برگردان به زبان ساده
شرف گوهر اولاد نظام
ملک را باز شرف داد و نظام
هوش مصنوعی: در این بیان گفته میشود که اصالت و ارزش خانوادگی نخستین فرزندان، به اعتبار و شرافت این خانواده افزوده میشود و این اعتبار به نظام و ساختار اجتماعی نیز کمک میکند.
صاحب مملکت و خواجهٔ عصر
ناصر دین و نصیر اسلام
هوش مصنوعی: این فرد، مالک سرزمین و بزرگترین حاکم در زمان خود، حامی دین و دینمدار است.
بوالمظفر که به عون ظفرش
عدل شد ظلم و ضیا گشت ظلام
هوش مصنوعی: بوالمظفر، که به کمک پیروزیاش، عدل به قلب ظلم راه یافت و تاریکی به روشنی تبدیل شد.
آن پس از مبدع و پیش از ابداع
آن به از جنبش و پیش از آرام
هوش مصنوعی: اینکه چیزی که به وجود آمده، قبل از اینکه خلق شود و آن چیزی که آغازگرش بود، بهتر از حرکتی است که قبل از سکون و آرامش باشد.
سیر امرش ببرد کوی صبا
ابر جودش ببرد آب غمام
هوش مصنوعی: سیر کارهای او ما را به کوی صبح میکشاند و بخششهای او مانند آب باران به ما میرسد.
نهد ار قصد کند همت او
بر محیط فلک اعظم گام
هوش مصنوعی: اگر نیت او بر این باشد که در آسمانها قدم بگذارد، باید همت بلند و اراده قوی داشته باشد.
عدلش ار چیره شود بر عالم
دیدهٔ باشه شود جای حمام
هوش مصنوعی: اگر عدالت بر تمام عالم حاکم شود، چشمنوازی آن به قدری زیاد میشود که جای حمام را خواهد گرفت. در واقع، به این معناست که زیبایی و جذابیت عدالت آنچنان فراگیر است که ممکن است حتی محیطهای معمولی و متعارف هم تحت تأثیر آن قرار بگیرند.
امنش ار خیمه زند بر صحرا
گرگ را صلح دهد با اغنام
هوش مصنوعی: اگر کسی در دشت چادر برپا کند، میتواند صلح و آرامش را حتی برای گرگها نیز در کنار گوسفندان فراهم کند.
ای قضا داده به حکم تو رضا
وی قدر داده به دست تو زمام
هوش مصنوعی: ای سرنوشت، من به حکمت تو راضیام و بخت و اقبال به دست تو است.
کند ار جهد کند دولت او
بر سر توسن افلاک لگام
هوش مصنوعی: اگر تلاش کند، سرنوشت او بر حیوان آسمانها کنترل خواهد داشت.
از پی کثرت خدام تو شد
حامل نطفه طباع ارحام
هوش مصنوعی: به دنبال افزایش تعداد خدمتکاران تو، حامل جنین از ویژگیهای مختلف رحمها شد.
ای ترا گردش افلاک مطیع
وی ترا خواجهٔ اجرام غلام
هوش مصنوعی: تو در گردش افلاک تحت فرمانی و تو مالک تمام اجرام آسمانی هستی که مانند غلامان به تو خدمت میکنند.
بنده را بنده خداوندانند
تا که در حضرت تست از خدام
هوش مصنوعی: بندهها، بندگان خداوند هستند، تا زمانی که در حضور تو، خود را در کنار خدای خود احساس کنند.
به قبولی که ز اقبال تو دید
مقصد خاص شد و قبلهٔ عام
هوش مصنوعی: به موفقیتی که به خاطر شانس و اقبال تو به دست آمد، هدف خاصی شکل گرفت و به نوعی هدایتگر عمومی شد.
تا قیامت شرفی یافت ز تو
که به جایش نتوان کرد قیام
هوش مصنوعی: تا روز قیامت، شرافتی به دست آورد که هیچکس نتواند در برابر آن ایستادگی کند.
گرچه از خدمت دیرینهٔ او
حاصلی نیست ترا جز ابرام
هوش مصنوعی: با وجود اینکه از خدمات طولانی او هیچ دستاوردی برای تو نیست، تنها چیزی که برایت باقی مانده، پافشاری و استقامت است.
گر به درگاه تو آبی بودش
نام او پخته شود حکمت خام
هوش مصنوعی: اگر در درگاه تو آبی وجود داشته باشد، نام او به حکمت پخته تبدیل خواهد شد.
علم شعر زند بر شعری
در مدیح تو زند نظم نظام
هوش مصنوعی: دانش و هنر شعر در وصف تو زندگی میبخشد و بر اساس تو، نظم و نظامی را به وجود میآورد.
چون ریاضت ز تو یابد نشگفت
توسن طبعش اگر گردد رام
هوش مصنوعی: وقتی که شخص خود را تمرین و تقویت کند، قابلیتهای طبیعی او نیز به طرز شگفتانگیزی تحت کنترل و هدایت درمیآید.
هم در ایام تو جایی برسد
اگر انصاف بیابد ز ایام
هوش مصنوعی: اگر روزی در زندگی تو عدالت برقرار شود، به یقین از روزگار بهترین روزها خواهد بود.
گر به جز پیش تو تا روز اجل
برکشد تیغ فصاحت ز نیام
هوش مصنوعی: اگر تا روزی که عمرم به سر آید، غیر از تو کسی بتواند به زیبایی و شیوایی سخن بگوید، من چه کنم؟
کشتهٔ تیغ اجل باد چنان
که نشورش نبود روز قیام
هوش مصنوعی: به خاطر ضربت مرگ، آسیبی به ما رسیده که روز قیامت نیز نتوان آن را اصلاح کرد.
تابد از روی حسام تو ظفر
راست همچون گهر از روس حسام
هوش مصنوعی: تا زمانی که تو به پیروزی دست پیدا کنی، مانند دُرّی از زیر سنگهای سخت بیرون میآید.
وتد قاف ترا میخ طناب
اوج خورشید ترا ساق خیام
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که در این بیت، شاعر به دو استعاره قوی پرداخته است. "میخ" به نوعی نمادی از استحکام و ثبات است، در حالی که "طناب اوج خورشید" به مفهوم بلندی و شکستناپذیری اشاره دارد. "ساق خیام" نیز به معنای حمایت و استوار بودن در زمینههای بلندپروازیهای انسانی است. در مجموع، میتوان گفت که شاعر به اهمیت ایستایی و استقامت در زندگی و رسیدن به قلههای آرزوها اشاره دارد.
پست با قدر تو قدر کیوان
کند با تیغ تو تیغ بهرام
هوش مصنوعی: قدرت و ارج تو را هیچ چیز نمیتواند کم کند، همانطور که سیاره کیوان با تیغی که از تو برمیخیزد، به چالش کشیده نمیشود.
پیش حکم تو کشد کلک قضا
خط طغیان و خطا بر احکام
هوش مصنوعی: فرمان تو باعث میشود که سرنوشت به سمت نافرمانی و اشتباه برود و قوانین را زیر پا بگذارد.
شایدت روز سواری و شکار
آسمان مرکب و مه طرف ستام
هوش مصنوعی: شاید روزی پادشاهی کنید و به شکار بروید، در حالیکه مرکب شما آسمان و مه بر سرتان میتابد.
روز عیش تو نهد دست قدر
بر کف جان و خرد جام مدام
هوش مصنوعی: در روز خوشیات، سرنوشت با قدرت بر زندگی و خرد تو تسلط مییابد و به تو میگوید که همیشه باید نوشیدنی شادی را در دست داشته باشی.
زیبدت روز تماشا و شراب
زهره خنیاگر و ماه نو جام
هوش مصنوعی: بهتر است روزی را تماشا کنی که در آن شراب، آواز و ماه نو به قدری زیبا هستند که همه چیز را شگفتانگیز میکند.
گر به انگشت ذکا بنمایی
نقطه چون جسم پذیرد اقسام
هوش مصنوعی: اگر با انگشت هوش و نابغهات به چیزی اشاره کنی، آن شیء به نحوی خاص و متعدد شکل میگیرد.
ور در آیینهٔ خاطر نگری
دهد از راز سپهرت اعلام
هوش مصنوعی: اگر در آینهٔ فکر خود بنگری، نشانههایی از رازهای آسمان را مشاهده خواهی کرد.
مرکز عالمی از غایت حلم
هفت اقلیم ترا هفت اندام
هوش مصنوعی: مرکز این دنیا به خاطر صبر و بردباری تو، هفت سرزمین را به تو اهدا کرده است که هر کدام از آنها نمایانگر یک شکل و ظاهر تو هستند.
خواهد از رای منیرش هر روز
جرم خورشید فلک تابش وام
هوش مصنوعی: هر روز، خورشید از تاثیر عقل و نظر روشن او، نوری را که به آسمان میتابد، دریافت میکند.
کاهد از کلک و بنانش هردم
دفتر و کلک عطارد را نام
هوش مصنوعی: هر روز به خاطر خط و قلمش، دفتر و نوشتار عطارد را کم میکند.
واله حکم تو دور افلاک
تابع رای تو سیر اجرام
هوش مصنوعی: عاشقانه به حکم تو به دور افلاکیان، اجرام آسمانی به نظر تو حرکت میکنند.
اول فکرتی و آخر فعل
که جهان شد به وجود تو تمام
هوش مصنوعی: ابتدا همه چیز در ذهن تو شکل میگیرد و در نهایت به عمل میآید، به گونهای که وجود تو به جهان معنا میبخشد.
وز پی شرح رسوم سیرت
قابل نظم و عروضست کلام
هوش مصنوعی: به دنبال توضیح آداب و رسوم، سیرت زیبا و قابل نظم و قواعد شعر است.
روز کین نفس نفیس تو کند
چون در اوهام عمل در اجسام
هوش مصنوعی: زمانی که روز موعود فرا رسد، نفس ارزشمند تو چگونه به عمل در خواهد آمد و در وجود انسانها تجلی خواهد یافت.
تا بود از پی هر شامی صبح
باد بدخواه ترا صبح چو شام
هوش مصنوعی: هر زمانی که شبی بر تو میگذرد و صبحی فرا میرسد، اگر بدیهای شب تو را آزار داده، باید بدانی که صبح نیز میتواند به شما رانده شود. به این معنا که هر لحظه از شب و روز ممکن است با چالشها و مشکلاتی روبرو شوی.
گشته بر خصم تو چون کام نهنگ
همه آفاق وزو یافته کام
هوش مصنوعی: همچون نهنگی که در دریاها به جستجوی شکار میپردازد، تمام دنیا برای دشمن تو در تکاپو است و او در این جستجو، به آرزوهای خود دست یافته است.
هر چه تقدیر کنی بیمهلت
وانچه آغاز کنی بیانجام
هوش مصنوعی: هر چه که در زندگی برنامهریزی کنی و تقدیر کنی، بدون فرصت مناسب به نتیجه نمیرسد و هر چیزی که آغاز کنی، اگر برپایه اصول نباشد، به پایان نخواهد رسید.
مسند صدر مقام تو مقیم
شربت عیش مدام تو مدام
هوش مصنوعی: مقام تو همیشه در بالاترین جایگاه است و نوشیدن شادیهای تو همواره ادامه دارد.
