برگردان به زبان ساده
این چه شادی است که زو در همه عالم خبرست
وین چه شکرست که زو در همه عالم اثرست
هوش مصنوعی: این چه نوع شادیای است که در تمام جهان شناخته شدهاست و این چه نوع شکرگزاریای است که در سراسر دنیا تأثیرگذار است؟
این چه بادست که او را ز نعیم است نسیم
وین چه ابرست که او را ز سعادت مَطَرست
هوش مصنوعی: این چه بویی است که از خوشیها به مشام میرسد و این چه ابری است که از خوشبختی باران میبارد؟
وین چه سورست که پنداری جشنی است بزرگ
وین چه جشن است که پنداری عید دگرست
هوش مصنوعی: این چه شوری است که تو فکر میکنی یک جشن بزرگ است و این چه جشنی است که تصور میکنی عید دیگری است؟
جشن ایام بود رسم جم و افریدون
جشن اسلام بقای مَلِک دادگرست
هوش مصنوعی: روز جشن و سرور بود، سنتهای بزرگانی چون جم و افریدون برقرار است و جشن اسلام نشانهگر پایداری سلطنت دادگر است.
سخت شادند بدین جشن همه ناموران
شرفالدین ز همه ناموران شاد ترست
هوش مصنوعی: در این جشن بزرگ، همه شخصیتهای برجسته و مشهور بسیار خوشحال هستند، اما شادی یکی از آنها، شرفالدین، از همه بیشتر است.
قبلهٔ دولت بوطاهر سعدبن علی
که دل طاهر او قبلهٔ عقل و هنرست
هوش مصنوعی: مرکز قدرت بوطاهر سعدبن علی، جایی است که دل پاک او به عنوان محور عقل و هنر شناخته میشود.
آنکه در دولت و ملت به بزرگی مثل است
وان که در مشرق و مغرب ز کریمی سَمَرست
هوش مصنوعی: کسی که در مقام و موقعیت اجتماعی به اندازه بزرگی میرسد، و کسی که در شرق و غرب جهان به خاطر سخاوت و فراخدلیاش مورد ستایش قرار میگیرد.
علم با منفعتش گویی کان علم علی است
عدل بیغایت او گویی عدل عمرست
هوش مصنوعی: علم وقتی همراه با فایدهاش باشد، مانند علم علی است و عدالت او هم به اندازهای وسیع و بیپایان است که میتوان آن را با عدالت عمر مقایسه کرد.
ذات او راست صفات ملکی و بشری
که به سیرت ملک است او و به صورت بشرست
هوش مصنوعی: ذات او دارای صفاتی است که هم به ویژگیهای فرشتگان و هم به خصوصیات انسانی تعلق دارد. او از نظر سیرت به فرشتگان شباهت دارد و از نظر صورت به انسانها.
روشنی گیرد از اندیشهٔ او چشم خرد
زانکه اندیشهٔ او چشم خرد را بصرست
هوش مصنوعی: فکر و اندیشهٔ او سبب میشود که عقل و خرد ما روشن شود، زیرا که اندیشهٔ او برای عقل مانند یک دیدگاه و بینایی است.
منظر دولت او را ز مجره است شرف
آتش همت او را ز ثریا شررست
هوش مصنوعی: نمایشگاه نعمت و مقام او از جایی آغاز میشود که شعلههای تلاش و ارادهاش از اوج آسمان به افراز در میآید.
درگهش کعبهٔ فضل است و کفش زمزم جود
قدمش رکن و مقام است و رکابش حَجَرست
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف جایگاه خاص و برجسته شخصیتی میپردازد که فضائل و خوبیهایش مانند کعبه، مقدس و باارزش است. او همچون زلال زمزم، بخشنده و نیکوکار است و قدمهای او به عنوان نشانهای از مقام و بزرگیاش نشاندهنده ثبات و استواری است. در واقع، هر چیزی که به او مرتبط میشود، محترم و ارزشمند تلقی میگردد.
قلمش هست چو تیری سر پیکان بدو شاخ
وان دو شاخش ز روانی چو قضا و قدرست
هوش مصنوعی: این جمله به تصویر کشیدن قدرت و تاثیر قلم و نوشتار است. قلم مانند تیر و پیکانی است که میتواند هدفگیری کند و به نشانهای مشخص برسد. شاخهای آن نمادی از دو جنبه روانی و ارتباط با قضا و قدر دارند. این بیان نشاندهنده اهمیت و قدرتی است که نوشتار و قلم میتوانند در زندگی و سرنوشت انسانها داشته باشند.
تیر هرگز نشنیدم که کند فعل سپر
تیر او خلق جهان را ز بلاها سپرست
هوش مصنوعی: هرگز نشنیدهام که تیر بتواند از سپر عبور کند؛ همانطور که خلق و مخلوق، مانند سپری در برابر بلاها و خطرات دنیا قرار دارند.
آنچه او بخشد در دُرج معالی است دُرَر
وانچه او داند در دُرج معانی غُررست
هوش مصنوعی: هر چه او به ما میدهد، در نهایت با ارزش و گرانبهاست، و آنچه که او میداند، به حقیقت رازهایی عمیق و گرانمایه تعلق دارد.
لاجرم سال و مه از دانش و از بخشش او
دُرج و دَرج فضلا پر غُرر و پر دُرَرست
هوش مصنوعی: بدون شک، زمان و ماه به واسطهی دانش و بخشش او پر از نکات عالی و جواهرات ارزشمند است.
ای همامی که به خورشید همی مانی راست
که تو در خاوری و نور تو در باخترست
هوش مصنوعی: ای پرندهای که به خورشید نزدیک هستی، بدان که تو در شرق قرار داری و نور تو در غرب است.
از پی زینت اسبان و غلامان تو را
بر فلک صورت جوزا چو لگام و کمرست
هوش مصنوعی: به خاطر زیبایی و زینت اسبان و غلامان، تو هم مانند نشانهگری بر آسمان، به شکلی زیبا و جذاب ارزیابی میشوی.
ملک باغ است و قضا ابر و اَمَل باد صبا
بخت عالی شجر و رسم تو بار شجرست
هوش مصنوعی: این متن به توصیف زیباییهای طبیعی و اثرات آنها بر زندگی اشاره دارد. در اینجا، باغ به عنوان نماد زندگی و زیبایی است، قضا و سرنوشت به ابر تشبیه شده که به گیاهان زندگی میبخشد، و امید و آرزو به باد صبا تشبیه میشود که به زندگی طراوت میدهد. در نهایت، بخت خوب، به درخت و ثمرهاش نسبت داده شده که نشان دهنده ثمرات خوب زندگی است.
مهتری چون دل و انصاف تو چون نور دل است
سروری چون سر و اقبال تو چون چشم سرست
هوش مصنوعی: اشاره به این دارد که فردی با دل و انصاف و مهربان، مانند نوری در دل دیگران میدرخشد و مقام و شان او مانند چشمیست که واقعیات و حقایق را میبیند و درک میکند.
بهر احباب تو از دهر قبول است و خطر
به رخ اعدای تو از چرخ نهیب و خطرست
هوش مصنوعی: برای دوستان تو، دنیا پذیرفتنی است و باید از چرخ زمان و سختیهایی که برای دشمنانت پیش میآید، محتاط بود.
هر شبی را سحری هست به نزدیکی روز
شب اعدای تورا روز قیامت سحرست
هوش مصنوعی: هر شب یک صبحی وجود دارد که به طلوع روز نزدیک میشود، همانگونه که روز قیامت به نزدیک شدنش شبی را به اتمام میرساند.
گر ستودست فتوح و ظفر اندر همه جای
رای و تدبیر تو قانون فتوح و ظفرست
هوش مصنوعی: اگر در همه جا پیروزی و موفقیت هست، به دلیل تدبیر و عقل توست که قوانین موفقیت و پیروزی را تعیین میکند.
آن کجا در سفری جاه تو باشد به حضر
وان کجا در حضری نام تو اندر سفرست
هوش مصنوعی: جایی که تو در سفر هستی، مقام و جایگاهت در آنجا مشخص است و جایی که در حال حاضر هستی، نام و یاد تو در سفر گویای حضور توست.
با چنین جاه و چنین نام که در ملک تو راست
حضر تو سفرست و سفر تو حضرست
هوش مصنوعی: با چنین مقام و نام والایی که در استان تو وجود دارد، بودن تو در کنار خود مانند سفر است و سفر تو همچون حضور در کنار است.
روح را از مدد و مَکرِمت توست بقا
همچنان کز مدد روح بقای صُوُرست
هوش مصنوعی: روح انسان به خاطر کمک و بزرگواری تو دوام دارد، همانطور که بقای اشکال و تصاویر نیز به مدد روح بستگی دارد.
کردگار از سِیَر خوب تو بنمود به خلق
هر بشارت که ز آمرزش او در سورست
هوش مصنوعی: خداوند به وسیلهٔ رفتار نیک تو، به مردم خبر خوشی داد که بخشش و رحمت او در راستی وجود دارد.
تا بود سورهٔ الفاتحه عنوان سُوُر
سیرت خوب تو عنوان کتاب سیرست
هوش مصنوعی: تا زمانی که سوره فاتحه وجود دارد، این نشاندهندهی ویژگیهای خوب توست که در کتاب سیرت تو نوشته شده است.
گر پسر نیست تو را نام نکو هست تو را
مرد را نام نکو به ز هزاران پسرست
هوش مصنوعی: اگر پسر نداری، اما نام نیکی داری، باید بدانی که داشتن یک نام نیکو برای یک مرد از داشتن هزاران پسر بهتر است.
دستگیر ضعفا باش به افضال وکرم
که تو را بر ضعفا رحمت و مهر پدرست
هوش مصنوعی: به دیگران کمک کن و با فضل و مهربانی خود از آنها حمایت کن، زیرا همدردی و محبت تو به ضعیفان مثل محبت یک پدر نسبت به فرزندانش است.
خاصه اکنون که شه شرق به کار ضعفا
نظری کرد و بدان است که جای نظرست
هوش مصنوعی: بهویژه اکنون که شاه شرق به وضعیت ضعیفان توجه کرده و به این واقعیت پی برده است که کجا باید نگاه کند.
سبب و موجب آن عارضه چون برشمریم
خارج از خاطر و اوهام ستار شمرست
هوش مصنوعی: وقتی دلایل و علل آن حادثه را بیان کنیم، از تفکرات و تصورات معمولی فراتر میرود و در حقیقت حالتی غیرقابل تصور پیدا میکند.
ملک العرش پس از قدرت رحمت بنمود
قدرت و رحمت او خلق جهان را عبرست
هوش مصنوعی: خداوند که در عرش سلطنت دارد، بعد از قدرتش، رحمتش را نشان داد. قدرت و رحمت او باعث شده که جهان و مخلوقاتش به وجود آیند و این به نوعی نشانهای برای عبرت گرفتن انسانهاست.
تا شد از عافیت شاه خراسان چو بهشت
بر دل دشمن بدگوی جهان چون سقرست
هوش مصنوعی: وقتی که شاه خراسان از آسودگی و راحتی خارج شد، دنیای دشمنانش بر دلشان سخت و تلخ مانند جهنم شد.
همچو اصحاب سقر جفت زَحیرست و زفیر
هرکه بر گفتن بیهوده گشاده زفرست
هوش مصنوعی: مانند کسانی که در دوزخ هستند، هرکس که به سخنان بیفایده و بیهوده پردازد، در واقع خود را در گرداب و تلاطم گرفتار کرده است.
ناسپاسی که بدین شُکر دلش خرم نیست
جگرش خسته شود گرچه همه تن جگرست
هوش مصنوعی: کسی که به نعمتها و خوبیهای زندگی ناسپاس است، حتی اگر دلش شاد باشد، دلش در واقع در عذاب است و رنج میبرد، هرچند که کرونا ماجرا و مشکلات زیادی را تحمل کرده باشد.
ای جوادی که گه جود نثار تو شود
هرچه بر چرخ ستاره است و به دریا گهرست
هوش مصنوعی: ای جوانمردی که موقع بخشش و مهربانی، تمام آنچه در آسمان ستاره است و در دریا گوهر، نثار تو میشود.
مُطیعان را اگرست و مگر اندر سخنان
سخنان تو همه بیاگر و بیمگرست
هوش مصنوعی: اگر به اطاعتکنندگان تو نگاه کنیم، در سخنان تو هیچ شکی وجود ندارد و همه چیز بدون تردید است.
به تو دارند همی چشم همه خلق جهان
که به چشم تو همه مال جهان بیخطرست
هوش مصنوعی: همه مردم جهان به تو نگاه میکنند، چراکه وقتی تو را میبینند، میدانند که تمام داراییهای دنیا در دست تو امن و بیخطر است.
نتوان گفت به مقدار سخای تو سخن
که سخای تو تمام است و سخن مختصرست
هوش مصنوعی: نمیتوان به اندازه بخشندگی و سخاوت تو صحبت کرد، زیرا سخاوت تو بینهایت است و کلام ما در این باره بسیار کم و مختصر است.
از من امسال غبارست مگر بر دل تو
که ز مرسوم من امسال دلت بیخبرست
هوش مصنوعی: امسال حال و روز من پر از مشکلات و غم و غصه است، مگر در دل تو که از وضعیت من و احساساتم بیخبر هستی.
شکرست از نی و شکرست مرا از قدت
قیمت و لذت این شُکر فزون از شَکَرست
هوش مصنوعی: شکر و شیرینی به وسیله نی به دست میآید و من هم از زیبایی و قد خود شیرین میشوم. لذت و ارزش این شیرینی از خود شیرینی بیشتر است.
تاکه تاریخ شب و روز و مه و هفته و سال
از مدار فلک و رفتن شمس و قمرست
هوش مصنوعی: تاریخ بر اساس حرکت خورشید و ماه و همچنین تغییرات شب و روز و هفته و سال شکل میگیرد و از حرکت کرههای سماوی تاثیر میپذیرد.
باد قدر تو فزون از فلک و شمس و قمر
زانکه زیرست همه عالم و قَدرَت زبرست
هوش مصنوعی: باد تو از بسیاری از چیزها بالاتر و ارزشمندتر است، زیرا همه چیز در دنیا زیر تو قرار دارد و مقام و ارزش تو در بالاست.
راهبر باش به اقبال خردمندان را
که جهاندار به توفیق تو را راهبرست
هوش مصنوعی: پیشوایی و هدایت را به عهده بگیر، زیرا خردمندان به موفقیت تو اعتماد دارند و زندگیکنندگان این دنیا به راستی به توفیق و موفقیت تو نیاز دارند.
دفتر ناموری کن ز هنر نامهٔ خویش
که هنر نامهٔ تو مایهٔ هر نامورست
هوش مصنوعی: برای به دست آوردن شهرت و اعتبار، به مهارتها و هنرهای خود توجه کن، زیرا تواناییهای تو منبع اصلی برای رسیدن به نام و آوازه هستند.
تو بمان ساکن اگرچند فلک گردان است
وز جهان مگذر اگرچند جهان در گذرست
هوش مصنوعی: باقی بمان در یک جا، حتی اگر دنیا در حال چرخش است و از زندگی عبور نکن، هرچند که دنیا همواره در حال تغییر و گذر است.
