برگردان به زبان ساده
ای سروری که قول تو چون وحی منزل است
کارت چون معجزات رسولان مُرسَل است
هوش مصنوعی: ای سروری که سخنان تو به اندازهی وحی الهی معتبر است و کارهایت مانند معجزات پیامبران فرستاده شده است.
عالی دو آیت است علا و بها بهم
در شان دین و دولت تو هر دو منزل است
هوش مصنوعی: علا و بها هر دو نمایانگر مقام و منزلت دین و حکومت تو هستند و هر یک به نوعی به عظمت و جایگاه تو اشاره دارند.
هر روز بر دوام دهد آفتاب نور
بر آفتاب جود تو گویی موکل است
هوش مصنوعی: خورشید هر روز به تابش خود ادامه میدهد، گویی نور بخشندگی تو را زیر نظر دارد و از آن پشتیبانی میکند.
تا از نسیم خلق تو گیتی معطر است
بازار و کار عطر فروشان معطل است
هوش مصنوعی: تا زمانی که عطر وجود تو در دنیا منتشر است، رونق و فعالیت عطر فروشان متوقف شده است.
گر واجب است درخور تفصیل مُجمَلی
تفصیل جود را کف راد تو مُجمَل است
هوش مصنوعی: اگر باید دربارة generosity (سخاوت) به تفصیل صحبت کرد، باید گفت که تو خودت نمونهی بارز آنی و به طور کلی نمیتوان آن را توضیح داد.
باطل کند حُسام تو چون معجز کلیم
چندانکه حاسدان تو را سِحر مُبطَل است
هوش مصنوعی: قدرت و مهارت تو چنان است که میتواند باطل کنندهی سحر و جادو باشد، مانند اعجاز موسی. حسادتهای دیگران نسبت به تو هیچ تأثیری ندارد و نمیتواند تو را متأثر کند.
هنگام مدح مَخلَص اشعار شاعران
بینام و بیخطاب تو موقوف و مُهمَل است
هوش مصنوعی: در زمان ستایش، شعرهای شاعران ناشناس و بیاهتمام، ارزش و توجهی ندارند.
چون دایره است شعرم و مدح تو مرکز است
چون آینه است طبعم و جود تو صیقل است
هوش مصنوعی: شعر من مانند یک دایره است که در مرکز آن تو قرار داری و طبیعت من مانند یک آینه است که زیبایی و generosity تو را منعکس میکند.
آن خوبترکه پیش تو آرم عروس مدح
کز جود تو قبالهٔ کابین مُسَجَّل است
هوش مصنوعی: بهتر از هر چیزی که بتوانم برای تو بیاورم، همان ستایش و مدحی است که به لطف و بخشش تو، مانند سند عقدی معتبر است.
آن خلعت شریف که فرموده ای مرا
همتای جامههای نسیج و مُثَقّل است
هوش مصنوعی: لباس با ارزشی که به من وعده دادهاید، همسطح با پوششهای گرانقیمتی و سنگین است.
اسبی که دادهاند نه از خاص تو مرا
پیرست و بد رواست کهن لنگ و کاهل است
هوش مصنوعی: این اسبی که به من دادهاند، نه چیزی است که مخصوص تو باشد. این اسب پیر و ناتوان است و چنین چیزی برای من ناپسند است.
گر با فسار و توبره جلدست در علف
با زین و با لگام به رفتار تُنبَل است
هوش مصنوعی: اگر با تجهیزات و بار همراه باشد، حتی در فضای سبز و با زین و لگام هم، هنوز تنبل و بیحرکت خواهد بود.
بالای او به قصر مَشیدَست نردبان
حلقوم او به بِئر مُعَطّل مُرَمَّل است
هوش مصنوعی: او در جایگاه و منزلت بالایی قرار دارد، اما در عمق وجودش یا درونش، مشکلات و ناامیدیهایی وجود دارد که به مانند چاه خشک و بیاستفادهای است.
مالد به قصر و بر در و دیوار خویشتن
گویی ز فرق تا قدمش گرّ و دُمَّل است
هوش مصنوعی: مالد به قصر و بر در و دیوار خویشتن، گویا از فرق تا قدش، زخم و بیماری است.
ترکیب او زگونهٔ سرخ و مزاج سرد
همرنگ آب صندل و همطبع صندل است
هوش مصنوعی: ترکیب چهرهاش از رنگ قرمز گونهها و طبع سردش مانند رنگ و حالت چوب صندل است.
بالا گهی نبیند گویی که اَعوَرست
گاهی یکی دو بیند گویی که اَحوَلَ است
هوش مصنوعی: گاهی انسان نمیتواند درست ببیند و فقط چیزهایی را که در نزدیکیاش هستند، میبیند. در مواقعی هم ممکن است توانایی دیدن دقیق داشته باشد، اما در بعضی لحظات به دلیل محدودیتهای بیناییاش، نمیتواند همه چیز را کاملاً درک کند.
اسبی قوی است از در گردون کشیدن است
نه از در نشست حکیمان افضل است
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که قدرت واقعی و توانمندی از تلاش و کوشش ناشی میشود، نه از تکیه بر نظریات و تفکرات حکیمان. به عبارتی، عمل و حرکت در زندگی اهمیت بیشتری دارد تا نشستن و تفکر بدون عمل.
در شهر وراه در همه جایی مرا برو
نه جای اعتماد و نه جای مُعَوَّل است
هوش مصنوعی: در هر مکان و گوشهای از شهر و خیابان، من احساس میکنم که نه جایی برای اتکا وجود دارد و نه محلی که بتوان به آن تکیه کرد و اعتماد کرد.
از عین دولت است شکایت درین عطا
کوته کنم حدیث اگر چه مفصل است
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به نوعی از نعمتها و برکات زندگی اشاره دارد و میگوید اگرچه داستان و موضوعش بسیار طولانی و پیچیده است، اما به خاطر مشکلاتی که پیش آمده، نمیخواهد بیشتر در مورد آن صحبت کند. او از وضعیتی که در آن قرار دارد شکایت دارد، اما به جای توضیح مفصل، ترجیح میدهد که به اختصار اشاره کند.
زان سان که هست باز فرستادمش به تو
آن را بَدَل فرست که تشریف اوَّل است
هوش مصنوعی: به گونهای که او را دوباره به تو برگشتاندم، آن چیزی را که به عنوان هدیه فرستادم، نشانهی احترامی است که برای نخستین بار برای تو قائل هستم.
تا در زمانه چون مه کانون کشد سپاه
در تابه خانه موسم کانون و منقل است
هوش مصنوعی: زمانی که در این دنیا مانند ماه، سپاهی به قدرت میرسد، زمان آتش و روشنایی در خانههاست.
تاج سر قبیله و آل پدر تو باش
کز تو سرش به تاج بزرگی مُکَلَّل است
هوش مصنوعی: تو باید در زندگیات مانند تاجی برای قبیله و خانوادهات باشی، زیرا وجود تو برزرگی و اعتبار آنها میافزاید.
می خواه از آن صنم که بناگوش و زلف او
کافور مشک پرور و مشک مسلسل است
هوش مصنوعی: من به دنبال معشوقی هستم که گوشهایش و موهایش بویی مانند مشک و کافور میدهد و زیبایی او همواره دل را میرباید.