفی که تاج بر سر دارد، در اینجا به ملک شاه طغان تکین اشاره دارد.
روزی که به مردی کنند کار
وقتی که چو مردان کشند کین
هوش مصنوعی: روزی که با مردان برخورد کنند و کار انجام دهند، زمانی است که مانند مردان، انتقام را به دوش بکشند.
چون زخمه گذارند شستها
آید وتر چرخ در طنین
هوش مصنوعی: زمانی که انگشتان بر ساز بزنند، صدای دلنشینی ایجاد میشود که مانند نغمهای در فضا طنینانداز میشود.
چون حمله پذیرند پر دلان
آید کرهٔ خاک در حنین
هوش مصنوعی: وقتی دلیران به میدان نبرد میروند، زمین به شدت تحت تأثیر قرار میگیرد و تنش به اوج میرسد.
وز نعل سمند و سیاه و بور
چون کار درافتد بهان و هین
هوش مصنوعی: زمانی که کار به نتیجهای برسد، نشانههایی از آن از نعل سمندهای مختلف پیداست.
در خاره فتد عقدها چو عین
در پشته فتد رخنها چو سین
هوش مصنوعی: وقتی گرهها به خارها میافتند، مانند این است که دانهها در پشتهها فرومیروند و آسیبی به خود میزنند.
در مغز عدو حفرها برد
تا گوهر خنجر کند دفین
هوش مصنوعی: در ذهن دشمن نفوذ کن تا بتوانی راز و اسرار او را کشف کنی.
وز ابر سنان ژالهها زند
تا سودهٔ ناچخ کند عجین
هوش مصنوعی: از ابرهای تیرگی، قطرات باران به زمین میریزند تا خاک تازه و خنک شود و زندگی را دوباره زنده کند.
دیدست به کرات بیشمار
در معرکها چرخ تیزبین
هوش مصنوعی: در میدانهای نبرد، آسمان با دقت و تیزبینی بیپایان، صحنهها را زیر نظر داشته است.
با بیلک او مرگ همعنان
با رایت او فتح همنشین
هوش مصنوعی: با اراده و تلاشی که او دارد، حتی مرگ هم در کنار او قرار میگیرد و با پرچم او پیروزی نیز همسفر خواهد بود.
چین گره ابروی اجل
در روی املها فکنده چین
هوش مصنوعی: چشم انداز زندگی و سرنوشت بر اساس امیدها و آرزوها پیچیده شده است.
دندان سنان آسمان خراش
آغوش کمند آشتی گزین
هوش مصنوعی: دندانهای سنان نماد برندگی و تیزی هستند. آسمانخراش به ارتفاع و عظمت اشاره دارد. آغوش کمند به استقبال و پذیرش با محبت اشاره میکند. بنابراین، این جمله تصویر زیبایی از انتخاب و ترکیب ایمانی و محبت را به ما ارائه میدهد.
از خرج عرق سرکشان نزار
وز دخل ورم خستگان سمین
هوش مصنوعی: این بیت به بیان نارضایتی از هزینههای ناشی از خوشگذرانها و شادیهای بیحد و مرز میپردازد. شاعر به تنگدستی و مشکلات مالی ناشی از این خوشگذرانیها اشاره میکند و بر این نکته تأکید دارد که این شرایط میتواند زندگی را سخت و دشوار کند. در واقع، او به تنشها و چالشهایی که از این وضع به وجود میآید، اشاره دارد.
یک طایفه را نعرها بلند
یک طایفه را نالهها حزین
هوش مصنوعی: یک گروه با صدای بلند فریاد میزنند و گروه دیگری با صدای حزین و غمگین ناله میکنند.
در قلب چنان ورطهٔ خشن
در عین چنان فتنهٔ سجین
هوش مصنوعی: در دل، گودالی عمیق و در عین حال هیاهویی پر از شر و بدی وجود دارد.
از جانب او جز کمان نکرد
در حمله چو بیطاقتان انین
هوش مصنوعی: از سوی او تنها تیر پرتاب شد و در یورش، جز صدای ناله بیطاقتها چیزی شنیده نشد.
وز لشکر او جز اجل نبرد
در خفیه چو بیآلتان کمین
هوش مصنوعی: در میان سپاه او، تنها مرگ وجود دارد و در پنهان، مانند کمینگاه، بدون هیچ توجیهی آماده حمله است.
رمحش نه عصای کلیم بود
وز خوردن اعدا نشد بطین
هوش مصنوعی: این بیت به این صورت بیان میشود که زینت و زیبایی او نه مانند عصای موسی بود و با خوردن دشمنان دچار زوال نشد. به عبارت دیگر، زیبایی و ویژگیهای او از نوعی است که به راحتی با مسائل و مشکلات از بین نمیرود.
عفوش نه دعای مسیح بود
وز کثرت احیا نشد غمین
هوش مصنوعی: عفو او نه مانند دعاهای مسیح است و از فراوانی و مکرر بودن، به درد ناشی از فقدان نمیانجامد.
تا غصه خورد ناقص از تمام
تا طعنه کشد خاین از امین
هوش مصنوعی: هر کس که در دل غم و اندوه داشته باشد، از تمام مسایل ناامید خواهد بود و در این حال، کسی که خیانت کار است، به خوبی و امانت نداشته دیگران خرده میگیرد.
در غصهٔ این ملک باد رای
در طعنهٔ آن خسروی تکین
هوش مصنوعی: در اندوه این سرزمین، بادی وزیدن دارد که به شاه ستمگر نیز طعنه میزند.
ساعات بقای ملک شهور
ایام نفاذ ملک سنین
هوش مصنوعی: مدت زمان سلطنت پادشاهان و حکومتها به اندازهای است که در بین ماهها و سالها ادامه دارد.
در بزم شهی یسر بر یسار
در رزم شهان یمن بر یمین
هوش مصنوعی: در جشن و مهمانی شاه، با آرامش در سمت چپ نشستهام و در میدان نبرد، در کنار شاهان یمن، در سمت راست قرار دارم.
دوران جهان تابع و مطیع
دارای جهان ناصر و معین
هوش مصنوعی: دوران زندگی تحت تأثیر و فرمان وجودی است که ناصر و معین است.