برگردان به زبان ساده
گر ز حضرت به سوی خلد برین رفت پدر
گشت چون خلدبرین حضرت از اقبال پسر
هوش مصنوعی: اگر پدر به سمت بهشت برین رفت، گویی که او نیز در آنجا به مقام والدینی رسیده است، زیرا بهشت برین از خوش شانسی و اقبال پسر به دست آمده است.
ور به غرب اندر یکباره نهان شد خورشید
از سوی شرق پدید آمد تابنده قمر
هوش مصنوعی: اگر خورشید ناگهان در سمت غرب ناپدید شود، از سوی شرق قمر روشن و تابان خواهد شد.
ور شجر در چمن ملک بیفتاد ز پای
پایدارست هم اندر چمن ملک ثمر
هوش مصنوعی: اگر در باغ، درختی از پادشاهی زمین بیفتد، اما در همان باغ درختانی به بار بنشینند، نشان از ادامهی زندگی و شکوفایی است.
ور شد از بیشهٔ دولت اثرِ شیر ژیان
اندر آن بیشه هم از بچهٔ شیرست اثر
هوش مصنوعی: اگر در جنگل نشانهای از قدرت شیر وجود داشته باشد، در آن جنگل همچنین نشانهای از فرزندان شیر نیز به چشم میخورد.
ور ز آفاق بشد فرّخی فرِّ هُمای
باز بگشاد در آفاق به پیروزی پر
هوش مصنوعی: اگر بر آلام و مشکلات غلبه یابی و شادی و سعادت به تو روی آورد، درهای موفقیت و پیروزی به روی تو گشوده میشود.
ور شد از دور فلک زیر زمین بحر کرم
موج زد بر فلک از روی زمین بحر هنر
هوش مصنوعی: اگر بخواهیم این بیت را به زبان ساده و روان بیان کنیم، میتوان گفت: اگر چرخ گردونه آسمان، زیر زمین قرار گیرد، دریاهایی از کرم و نیکی بر آسمان موج خواهد زد و از روی زمین، دریاهایی از هنر و خلاقیت به وجود میآید.
پسر فضل کریمیکه به افضال و کرم
از جهان ختم محمد همه فتح است و ظفر
هوش مصنوعی: پسر کریم، یعنی کسی که دارای ویژگیهای نیکو و بزرگی است، به خاطر بخشش و خوبیهایش در زندگی، مانند روشناییای است که برتری و موفقیتها را از زمان پیامبر محمد به ارمغان آورده است.
خواست از آفت و آشوب درین ماه نفیر
آمد از راحت و آرام درین ماه نفر
هوش مصنوعی: در این ماه، از شکوه و ناآرامی درخواست شد و صدای آرامش به گوش رسید.
جامهٔ تعزیت افکند در آن ماه قضا
مژدهٔ تهنیت آورد در این ماه قدر
هوش مصنوعی: در زمانی که سرنوشت و حادثهها غمی بر ما آورده، خبر خوشی نیز در زمان ویژهای به ما میرسد.
پیش یزدان به قیامت گله و شکر کند
پدر از ماه محرم پسر از ماه صفر
هوش مصنوعی: در روز قیامت، پدر که از وقایع ماه محرم آگاه است، از یزدان شکایت میکند و در عین حال شکرگزاری مینماید، در حالی که پسرش از وقایع ماه صفر گله میکند و به خاطر آن از خداوند سپاسگزاری میکند.
بودنی بود و قلم رفت و چنان خواست خدا
که ستاند ز یکی ملک و سپارد به دگر
هوش مصنوعی: یک موجودیتی وجود داشت و قلم، یعنی نوشتن و ثبت وقایع، ادامه پیدا کرد. خداوند چنین خواسته است که حکومتی از یک نفر گرفته و به شخص دیگری عطا کند.
از پسر هست به عقبی پدر افروختهٔ جان
وز پدر هست به دنیا پسر افراخته سر
هوش مصنوعی: از پسر نشانههای عشق و زندگی پدر در قلب او وجود دارد و پسر نیز به نوبه خود، نشانههایی از پدر را در جهان به نمایش میگذارد.
ای امیری که تو را هست اَمارتْ زیبا
وی وزیریکه تو را هست وزارت درخور
هوش مصنوعی: ای امیری که نمایش و زیبایی حکومت تو چشمنواز است و ای وزیری که شایستگی و لیاقت تو در مقام وزارت مشخص است.
هم کریم بن کریم بن کریمی ز نسب
هم وزیر بن وزیر بن وزیری بهگهر
هوش مصنوعی: این جمله به این معنی است که فرد مورد نظر از نسلها و خاندانهای بزرگ و معزز بوده است. او علاوه بر این که خود فردی بزرگ و کریم است، فرزندی از یک نسل بزرگزاده و وزیر هم بهحساب میآید. این نشاندهندهی ریشهدار بودن و جایگاه والا و شریف این فرد در جامعه است.
نام پیغمبر و جاه پدر امروز توراست
وز تو شادست روان پدر و پیغمبر
هوش مصنوعی: امروز نام پیامبر و مقام پدر تو باعث افتخار و شادی آنهاست و روح پدر و پیامبر از تو خوشحال و مسرور است.
بود هم نام تو خیر بشر و فخر عرب
تویی امروز جمال عجم و زیْنِ بشر
هوش مصنوعی: تو بهترین خیر برای بشر و افتخار عرب هستی. امروز تو زیبایی عجم و زینت بشریت هستی.
صدر فخری و نظامی به تو میراث رسید
چیست در عالم از این خوبتر و زیباتر
هوش مصنوعی: شما از بزرگانی چون صدر فخری و نظامی ارث بردهاید. در دنیا چه چیزی میتواند از این زیباتر و بهتر باشد؟
پدر و جد تو کردند همهٔ کار به حق
ملک مشرق حق داد بهدست حق ور
هوش مصنوعی: پدر و نیاکان تو همه کارها را به درستی انجام دادند و به واسطه حق، سرزمین مشرق به دست کسی سپرده شد که شایسته است.
ای چو خورشید به جوزا تو قبول ملکی
که ز خورشید و ز جوزاش سزد تاج و کمر
هوش مصنوعی: ای تو مانند خورشید در برج جوزا، شایستگی و مقامی را داری که به خاطر درخشش و زیباییات سزاوار تاج و کمربند هستی.
جسم شد ملت و تأیید تو در جسم روان
چشم شد دولت و تدبیر تو در چشم بصر
هوش مصنوعی: جسم ملت به وجود آمده و تأیید تو آن را زنده نگه داشته است. چشم به منزله دولت است و تدبیر تو در آن دیده میشود.
یافت میدان زرکاب و قدمت حشمت و جاه
یافت دیوان ز بنان و قلمت رونق و فر
هوش مصنوعی: در میدان زندگی به اعتبار و مقام رسیدی، و از دستاوردهایت به زرق و برق و رونق در کارهایت افزوده شد.
درگهت کعبهٔ فخرست و کَفَت زمزم جود
حاجیانند بزرگان و رکاب تو حجر
هوش مصنوعی: مکان تو مانند کعبه، نشانهٔ افتخار است و دستت مانند آب زمزم، بخششکننده به زائران است. بزرگان و پیشوایان به تو تکیه میکنند و در خدمت تو قرار دارند.
خلق چونکشت بهارند و تو همچون مطری
کشت را چاره نباشد به بهاران ز مطر
هوش مصنوعی: مردم همچون دانههای زراعت در بهار هستند و تو مانند بارانی که به این دانهها نیاز دارد، نمیتوانی بدون بارش بهاری، به آنها کمک کنی.
مرهمی نه زکرم بر جگر خلق جهان
که شدستند ز داغ پدرت خسته جگر
هوش مصنوعی: در دل مردم جهان، درد و غم ناشی از از دست دادن تو به شدت احساس میشود و هیچ دارویی برای التیام این جراحت وجود ندارد.
اندرین ملک به جای پدر خویش نشین
واندرین قوم به چشم پدر خویش نگر
هوش مصنوعی: در این سرزمین به جای پدر خود بنشین و در این جامعه به چشمان پدر خود نگاه کن.
هرچه ممکن شود از عدل نظر باز مگیر
که امید همگی در تو به عدل است و نظر
هوش مصنوعی: هر چیزی که میتوانی از عدالت ببینی، از دیدن آن دور نشو، زیرا تمام امیدها به تو و عدالت تو بستگی دارد.
عذر بپذیرکه مدح تو نگفتم بهکمال
که تَسلّی است درین شعر و شگفتی و عبر
هوش مصنوعی: از تو عذر میخواهم که نتوانستهام بهطور کامل تو را ستایش کنم، چون این شعر تنها تسلی و حیرتزدهام را نشان میدهد.
چون تسلی و شگفتی و عبر جمع شود
مدح ممدوح به واجب نتوان برد بسر
هوش مصنوعی: وقتی تسلی و شگفتی و عبرت با هم جمع شوند، نمیتوان به طور کامل و شایسته از ممدوح (شخص مورد ستایش) یاد کرد.
تاکه باشد به زمین بر اثر هفت اقلیم
تا که باشد به فلک بر نظر هفت اختر
هوش مصنوعی: تا زمانی که زمین تحت تأثیر هفت اقلیم قرار دارد، آسمان نیز تحت نظر هفت ستاره است.
باد هفت اقلیم اندر خط فرمان ملک
باد هفت اختر سیاره تو را فرمانبر
هوش مصنوعی: بادهایی که از هفت اقلیم میوزند، تحت فرمان ولیّ و صاحباختیار این سرزمین هستند، و همچنین هفت اختر (سیارات) نیز به تو احترام میگذارند و به دستورات تو عمل میکنند.
از تو راضی به جنان جان خداوند شهید
وز تو باقی به جهان گوهر او تا محشر
هوش مصنوعی: از تو راضی به بهشت جان خداوند شهید و از تو باقی در دنیا، گوهر تو تا روز قیامت.
همه آفاق به مهر تو سپرده دل و جان
وز حوادث همه را حشمت و جاه تو سپر
هوش مصنوعی: تمام جهان به عشق و محبت تو دل و جان خود را فدای تو کردهاند و در برابر همه سختیها و مشکلات، قدرت و مقام تو در حمایت از آنهاست.
