برگردان به زبان ساده
ای شه پیروزبخت ای خسرو پیروزگر
ای همه شاهان به خدمت پیش تو بسته کمر
هوش مصنوعی: ای برنده و موفق، ای پادشاه پیروز، همه شاهان برای خدمت به تو آماده و به نیکی در خدمتند.
تو معز دین و دنیایی و بفزاید همی
از تو عز دین و دنیا کردگار دادگر
هوش مصنوعی: تو اصل و اساس دین و دنیایی و همواره از تو عزت و مقام دین و دنیا افزوده میشود. خدایی که دادگری است، به وسیله تو این عزت را به دست میآورد.
شادمانند از تو بر روی زمین ملک و سپاه
شادجان اند از تو در خلد برین جد و پدر
هوش مصنوعی: مردم روی زمین و نیروهای نظامی به خاطر تو شاداب و خوشحالند، و در بهشت نیز اجداد و پدران تو از خوشحالی در حال زندگی هستند.
چون تو سلطانی نبود از عهد آدم تاکنون
هم نباشد تا قیامت چون تو سلطانی دگر
هوش مصنوعی: از زمان آدم تا به حال و حتی تا قیامت، هیچ کس به اندازه تو سلطنت نکرده و نخواهد کرد.
تو جمال دودهٔ اسلاف خویشی زانکه هست
گنج و ملک تو ز گنج و ملک ایشان بیشتر
هوش مصنوعی: تو زیبایی و زیباییهای خانوادهات را به ارث بردهای و این باعث میشود که ثروت و مقام تو از ثروت و مقام اجدادت نیز بیشتر باشد.
هیچکس را زان جهانداران و سلطانان نبود
این همه رزم و مصاف و این همه فتح و ظفر
هوش مصنوعی: هیچ کس از میان پادشاهان و فرمانروایان جهان، اینقدر جنگ و نبرد و این همه پیروزی و موفقیت نداشته است.
ملک هفت اقلیم را زیر نگین آوردهای
هم به اقبال و سعادت هم به مردی و هنر
هوش مصنوعی: تو با تلاش و لیاقت خود، تمام جهان را در دست گرفتهای و به خوشبختی و موفقیتهای بزرگ دست یافتهای.
سکه و خطبه به هر شهری به نام توست و بس
از یمن تا مولتان و از حلب تا کاشغر
هوش مصنوعی: با شهرهای مختلف، سکه و خطبه به نام تو زده میشود. این نام از یمن تا مولتان و از حلب تا کاشغر شنیده میشود.
گر ز بهر قُوْت خلق و راحت و نفع جهان
برفلک شمس و قمر باشند دایم در سفر
هوش مصنوعی: اگر خورشید و ماه همیشه در سفر باشند تا به خاطر تأمین زندگی و آسایش مردم و نفع دنیا بگردند.
تو ز بهر نصرت دین و صلاح مملکت
در زمینی در سفر چون بر فلک شمس و قمر
هوش مصنوعی: تو برای حمایت از دین و بهبود سرزمین، در سفرهایت بر زمین مانند خورشید و ماه در آسمان میدرخشی.
شیعیان چون زور تو بینند خوانندت علی
سنّیان چون علم تو بینند خوانندت عمر
هوش مصنوعی: شیعیان وقتی قدرت و توان تو را ببینند، به تو احترام میگذارند و تو را میخوانند. سنّیها هم وقتی علم و دانش تو را مشاهده کنند، تو را به عنوان عمر میشناسند و از تو تجلیل میکنند.
نعمت دنیا اگر دارد خطر نزدیک مرد
پیش چشم تو ندارد نعمت دنیا خطر
هوش مصنوعی: اگرچه دنیا میتواند نعمتی بزرگ باشد، اما اگر خطر در کمین باشد، آن نعمت به هیچ میارزد و برای فردی که در آستانهی خطر است، ارزش چندانی ندارد.
خسروان از سیم و زر سازند گنج شایگان
تو به یک ساعت ببخشی گنج سیم وگنج زر
هوش مصنوعی: پادشاهان با طلا و نقره گنجینههای بزرگ و باارزشی میسازند، ولی تو میتوانی در یک لحظه این ثروتهای مادی را ببخشی.
هر دیاری کز تو یابد نامهٔ امن و امان
هر زمینی کز تو یابد سایه عدل و نظر
هوش مصنوعی: هر جایی که از تو امنیت و آسایش بیابد، و هر زمینی که زیر سایه عدالت و توجه تو قرار گیرد.
آبها در رودها و چشمهها افزون شود
بیش باشد در بهاران بر درختان برگ و بر
هوش مصنوعی: در بهار، آبها در رودها و چشمهها بیشتر میشود و درختان برگ و جوانههای تازه میزنند.
باز را بینند با دراج در یک آشیان
شیر را بینند با روباه در یک آبخَور
هوش مصنوعی: پرندگان را در کنار یکدیگر در یک آشیانه میبینند و همچنین شیر و روباه را در یک منبع آب کنار هم مشاهده میکنند.
چرغ گیرد بیبلایی گرگ را در زیر بال
با شه گیرد بیگزندی صَعوه را در زیر پر
هوش مصنوعی: اگر در زیر بال یک پرنده بزرگ و قوی، گرگی بیخطر قرار گیرد، او را در امان نگه میدارد و به همین ترتیب، پرندهای دیگر میتواند صاعهای را که در امنیت زیر پر اوست، از گزند در امان باشد.
بخت میمون تو را گر صورتی آید پدید
سجده آرد پیش آن صورت جهان پرصور
هوش مصنوعی: اگر بخت خوب تو را زیبا و خوشچهره کند، همه جهان به احترام آن چهره، سجده خواهند کرد.
تازه گردد ملت پیغمبر تازی به تو
کز پس پیغمبر تازی تویی خَیرُالبَشَر
هوش مصنوعی: ملت پیامبر تازه میشود به خاطر تو، زیرا بعد از پیامبر تو بهترین انسان هستی.
شکر تو شاهان گیتی را رهین خویش کرد
ای رهین شکر تو شاهان گیتی سر بسر
هوش مصنوعی: ای کسی که به خاطر شکر تو، شاهان جهان به تو وابسته و نیازمند شدهاند، همگی به شکر و نعمت تو دچار شدهاند.
شاکر است از مهر تو محمود شاه نامدار
شاکرست از جود تو بهرامشاه نامور
هوش مصنوعی: محمود شاه معروف قدردان محبت توست و بهرام شاه شناخته شده نیز از generosity تو سپاسگزار است.
وآنکه خاقان است در توران و زیر دست توست
روز و شب چون قل هو الله شکر تو دارد زبر
هوش مصنوعی: کسی که فرمانروای توران است و تحت سلطه تو قرار دارد، به صورت مداوم و شبانهروز مانند آیه "قل هو الله" (بگو: خداوند یگانه است) از تو سپاسگزاری میکند.
با رضای تو به هرکاری موافق شد قضا
با مراد تو به هر حالی موافق شد قدر
هوش مصنوعی: با خواست و رضایت تو، هر کاری به سرانجام رسید و سرنوشت نیز با آرزوهای تو در هر شرایطی هماهنگ شد.
از تو هنگام نصیحت عذر نپذیرفت خصم
تا قضای بد برو خندید هنگام حذر
هوش مصنوعی: وقتی میخواهی نصیحتی به کسی بکنی، این احتمال وجود دارد که او حتی بهانه هم نیاورد و به راحتی از نصیحت تو بگذرد. این نشان میدهد که او به خاطر شرایطی که در آن قرار دارد، لبخندی میزند و طرحی برای فرار از مشکلاتش دارد.
داد جان و سر به باد از بهر تو فرجام کار
زانکه در آغازکار از عهد تو برتافت سر
هوش مصنوعی: جان و نیروم را به خاطر تو فدای شوم و به خطر بیفتم، چرا که در آغاز کار از پیمانی که با تو بستم، سر پیچی کردم.
بر رهی رفت او که پیدا نیست آن ره را دلیل
در شبی خفت او که ممکن نیست آن شب را سحر
هوش مصنوعی: او در راهی قدم گذاشت که نشانهای از آن راه وجود ندارد و در شبی استراحت کرد که ممکن نیست آن شب به صبح برسد.
تیغ تو شیری است سرتاسر تنش دندان تیز
خوابگاهش در نیام و صیدگاهش در جگر
هوش مصنوعی: تیغ تو به مانند شیر است که تمام بدنش پر از دندانهای تیز است و خوابگاهش در نیام (غلاف) و شکارگاهش در دل است.
رنگ نیل و گونهٔ زنگار دارد در نیام
گیرد اندر جنگ رنگ زعفران و مُعصَفَر
هوش مصنوعی: رنگ نیل و رنگ زنگار در نیام، نشانهٔ جنگ است و رنگ زعفران و مُعصفر نیز در این فضا دیده میشود.
تیر تو ناجانور مرغی است کز پرواز او
جان بلرزد در تن گردنکشان نامور
هوش مصنوعی: تیر تو، همچون تیرکی است که وقتی پرندهای به پرواز در میآید، جان بزرگمردان را به لرزه درمیآورد.
هست در آماج پروازش برابر با ضمیر
هست در پرتاب رفتارش برابر با بصر
هوش مصنوعی: پرواز او به اندازه وجودش جوانب مختلف را در بر میگیرد و در حرکاتش، چشمانش بیانگر عمق آن وجود است.
اسب او کوهی است از پیکر که چون جنبان شود
باد پیش جنبش او کرد نتواند گذر
هوش مصنوعی: اسب او مانند کوهی است که وقتی به حرکت در میآید، باد هم نمیتواند از کنار او بگذرد؛ یعنی قدرت و سرعت او به قدری بالاست که هیچ چیز دیگری نمیتواند با او رقابت کند.
گاه بشتابد ز پستی سوی بالا چون سحاب
گاه بگراید ز بالا سوی پستی چون مطر
هوش مصنوعی: گاهی ممکن است انسان از شرایط نامساعد و پایینتر به سمت پیشرفت و اوج برود، مانند ابر که به سمت آسمان میرود. و گاهی نیز ممکن است از اوج و موفقیت به سمت پایین بیفتد، درست مانند بارانی که از آسمان به زمین میریزد.
از غبارش تیره گردد دیدهٔ پیلان مست
وز صَهیلش آب گردد زهرهٔ شیران نر
هوش مصنوعی: از گرد و غبارش چشم فیلهای مست تیره میشود و صدای او همچون زهرهٔ شیران نر میتواند آب ایجاد کند.
تا تو داری همت جوزا سپر بر پشت او
در مصاف رزم باشد فعل او اعدا سپر
هوش مصنوعی: تا زمانی که تو دارای اراده و تلاش هستی، دشمنان در مقابل تو نمیتوانند قد علم کنند و به نوعی در برابر قدرت تو ضعیف خواهند بود.
هست سم مرکب و بای رکابت در عجم
همچنان کاندر عرب رکن و مقام است و حجر
هوش مصنوعی: در زمین ایران، نشانهها و ابزارهایی در دل داستانها و فرهنگ زیبا وجود دارد که به همان اندازه که در سرزمین عرب، ارکان و مقامات مهمی وجود دارد.
چون معطل بر جنان و بر سقر انکار کرد
نگروید از جهل و گمراهی به اخبار و سور
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که فردی به عاقبت دو مسیر مختلف یعنی بهشت و جهنم فکر کرده و در نتیجه به حقیقت آنها شک و تردید دارد. او از روی نادانی و گمراهی به اطلاعات و اخبار مربوط به این دو دنیا بیاعتنا است و به سرنوشت خود اهمیت نمیدهد.
صنع یزدان بزم و رزم تو بدو بنمود وگفت
کان نمودار جنان است این نمودار سقر
هوش مصنوعی: خالق جهان، جلوهگاه شادی و جنگ را به ما نشان داد و فرمود که این نمایش بهشت و آن نمایش جهنم است.
خسروا شاها جهاندارا سپهدار تو هست
بوستان دولت و ملک تو را همچون شجر
هوش مصنوعی: ای پادشاه جهان، تو فرماندهی را به عهده داری که مانند درخت، باغ خوشبختی و سلطنت تو را سرسبز و پرثمر میسازد.
آن شجر کاو را همه ساله به فر بخت توست
از هنرمندی شکوفه وز خردمندی ثمر
هوش مصنوعی: درختی که هر سال به خاطر شانس و بخت تو میروید، به واسطه مهارتهایت شکوفه میدهد و به خاطر خرد و دانشت ثمر میدهد.
پیش تو در میزبانی صورت رضوان گرفت
تا بهشت عدن را بر بزم تو بگشاد در
هوش مصنوعی: در حضور تو، میزبانی به زیبایی و لطفی خاص درآمد و بهشت عدن را برای جشن و مجلس تو گشود.
از سنان در رزمگاهت زهر بارد بر عدو
وز زبان در بزمگاهت بر ولی بارد شکر
هوش مصنوعی: در میدان جنگ، نیروی تو همچون زهر به دشمن آسیب میزند و در مجالس خوشی، سخنان تو شیرین و خوشبو به حاکم میرسد.
جان فشاند بر تو چون پیش تو برگیرد قدح
جان نهد بر دست چون پیش تو بردارد سپر
هوش مصنوعی: اگر کسی برای تو جان میدهد و وقتی که در حضور تو است، شمع عشقش را روشن میکند، باید بداند که جانش را صرف تو کرده و با عشق و فداکاری در کنار تو قرار میگیرد.
تاکه از دور سپهر و رفتن سیارگان
از نبات و از گهر برکشت و کان باشد اثر
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف تأثیرات حرکت سیارات و ستارهها بر طبیعت و زندگی اشاره دارد. به نوعی میگوید که با گذر زمان و گردش آسمان، نشانهها و آثار آنها بر روی زمین و موجودات زنده، همچنان باقی میماند. این مفهوم نشاندهنده ارتباط پیچیدهای است که بین آسمان و زمین وجود دارد و بر صحت تجربیات انسانی و طبیعی تأثیر میگذارد.
باد آثار رسومت کشت نصرت را نبات
باد اخبار فتوحت کان دولت را گهر
هوش مصنوعی: وزش باد باعث میشود که نشانههای محبت و پیروزیات رشد کند و اخبار پیروزیهایت مانند مرواریدهای گرانبها برای سلطنت تو باشند.
تو چو خورشید و همه خصمانت پیش تو سها
تو چو دریا و همه شاهان به جنب تو شمر
هوش مصنوعی: تو مانند خورشید هستی و همه دشمنانت در مقابلت مانند غباری هستند. تو مانند دریا هستی و تمام پادشاهان در برابر تو مانند مگسهایی هستند که بر روی سطح آب میرقصند.
جانگزای دشمنانت جنگیان تیغ زن
جانفزای دوستانت ساقیان سیمبر
هوش مصنوعی: زندگی و حیات را از دشمنان میکشی و از دوستانت بهواسطه افرادی که برایت مینوشند، جان تازهای میگیری.
فال نیکت همنشین و بخت نیکت کارساز
روزگارت رهنمای و کردگارت راهبر
هوش مصنوعی: دوست خوب و شایستهای در کنارت باشد و سرنوشتت نیز به بهترین شکل برایت رقم بخورد. روزگارت با راهنمایی درست و شایستهای اداره شود و خدایت هم به تو کمک کند.
