برگردان به زبان ساده
گوهر سلجوق کز نور بخارا در رسید
هم به مشرق هم به مغرب نور از آنگوهر رسید
هوش مصنوعی: جواهر ارزشمندی از سلجوق که نور آن از بخارا به دنیا تابید، هم به شرق و هم به غرب روشنایی بخشید.
ابتدا از طغرل و جغری در آمد کار ملک
نام ایشان در جهانداری به هرکشور رسید
هوش مصنوعی: در ابتدا، طغرل و جغری سبب برقراری حکومت شدند و نامشان در زمینهٔ ادارهٔ کشورها به شهرت رسید.
آنگهی بر تخت غم بنشست شاه الب ارسلان
جوش جیش او به قصر و خانه ی قیصر رسید
هوش مصنوعی: سپس شاه الب ارسلان بر تخت غم نشست و دلباختهاش در قصر و خانه قیصر به شدت تحت تاثیر احساساتش قرار گرفت.
بعد ازو سلطان ملکشه در جهان شد پادشاه
وز فلک منشور عدل و استقامت در رسید
هوش مصنوعی: پس از او، پادشاهی در جهان به سلطنت رسید و از آسمان، نشانهای از عدل و استقامت به زمین فرستاده شد.
بعد از آن از برکیارق وز محمد مدتی
سقف ایوان شهنشاهی بهکیوان در رسید
هوش مصنوعی: پس از آنکه کیارق و محمد مدتی را گذراندند، سقف ایوان سلطنتی به کیوان (شهر یا شخصیت) رسید.
هم در آن مدت ز بهر راحت و امن جهان
نوبت شاهی به سلطان جهان سنجر رسید
هوش مصنوعی: در آن زمان، به خاطر آرامش و امنیت دنیا، حکومت به سلطان سنجر واگذار شد.
خسروی زیبای تخت و افسر شاهنشهی
آنکه شاهان را ازو هم تخت و هم افسر رسید
هوش مصنوعی: شخصی زیبا و با شکوهی که مانند یک پادشاه است و تاج و تخت را به دیگر پادشاهان میدهد.
اندرین مدت که او شد پادشاه روزگار
هر زمان او را ز دولت مژدهٔ دیگر رسید
هوش مصنوعی: در این مدت که او به عنوان پادشاه قدرت را در دست گرفت، هر لحظه خبر خوشی از موفقیت و پیشرفت به او میرسید.
گه ز هفت اختر به هفت اقلیم سعد او رسید
گه ز هفت اقلیم فتح او به هفت اختر رسید
هوش مصنوعی: در زمانهای مختلف، خوشی و سعادت از هفت سیاره به هفت سرزمین میرسد و گاهی نیز پیروزی از این هفت سرزمین به هفت سیاره دست مییابد.
گه به ایران شد روان از شاه توران تحفهها
گه به درگاهش ز شاه هند حمل زر رسید
هوش مصنوعی: گاهی هدایا از شاه توران به ایران میرسد و گاهی هم هدایایی از شاه هند به درگاه او حمل میشود.
هرکجا فرمود لشکر را بهدرگاه آمدن
از همه درگاه سوی درگهش لشکر رسید
هوش مصنوعی: هرجا که فرمان میداد لشکر را که به درگاه بیایند، از هر درگاهی به سمت درگاه او، لشکر جمع میشد.
بر در اغزنیا چو کوس رزم را آواز داد
نعرهٔکوس از در اغزنیا بهکالَنجر رسید
هوش مصنوعی: هنگامی که در دروازهی شهر غزنین صدای زنگ جنگ بلند شد، نعرهی زنگ از دروازه به سرزمین کالنجار رسید.
در صف هیجا بهجان دشمنان جنگجوی
از حُسام آب رنگ او تَفِ آذر رسید
هوش مصنوعی: در میان هیاهوی جنگ، تیرهای رنگی و آتشین حسام به دشمنان میرسد و تاثیری بر جان آنها میگذارد.
وز تف آذر دل و چشم و سر بدخواه را
بهره هر ساعت شرار و دود و خاکستر رسید
هوش مصنوعی: از آتش خشم، دل و چشم و سر بدخواهان همواره نار و دود و خاکستر به دست میآید.
هر مبارز کاو به زخم تیغ هندی فخر کرد
بدسگالان را ز تیغش زخم بر مِغفَر رسید
هوش مصنوعی: هر نبردی که به جراحت و زخم تیغ هندی افتخار کند، بداند که زخمهای او به سرپوشهای جنگی دشمنان هم رسیده است.
شاه سنجر تیغ هندی چون برآهِخت از نیام
کرد مِغفَر پاره و زخمش به فرق سر رسید
هوش مصنوعی: شاه سنجر وقتی که تیغ هندیاش را از نیام کشید، مِغفَر (نوعی کلاه ایمنی) را پاره کرد و زخم آن تیغ به فرق سرش رسید.
داد حیدر اهل خیبر را به خنجرگوشمال
چون قضای ایزدی در قلعهٔ خیبر رسید
هوش مصنوعی: حیدر به اهل خیبر با خنجر ضربه زد، زمانی که قضا و تقدیر الهی در قلعه خیبر تحقق یافت.
دستبردی بود گفتی از نبرد سنجری
گوشمالی کان به اهل خیبر از حیدر رسید
هوش مصنوعی: در اینجا اشاره به یک واقعه تاریخی و نمایشی از قدرت و شجاعت است. گویا در یک نبرد، قدرت و توانمندی حیدر (علی علیهالسلام) برای شکست دشمنان به نمایش گذاشته شده و به نوعی یادآور پیروزیهای او در جنگهاست. گویی این نبرد به شدت و شدتی بود که شبیه به ضربههای مؤثر و دردآور در تاریخ بود.
خسروا چون خلق تو مانند عنبر بوی داد
تا به برج گاو و ماهی بوی آن عنبر رسید
هوش مصنوعی: ای خسروا، بوی تو همچون بوی خوش عطر «عنبر» است که به قدری دلنشین است که حتی به دورترین مکانها، مانند برجهای گاو و ماهی، نیز میرسد.
کشتی آشوب را چونگشت لنگرحلم تو
تا به پشت گاو و ماهی حلم آن لنگر رسید
هوش مصنوعی: کشتی پرآشوب وقتی که لنگر آرامش تو به پشت گاو و ماهی رسید، وضعیتش تغییر کرد.
ملک اسکندر همی دانی که از بهر چرا
از زمین باختر تا دامن خاور رسید
هوش مصنوعی: آیا میدانی که چرا پادشاه اسکندر از سرزمین باختر (غرب) تا دامن خاور (شرق) سفر کرد؟
زانکه دولتها چو قسمت کرد ایزد در ازل
صد یکی از دولت تو قِسم اسکندر رسید
هوش مصنوعی: زیرا خداوند در آغاز، دولتها را تقسیم کرد و از میان همه، تنها یک قسمت به تو، مانند قسمت اسکندر، تعلق گرفت.
هرکه ازکین تو برزد یک ره از حنجر نفس
آخر از کین تو سوی حنجرش خنجر رسید
هوش مصنوعی: هرکسی که از روی کینه و نفرت با تو رفتار کند، در نهایت خود او خواهد بود که از همان کینه آسیب میبیند و دچار آسیب خواهد شد.
هست معروف این مثل گرچه دراز آید رسن
آخرالامر آن رسن را سر سوی چنبر رسید
هوش مصنوعی: بسیاری شنیدهاند که هرچند طناب دراز و طولانی باشد، در نهایت به دور حلقهای میرسد.
از شراب جود تو هرکس که یک شربت بخورد
اندرین گیتی به آب چشمهٔ کوثر رسید
هوش مصنوعی: هر کسی که از سخاوت و generosity تو یک جرعه بنوشد، در این دنیا به آب چشمهٔ کوثر دست پیدا میکند.
از مدیح تو به مغز و کام مداحان تو
بوی مشک خالص و شیرینی شکّر رسید
هوش مصنوعی: بوی خوش و عطر خوشی از ستایشهای تو به جان و دل ستایشگران میرسد، مانند بوی مشک خالص و شیرینی شکر.
سوی مداحان تو هنگام انشای مدیح
راست گویی کاروان تبّت و عسکر رسید
هوش مصنوعی: به سمت مداحان تو، زمانی که میخواهند مدح بگویند، راستگویی کاروان تبّت و عسکر (شهرهایی که به بزرگی تو اشاره دارند) به حقیقت میپیوندد.
تا به درگاه تو آمد از عرب شاه عرب
رایت اقبال او برگنبد اخضر رسید
هوش مصنوعی: تا زمانی که شاه عرب به درگاه تو رسید، بخت و اقبال او به اوج خود رسید و بر فراز آسمان سبز قرار گرفت.
خدمت تو هست حق و سیف دولت حقورست
شکر یزدان راکه اکنون حق سوی حقور رسید
هوش مصنوعی: خدمت به تو حقی است و قدرت دولت به شکل قابل توجهی نمایان شده است. شکرگزاری میکنم از خداوند که اکنون حقیقت به حقیقت واقعی خود نزدیک شده است.
شاد باش و شاد خور شاها که اندر باغ و راغ
موسم شاه سپرغم، وقت نیلوفر رسید
هوش مصنوعی: شاد باش و خوشحال باش ای پادشاه، زیرا در باغ و زمین، زمان شادی و شادابی فرا رسیده است و فصل شکوفایی نیلوفرها نیز در راه است.
یاسمین و لاله و گل را کنون نوبتگذشت
نوبت شمشاد و مرزنگوش و سیسنبر رسید
هوش مصنوعی: اکنون زمان آن گذشته که یاسمن و لاله و گل در اوج باشند؛ حالا نوبت شمشاد و مرزنگوش و سنبل رسیده است.
بزم رامش را بساطی نو بگستر بر زمین
کز بساطت بر فلک آواز رامشگر رسید
هوش مصنوعی: در یک مهمانی شاد و دلنشین، جشنی تازه و پرهیاهو بر پا کن که صدای نوازندهاش به آسمانها هم برسد و همه جا را پر کند.
تاگه محشر بمان در شادی و نیکاختری
کز نبرد تو به اعدا هیبت محشر رسید
هوش مصنوعی: تا روز قیامت، در خوشی و نیکی باقی بمان، زیرا از نبرد تو با دشمنان، شکوه و عظمت قیامت آشکار شده است.