برگردان به زبان ساده
ز بهر تهنیت عید پیش من شبگیر
معطر آمد و آراسته بت کشمیر
هوش مصنوعی: به منظور تبریک عید، در شب عید، عطر خوشی به پیش من آمد و زیبا و آراسته مثل مجسمهای از کشمیر بود.
نشاط کرده و از بهر عید برده به کار
چو بوی خویش به خوشی گلاب و عود و عبیر
هوش مصنوعی: شادی و نشاط ایجاد کرده و به خاطر عید به کار مشغول شدهاند، مانند عطری که خوشبو میکند و بوی گلاب، عود و عطر را به همراه دارد.
قدی چنانکه بود ماه چرخ و سرو بلند
رخی چنانکه بود بار سرو و ماه منیر
هوش مصنوعی: شخصیتی با قدی بلند و زیبا دارد که به ماه و سرو تشبیه شده است. چهرهاش نیز آنچنان روشن و دلرباست که به نور ماه میماند.
نموده لؤلؤ لالا ز شَکّرین یاقوت
نهفته زهرهٔ زهرا به عنبرین زنجیر
هوش مصنوعی: لؤلؤی زیبا و درخشان مانند لالایی شیرین، و یاقوتی که از شکر تهیه شده، در حالی که مروارید باارزش و گرانبها، به زنجیری از عطر خوش و دلنشین آراسته شده است.
فکنده بر مه و پروین هزار عقده ز مشک
نهاده برگل و نسرین هزار حلقه ز قیر
هوش مصنوعی: باران فرشتگانی را میسازد که بر روی گلها و گلهای نسرین، هزاران خوشبو و عطر را پراکنده میکنند. این عطرها مانند تزییناتی از مشک و قیر، زیبایی خاصی را به طبیعت میبخشند.
نخست تهنیت عید کرد و گفت مرا
که عید و موسم گل در طرب مکن تأخیر
هوش مصنوعی: او ابتدا به مناسبت عید تبریک گفت و افزود که عید و فصل گل را نباید با تأخیر و بیخیالی بگذرانیم.
جواب دادم و گفتم که ای امیر بتان
دلم اسیر به توست و به دست توست اسیر
هوش مصنوعی: گفتم که ای بزرگوار، دل من در چنگال زیبایی تو اسیر شده است و تمام وجودم در دست توست.
مرا تو لعبت چشمی که بر تو نیست بدل
مرا تو راحت جانی که از تو نیست گزیر
هوش مصنوعی: تو زیباترینی که هیچکس نمیتواند جانشینی برایت پیدا کند و تو آرامش منی که هیچ راهی برای فرار از عشق تو وجود ندارد.
ز عید و موسم گل با طرب بود همه روز
کسیکه خدمت خورشید دین کند شبگیر
هوش مصنوعی: هر روز برای کسی که به خدمت خورشید دین میرسد، به مانند عید و فصل گل شادابی و نشاط است.
رئیس مشرق امام عجم مؤید ملک
بهاء دولت شاهان و ابن عم وزیر
هوش مصنوعی: رئیس مشرق، امام عجم، حامی و پشتیبان ملک بهاء دولت، شاهان و همچنین پسرعموی وزیر است.
شهاب دین مسلمانی و اثیر اَنام
که برتر است به قدر از شهاب و چرخ اثیر
هوش مصنوعی: شهاب دین مانند ستارهای درخشان در آسمان انسانهاست و از ستاره و حرکت آسمانی نیز بالاتر و ارزشمندتر است.
اَبُوالمحاسن محسن که حسن همت او
به حشمت است مشار و به نعمت است مشیر
هوش مصنوعی: محسن، انسانی است که با ویژگیهای برجستهاش شناخته میشود. بلندپروازی او به شکوه و عظمت ارتباط دارد و ثروت او نیز از نعمتهای قابل توجه اوست.
خدای عرش چو ترکیب او مصور کرد
کمال قدرت خود را نمود در تصویر
هوش مصنوعی: خداوند وقتی که عرش را آفرید و آن را به شکل و صفات مختلف طراحی کرد، قدرت بینظیر خود را در آن تصویر و آفرینش نمایش داد.
چو او سزد که بود نایب نبی به جهان
که هست همچو نبی خلق را به خلق مشیر
هوش مصنوعی: شایسته است که او به عنوان نماینده پیامبر در دنیا باشد، زیرا مانند پیامبران راهنمایی برای مردم است.
قضا ز دامن عمر طویل او کردست
به اتفاق قدر دست نائبات قصیر
هوش مصنوعی: سرنوشت، با طول عمر او به گونهای نامساعد، در دست نیکبختیهای کوتاه او نقش بسته است.
هوا برابر طبع لطیف اوست کثیف
فلک مقابل قدر عظیم اوست حقیر
هوش مصنوعی: هوا به خاطر لطافت روح و شخصیت او خوب و مناسب است، اما آسمان در مقایسه با عظمت و جایگاه او بیاهمیت و حقیر به نظر میرسد.
بر آن زمین که نسیم سخای او گذرد
شگفت و نادره باشد نیازمند و فقیر
هوش مصنوعی: هرجایی که نسیم بخشندگی و خوبی آرامش بخشد، عجیب و نادر است که در آنجا کسی نیازمند و فقیر باشد.
نثار مجلس او را کند به فصل بهار
صدف ز قطرهٔ باران ز روز تا شبگیر
هوش مصنوعی: در فصل بهار، به مهمانی او، صدفی از قطرات باران تقدیم میشود، از روز تا غروب.
عرق روان شود از ابر پیش بخشش او
ازانکه بخشش او را فلک کند تشویر
هوش مصنوعی: از آسمان بارانی میبارد و این بارش به خاطر فراوانی بخشش اوست، چرا که نعمتهای او موجب شگفتی و حیرت آسمانها شده است.
ایا مراد تو مقصود آسمان ز مدار
و یا رضای تو مطلوب اختران ز مسیر
هوش مصنوعی: آیا هدف تو رسیدن به خواستههای آسمان است یا اینکه رضایت تو در مسیر ستارهها نهفته است؟
ز خدمت تو بزرگان شرق مرتبهجوی
زگفتهٔ تو امامان شرع فایده گیر
هوش مصنوعی: بزرگان شرق به خاطر خدمات تو در پی رتبه و مقام هستند و امامان دین از سخنان تو بهرهمند میشوند.
اگر نظیر تو جوید کسی ز هفت اقلیم
به عمر نوح نیابد تو را ز خلق نظیر
هوش مصنوعی: هیچ کس نمیتواند نظیر تو را در تمام عالم پیدا کند، حتی اگر عمر طولانیتری از نوح داشته باشد.
به شرع یافت دل خلق روزگار قرار
به نور رای تو شد چشم روزگار قریر
هوش مصنوعی: دل مردم در روزگار با نور اندیشه و خرد تو آرامش یافت و به همین دلیل، روزگار همچون چراغی درخشان به نظر میرسد.
سزا بود که کند خاطر تو نقد سخن
که در میان بد و نیک ناقدی است بصیر
هوش مصنوعی: شایسته بود که تو بتوانی با فکر و درک خود، سخن من را به درستی بسنجی؛ زیرا در میان خوبیها و بدیها، تنها یک ناظر آگاه وجود دارد که میتواند قضاوت کند.
خیال مور ببیند ضریر در شب تار
اگر ضمیر تو نور افکند به چشم ضریر
هوش مصنوعی: اگر شخص نابینایی در شبی تاریک فکر کند که ممکن است موری در حال حرکت باشد، اما این فقط در خیال اوست و چون تو در دل خود نور و روشنایی داری، میتوانی به او کمک کنی که ببیند و درک کند.
و گر ز عدل تو نخجیر شِمّهای یابد
به دوستی نگرد شیر شرزه در نخجیر
هوش مصنوعی: اگر از عدل تو نشانی پیدا شود، به دوستی میگردد، همانطور که شیر وحشی در شکار به دنبال طعمه میگردد.
اگر ز کین تو ابر مطیر یاد کند
شود سرشک شرر در دو چسم ابر مطیر
هوش مصنوعی: اگر به خاطر کینهات، ابری به یاد تو باران ببارد، چشمانم مانند آتشکهای درون ابرها باران میریزد.
و گر موافقت تو رسد به آتش و آب
شوند هر دو به هم سازگار چون می و شیر
هوش مصنوعی: اگر توافق تو با او رسید، آب و آتش نیز با هم سازگار میشوند، مانند می و شیری که با هم هماهنگاند.
کسی که در کَنَف شرع در حمایت توست
همی نشاط کند خاصه صبح عید غدیر
هوش مصنوعی: کسی که تحت حمایت و قوانین شرع قرار دارد، در روز عید غدیر به ویژه شاداب و خوشحال میشود.
چو در مناظره اعجاز تو پدید آید
شود به عجز مُقرّ فیلسوف پاک ضمیر
هوش مصنوعی: زمانی که در بحث و گفتگو قدرت و شگفتی تو نمایان شود، فیلسوف با نفسی پاک و بیغش به ناچاری و ضعف خود پی میبرد.
چو نامهها بنگاری به لفظهای بدیع
برند نامه ز یک لفظ او هزار دبیر
هوش مصنوعی: وقتی به نوشتارها دقت کنی، میبینی که با عبارات زیبا و تازه میتوان از یک واژه هزاران مفهوم نوشت.
بزرگوارا فخر من از مدایح توست
که از مدایح تو خاطرم شدست خطیر
هوش مصنوعی: ای بزرگوار، من به خاطر ستایشها و تعریفهای تو به خود میبالم، چرا که این ستایشها باعث شدهاند که یاد و خاطرهام به یاد ماندنیتر شود.
چو ذوالفقار علی ز آسمان مدد یابد
هر آن قلم که بدو مدح تو کنم تحریر
هوش مصنوعی: هر گاه که شمشیر علی از آسمان یاری کند، هر قلمی که در راستای مدح تو بنویسد، فرشتهای خواهد بود.
گر از سپهر کنم درج و از ستاره قلم
ز شکر تو نتوانم نوشت عُشرِ عَشیر
هوش مصنوعی: اگر بخواهم از آسمان بنویسم و با ستارهها قلم بزنم، باز هم نمیتوانم به اندازهی یک دهم نعمتهای تو را توصیف کنم.
اگر جریر و فرزدق به شاعری مثلند
مرا به فر تو طبع فرزدق است و جریر
هوش مصنوعی: اگر جریر و فرزدق در شاعری یکسان هستند، من از نظر استعداد و فطرت به قدرت شاعری فرزدق و جریر دست یافتهام.
و گر سدیر و خُوَرنَق به نیکوی سَمَرند
به همت تو وثاقم خُوَرنَق است و سدیر
هوش مصنوعی: اگر سدیر و خُوارنق زیبا و نیکو باشند، به خاطر تلاش و ارادهی توست که آنها به این زیبایی رسیدهاند.
و گر حریر و سِتَبرق بهشتیان دارند
ز نعمت تو بساطم ستبرق است و حریر
هوش مصنوعی: اگرچه بهشتیان از حریر و ابریشم بهرهمندند، اما نعمت تو برای من به مانند فرشی از ابریشم و حریر است.
همیشه تا که بروید ز خاک لاله و گل
همیشه تا که بتابد ز چرخ زهره و تیر
هوش مصنوعی: همیشه تا وقتی که از زمین لاله و گل روید و تا زمانی که سیارهها در آسمان بدرخشند، زندگی ادامه خواهد داشت.
ز لاله و گل باغ و ز تیر و زهرهٔ چرخ
تو را همه طرب و ناز باد بهره و تیر
هوش مصنوعی: از گل و لالههای باغ و ستارههای آسمان، همه چیز برای تو سرشار از شادی و ناز و زیبایی باشد.
ندیم بخت جوان باش تا به کام و مراد
نبیرهٔ پسر خویش را ببینی پیر
هوش مصنوعی: دوست خوبی داشته باش تا زمانی که به نتیجه و خواستهی نوهات که پسر خودت است، برسید و آن را ببینی که در سن پیری به دست آمده است.
مباد هرگز خالی دو چیز تو ز دو چیز
سریر تو ز سرور و سرای تو ز سریر
هوش مصنوعی: هرگز نگذار که دو چیز از زندگیات خالی بماند: خوشحالی و محبت. همچنین، در زندگیات همیشه به آرامش و سرور دست پیدا کن.
هر آن دعا که در این موسم مبارک رفت
چه از شریف و وضیع و چه از صغیر و کبیر
هوش مصنوعی: هر دعایی که در این زمان پر برکت انجام شود، چه از سوی افراد بزرگ و محترم و چه از سوی افراد عادی و چه از جوانان و بزرگترها، مورد توجه و قبول قرار میگیرد.
به خیر در تن و جان تو مستجاب کند
خدای عزوجل صانع قدیم و قدیر
هوش مصنوعی: خداوند بزرگ و توانا دعاهای خوب تو را در زندگی و وجودت مستجاب خواهد کرد.
