برگردان به زبان ساده
شاه جهان که خسرو فرخنده اخترست
بر شرق و غرب پادشه عدل گسترست
هوش مصنوعی: شاهی که در دنیا نماینده خوبیها و خوشبختی است، در شرق و غرب فرمانروای عدالتگستر است.
عزمش فرو برندهٔ ملک مخالف است
رأیش برآورندهٔ دین پیمبرست
هوش مصنوعی: او با ارادهٔ قویاش، بر دشمنان پیروز میشود و اندیشهاش باعث تقویت دین پیامبر میگردد.
سَهمَش به خاورست و نهیبش به باختر
وز باختر ولایت او تا به خاورست
هوش مصنوعی: سهم او به سمت شرق است و صدایش به سمت غرب میرسد و از غرب، سرزمین او تا شرق ادامه دارد.
با آفتاب رای منیرش مقابل است
با نوبهار بزم شریفش برابرست
هوش مصنوعی: آفتاب درخشان او با تابش خود، در برابر دیگران قرار دارد و بهار با زیبایی و شکوه خود، در جشن و سرور او شریک است.
کز نور رای او همه گیتی مزیّن است
وز بوی بزم او همه عالم معطرست
هوش مصنوعی: جهان به نور فکر و اندیشه او درخشان شده و همه جا به خوشبویی جشن و شادیهای او معطر است.
آنجا که تیغ اوست شجاعت مُرکّب است
وانجا که دست اوست سخاوت مصوّرست
هوش مصنوعی: در جایی که شمشیر او به کار میرود، دلیرى و شجاعت به تماشا گذاشته میشود و در جایی که دست او باز است، generosity و بخشندگی تجسم مییابد.
تیغش نه تیغ صاعقهٔ دشمن افکن است
دستش نه دست معجزهٔ روح پرورست
هوش مصنوعی: تیغ او مانند صاعقهای نیست که به دشمن آسیب برساند و دستش نیز همچون معجزهای نیست که روح را پرورده سازد.
از نعل مرکبان سپاهش به شرق و غرب
چندانکه هست روی زمین ماه پیکرست
هوش مصنوعی: از نشانههای اسبهای سپاه در شرق و غرب، به اندازهای که بر روی زمین وجود دارد، انسانهایی زیبا و تمامنفس وجود دارند.
گر بنگری ز خدمت تیغش به روم و شام
رخها مُزَعفرست و زمینها مُعَصفَرست
هوش مصنوعی: اگر به خدمت این شمشیر نگاه کنی، در سرزمینهای روم و شام چهرهها زعفرانی و زمینها زرد رنگ هستند.
آنجا که بود نعرهٔ ناقوس رومیان
اکنون خروش و نالهٔ الله اکبرست
هوش مصنوعی: در جایی که زمانی صدای نعرهٔ ناقوس رومیان به گوش میرسید، اکنون صدای خروش و نالهٔ الله اکبر به اوج رسیده است.
شاها تو در فتوح فزون از سکندری
وان تیغ جان ربای تو سدّ سکندرست
هوش مصنوعی: ای پادشاه، تو در پیروزیها از سکندر بیشتر هستی و شمشیر جانربای تو مانع سکندر است.
خطی که گرد مملکت اندر کشیدهای
چون دایره است و نقطهٔ او هفت کشورست
هوش مصنوعی: خطی که دور مملکت کشیده شده، مانند دایرهای است که مرکز آن هفت کشور را نشان میدهد.
از پیش همت تو چو خاک است لاجرم
اندرکف رعیت تو خاک چون زرست
هوش مصنوعی: اگر تلاش و کوشش تو مانند خاک باشد، پس به ناچار زیر دست مردم، آن خاک مانند طلا خواهد شد.
هر روز بهترست خصال تو بیخلاف
تا عالم است روز تو از روز بهترست
هوش مصنوعی: هر روز، ویژگیهای تو بدون استثناء در حال بهتر شدن است و تا زمانی که دنیا پابرجاست، روز تو از روزهای دیگر برتر خواهد بود.
آوردهاند سیصد و هفتاد در شمار
آن خسروان که لشکری خسرو ایدرست
هوش مصنوعی: در تاریخ، سیصد و هفتاد نفر از این پادشاهان نامدار ذکر شدهاند که لشکر این خسرو هماکنون موجود است.
یک رایت تو سیصد و هفتاد رایت است
یک لشکر تو سیصد و هفتاد لشکرست
هوش مصنوعی: یک طلایی که تو داری، ارزشش برابر با سیصد و هفتاد طلای دیگر است و نیروهایی که تحت فرمان تو هستند، به اندازه سیصد و هفتاد نیرو از دیگران توانمند و قدرتمندند.
دشمن نماند در همه عالم تو را کسی
پس گر کسی بماند مطیع و مُسَخََّرست
هوش مصنوعی: اگر در تمام دنیا دشمنی برای تو باقی نماند، بدان که اگر کسی باقی مانده باشد، او در واقع مطیع و رام توست.
در خاک رفت هرکه همی با تو سرکشید
او خاک بر سرست و تورا تاج برسرست
هوش مصنوعی: هر کسی که در برابر تو سرکشی کند و به تمرد بپردازد، سرنوشتی جز خاک و نابودی نخواهد داشت، در حالی که تو همواره در جایگاه والایی قرار خواهی داشت.
آویزد آنکه گر بگریزد ز مهر تو
گرچه رسن دراز سرش هم به چنبرست
هوش مصنوعی: هر که از عشق و محبت تو فرار کند، حتی اگر به وسیلههای مختلفی به خود را نگه دارد، باز هم نمیتواند از چنگال آن عشق رهایی یابد.
وقت سَماع و باده و آرام و رامِش است
نه وقت جوشن و زره و خَود و مِغفُرست
هوش مصنوعی: زمانی است برای لذت بردن از موسیقی و نوشیدنی و آرامش، نه زمانی برای جنگ و جنگافزار و زره و کلاهخود.
در هر وطن که پای برون آری از رکاب
تو هدیهای بدیع و یکی بزم دیگرست
هوش مصنوعی: هر جا که قدم بگذاری و از جای خود برخیزی، هدیهای نو و تازه از تو به جا میماند که نویدبخش جشنی دیگری است.
هر روز نوبت است یکی بزم ساختن
و امروز نوبت ملک فرّخ اخترست
هوش مصنوعی: هر روز فرصتی برای برگزاری جشن و سرور است و امروز نوبت خوشبختی و خرسندی پادشاه است.
آن میر شیربجه و آن شاه شاه زاد
کز اصل پاک خسرو سلجوق گوهرست
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف شخصی بس بزرگ و با اصالت اشاره دارد که از خانوادهای شایسته و نجیب برخاسته است. او به عنوان یک رهبری شجاع و با ویژگیهای برجسته شناخته میشود و به نوعی نماد فخر و عظمت در میان دیگران محسوب میشود.
تو همچو آفتابی و او هست همچو ماه
وز هر دو دین و دولت و دنیا منوّرست
هوش مصنوعی: تو مانند خورشیدی و او مانند ماه است و از هر دوی شما دین و دنیا روشن و نورانی است.
این بزم جنت است و تو رضوان جنتی
بخت بلند و جام تو طوبی و کوثرست
هوش مصنوعی: این مراسم شاد و پرزرق و برق مانند بهشت است و تو مانند رضوان بهشتی هستی؛ سرنوشت تو خوشیمن است و دستگاه تو مملو از نعمتهای بهشتی همچون درخت طوبی و رود کوثر میباشد.
می خور ز دست نوش لبی خَلُّخی نژاد
کش مشتری برادر و خورشید مادرست
هوش مصنوعی: شراب را از دست کسی بنوش که زادهای فرخنده و خوشبخت است، زیرا که مشتری برادر و خورشید مادر اوست.
زان می که چون به جام بلور اندر افکنند
گویی در آبِ روشن رخشنده آذرست
هوش مصنوعی: چون می را در جام شفاف بریزند، گویی آتش در آب روشن و درخشان قرار دارد.
تا کوس و لشکر و علم و تخت و مرکب است
تا جام و خاتم و قلم و تیغ و افسرست
هوش مصنوعی: تا زمانی که دارای نیروی نظامی، پرچم و وسایل جنگی و همچنین تخت و اسب هستی، باید از نمادها و وسایل دیگر زندگی مانند جام، انگشتر، قلم، شمشیر و تاج نیز بهرهمند باشی.
این جمله را به حق ملک و پادشاه باش
زیرا که حق همیشه سزاوار حقورست
هوش مصنوعی: این جمله را به حق و درستی به پادشاه بگویید، زیرا که حق همیشه شایسته است که در جایگاه خود قرار گیرد.
عدل تو باد یاور و دارندهٔ جهان
کایزد تو را همیشه نگهبان و یاورست
هوش مصنوعی: ای عدالت تو، همیشه پشتیبان و سرپرست جهان هستی. تو همواره مورد حمایت و نگهبانی قرار خواهی گرفت.
