برگردان به زبان ساده
مشک و شنگرف است گویی بیخته بر کوهسار
نیل و زنگارست گویی ریخته بر جویبار
هوش مصنوعی: گویی عطر مشک و رنگ شنگرف بر دمنوشی در کوههای نیلین پاشیده شده و بر رودخانهها همچون زنگار ریخته است.
طَبلهٔ عطارست گویی در میان گلستان
تخت بزازست گویی در میان لاله زار
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که عطار در این شعر، حالتی شگفتانگیز و زنده از طبیعت را توصیف میکند. انگار عطار در دل گلستان مشغول نواختن طبل است و این صدای طبل در میان باغ گلها و لالهها به گوش میرسد. او با این تصویرسازی زیبا، افسون و جذابیت جایی را به نمایش میگذارد که با وجود گلها و لالهها، زندگی و شور و نشاط خاصی وجود دارد.
از زمین گویی برآوردند گنج شایگان
بر چمن گویی پراکندند دُر شاهوار
هوش مصنوعی: به نظر میرسد زمین گنجهای ارزشمندی را بهوجود آورده یا اینکه در مکانهای مختلف، جواهرات باارزشی مانند مرواریدهای شاهانه را پخش کرده است.
از شکوفه باغ شد مانندهٔ رخسار دوست
وز بنفشه راغ شد مانندهٔ زلفین یار
هوش مصنوعی: از شکوفههای باغ، چهره دوست همچون گل زیباست و از بنفشههای دشت، موهای یار به لطافت و زیبایی میماند.
از گوزنان هست در هامون گروه اندر گروه
وز کلنگان هست برگردون قطار اندر قطار
هوش مصنوعی: در هامون، گروههایی از گوزنها وجود دارند و در کنار آنها، قطارهایی از کلنگها در حال جابجایی هستند.
قمریان چون مقریان گشتند بر سرو بلند
بلبلان چون مطربان گشتند بر شاخ چنار
هوش مصنوعی: پس از اینکه قمریان مانند نوازندگان درخت شدند، بلبلان نیز به مانند مطربان بر روی شاخههای چنار قرار گرفتند.
گه کنار سبزه پر عنبر کند باد صبا
گه دهان لاله پر لؤلؤ کند ابر بهار
هوش مصنوعی: در برخی اوقات، نسیم خوشبو کنار سبزهها عطر معنبر را پخش میکند و در وقت دیگر، ابر بهاری باعث میشود که گلهای لاله از باران لؤلؤ مانند پر شود.
گر به لاله بنگری دارد پر از لولو دهان
ور به سبزه بگذری دارد پر از عنبر کنار
هوش مصنوعی: اگر به لاله نگاه کنی، در دلش پر از مروارید است و اگر بر روی سبزه عبور کنی، کنار آن پر از عطر خوش عنبر است.
گرچه پنهان است درگردون بهشت جاودان
کرد یزدان در زمین خرم بهشتی آشکار
هوش مصنوعی: اگرچه بهشت جاویدان در آسمان پنهان است، اما خداوند در زمین نیز باغی سرسبز و خوشبو به وجود آورده که جلوهای از بهشت را نمایان میسازد.
تا به پیروزی و شادی اندرین خرم بهشت
خوش گذارد روزگار خویش شاه روزگار
هوش مصنوعی: برای رسیدن به پیروزی و خوشبختی، باید در این باغ خوش و خرم، روزهای خود را با شادی سپری کند.
سید شاهان مشرق ارسلان ارغو که هست
آفتاب نسل و تاج دوده و فخر تبار
هوش مصنوعی: سید شاهان مشرق، ارسلان ارغو، فردی است که مانند خورشید خانوادهاش را روشنایی میبخشد و افتخار نسلش به شمار میرود.
خسروی کاو را ز تسبیح کرامالکاتبین
حرز و تعویذست بسته بر یمین و بر یسار
هوش مصنوعی: سلطانی که تسبیح نویسندگان نیکوکار را به عنوان وسیلهای برای حفاظت و پناهگاه خود بر دستان راست و چپ دارد.
بند دولت محکم است از عزم چون او پادشاه
چشم ملت روشن است از رای چون او شهریار
هوش مصنوعی: تسلط و قدرت دولت به خاطر اراده و تصمیم قوی اش است، و مردم به خاطر تدبیر و اندیشه درست او همیشه امیدوار و روشنایی بخش هستند.
شد متابع رایتش را آفتاب اندر مسیر
شد مسخر مرکبش را آسمان اندر مدار
هوش مصنوعی: خورشید در مسیرش به دنبال او روانه است و آسمان به گرداگرد او گرد آمده و همچون اسبی رام برایش در حرکت است.
پشت ماهی سوده گردد هر کجا ساید رکاب
روی نصرت تازه گردد هر کجا گیرد قرار
هوش مصنوعی: هر کجا که به دوش کشید، در زیر ماه، دارای برکت و خیر است. و هر کجا که پا بر زمین بگذارد، نصرت و پیروزی تازهای به دست میآید و در آن مکان احساس آرامش خواهد بود.
زهره ساقی زیبد اندر مجلس او روز بزم
مشتری حاجب سزد بر درگه او روز بار
هوش مصنوعی: در روزهای شاد و خوش، زیبایی و جذابیت ساقی در مجلس او جلوهگر است و حضور او برای مهمانان و مشتریان در آن مجلس بسیار مناسب و شایسته است. همچنین، در زمانهایی که باران رحمت نازل میشود، جایگاه او نیز بسیار با اهمیت و افتخارآمیز خواهد بود.
مدح او بر خاک خوانی زر برون آید ز خاک
نام او بر خار بندی گل برون آید ز خار
هوش مصنوعی: کیفیت و ارزش شخصیت او به گونهای است که هر جا نامش برده شود، زیباییها و نعمتهای فراوانی به وجود میآید. وقتی از او سخن به میان میآید، مانند اینکه زر از خاک برمیآید، میتواند باعث شکوفایی و ظهور زیباییها شود. مانند گل که از خار میروید و نشاندهنده این است که از شرایط سخت نیز میتوان زیبایی و نیکی استخراج کرد.
چون سمندش حمله آرد در میان رزمگاه
چون کمندش حلقه گردد در میان کارزار
هوش مصنوعی: زمانی که اسبش در میدان جنگ حمله میکند، همچون کمانی که محکم دور دشمن را میگیرد، او نیز با قدرت و چالاکی در دل میدان نبرد قرار میگیرد.
آب گردد پیش او گر آتشین باشد سلیح
موم گردد پیش او گر آهنین باشد سوار
هوش مصنوعی: اگر سلاحی آتشین در دست کسی باشد، آب هم در برابر او تبدیل به بخار میشود. همچنین اگر سواری با زره آهنین باشد، موم در برابر او نرم و شکلپذیر میگردد. این نکته نشاندهندهی قدرت و تأثیر شخص است و اینکه توانایی او میتواند عناصر و مواد دیگر را تحت تأثیر قرار دهد.
رایت عالی کشید اندر خراسان از عراق
تا ز جیحون بگذراند لشکر جیحون گذار
هوش مصنوعی: سردار بزرگ سپاهی را از عراق به سمت خراسان فرستاد و از رود جیحون عبور کرد تا به مقصد برسد.
بدسگالان را ز بیم آتش شمشیر او
دیدهها شد پر دُخان و سینهها شد پر شرار
هوش مصنوعی: بدسگالان از ترس آتش و تیزی شمشیر او، چشمانشان پر از دود و سینههایشان پر از آتش شده است.
شد زمانه بر دل خصمان او مانند مور
شد نفس در حلق بدخواهانش چون دندان مار
هوش مصنوعی: زمانه بر دل دشمنان او مانند مور شده است، نفس او در گلوى بدخواهانش مانند دندان مار میچرخد.
ای بلند اختر شهنشاهی که حد ملک توست
از حبش تا کاشغر وز قیروان تا قندهار
هوش مصنوعی: ای ستاره بلند در دربار پادشاهی، که قلمرو تو از سرزمین حبش تا کاشغر و از قیروان تا قندهار گسترده است.
صد نشان است از سُم شبدیز تو بر هر زمین
صد دلیل است از سر شمشیر تو در هر حصار
هوش مصنوعی: نشانها و آثار زیادی از قدرت تو روی زمین وجود دارد و هر حصاری هم نشاندهنده قدرت و تاثیر شمشیر توست.
میش با عدل تو یابد زینهار از چنگ شیر
شیر بیعدل تو از آهو نیابد زینهار
هوش مصنوعی: با انصاف تو، میش میتواند از چنگال شیر در امان باشد؛ ولی اگر عدل نباشد، شیر هم نمیتواند به راحتی شکارش را پیدا کند.
روزگار تو سزد گر بنده باشد هفت چرخ
تا تو اندر پادشاهی پیشهداری هشت کار
هوش مصنوعی: اگر تو در مقام پادشاهی مشغول به کار باشی، روزگار به تو این حق را میدهد که بندهوار هفت چرخ (نماد زمان) را در دست داشته باشی و بر آنها تسلط پیدا کنی.
یا سخایا نوش خوردن یا سواری یا نبرد
یا سفر یا عرض لشکر یا مظالم یا شکار
هوش مصنوعی: ای سخاوتمدار، میتوانی به نوشیدن، سواری، نبرد، سفر، نمایش سپاه، رفع مظالم، یا شکار بپردازی.
تا بَناتالنَّعش را بر قطب گردون گردش است
باد اصل عمر تو چون قطب گردون استوار
هوش مصنوعی: زندگی تو مانند قطب شمال است که تحت تأثیر حرکت بادها قرار ندارد و ثابت و محکم باقی میماند، همانطور که درختان در کنار نعش در حال چرخش هستند.
تا شمار قطر باران کس نداند در جهان
باد ملک و گنج تو چون قطر باران بیشمار
هوش مصنوعی: هیچکس در جهان نمیتواند تعداد قطرات باران را بشمارد و ثروت و قدرت تو نیز مانند قطرات باران بینهایت و فراوان است.
تا به چین اندر ز صحف مانوی ماند اثر
باد فرخ بزم تو چون صُحف مانی پرنگار
هوش مصنوعی: تا زمانی که در چین، آثار باد خوش در مجالس تو مانند صفحات زیبا و رنگین مانی باقی بماند.
شاد و برخوردار بادی در بهار و در خزان
تا بهاری و خزانی جشنها سازی هزار
هوش مصنوعی: در هر فصل از سال، چه بهار و چه پاییز، خوشحال و بیمهدار باشی و جشنها و شادیهای بیشماری را به وجود آور.