برگردان به زبان ساده
تا جهان باشد خداوندش ملک سلطان بود
وز ملک سلطان جهان چون روضهٔ رضوان بود
هوش مصنوعی: تا زمانی که جهانی وجود دارد، خداوند آن را در اختیار سلطان قرار داده است و سلطنت او در این جهان به مانند یک باغ بهشت است.
تاکه از یزدان بود پیروزی هر دولتی
هم دلیلش دولت و هم ناصرش یزدان بود
هوش مصنوعی: پیروزی هر حکومتی ناشی از اراده و حمایت خداوند است و در واقع خداوند هم دلیل این پیروزی و هم پشتیبان آن حکومت به شمار میآید.
تا قضا و بخت باشد با بقا و عمر او
هم قضا در بیعت و هم بخت در پیمان بود
هوش مصنوعی: تا وقتی که سرنوشت و شانس با طول عمر او همراه باشد، هم سرنوشت در بیعت و هم شانس در پیمان وجود دارد.
با بقای او همه تیمارها شادی بود
با لقای او همه دشوارها آسان بود
هوش مصنوعی: با حضور و بقای او، تمام مشکلات به شادی تبدیل میشود و با دیدار او، همه سختیها به راحتی و آسانی بدل میگردد.
مهر او جزوی است از ایمان و اندر شرق و غرب
دل ز مهر او نتابد هرکه با ایمان بود
هوش مصنوعی: محبت او بخشی از ایمان است و در هر کجا، چه در شرق و چه در غرب، دل کسی که مؤمن باشد، از عشق او پرنمیتابد.
هرکه جویدکین او زنده نماند یک نفس
ور بماندکالبد بر جان او زندان بود
هوش مصنوعی: هر کس که به دنبال دنیا باشد، حتی اگر یک نفس زنده بماند، بدن او زندانی برای روحش خواهد بود.
تا قیامتگوی شاهی در خم چوگان اوست
فرّخ آن خسرو که در دستش خَم چوگان بود
هوش مصنوعی: تا پایان دنیا، کسی که در بازی چوگان برتری دارد، او شاه است. خوشا به حال آن پادشاهی که در دستش ابزار و قدرت این بازی قرار دارد.
دولتی دارد بِحمدِالله که در هر لحظهای
پیشش از دولت به خدمت چرخ را دوران بود
هوش مصنوعی: خداوند را شکر که دولتی وجود دارد که در هر زمانی به خدمت و پشتیبانی چرخزمان مشغول است و توانسته است به خوبی امور را به گردش درآورد.
همتی دارد به نام ایزد که در هر ساعتی
گرد آن همت به حیله وهم را جولان بود
هوش مصنوعی: کسی که برای رسیدن به هدفش اراده و همتی قوی دارد، با حضور پروردگار و در هر لحظه، میتواند از هرگونه فریب و توهم رهایی یابد و با تواناییاش پیشرفت کند.
راستگویی دست و تیغ او دو ابرند از قیاس
گاه بزم و گاه رزمش هر دو را باران بود
هوش مصنوعی: سخن گفتن به حقیقت، همچون دو ابر است که در زمان خوشی و شادی (بزم) و نیز در زمان جنگ و مشکلات (رزم) باران میبارند.
دست او در بزم زر افشان بود بر بندگان
تیغ او بر حاسدان در رزم خونافشان بود
هوش مصنوعی: دست او در محفلهای پرزرق و برق، به نوازش و مهربانی به بندگان میرسید، اما در جنگ و نبرد، تیغ او بر دشمنان و حسودان به شدت و با قدرت فرود میآمد.
تا که از فتحش نشان در حد قسطنطین بود
تاکه از عدلش خبر در حدِّ ترکستان بود
هوش مصنوعی: تا زمانی که نشانههای پیروزیاش به اندازه قسطنطنیه بود و خبر از عدل و انصافش به اندازه ترکستان منتشر شده بود.
پیش فتح او چه جای فتح اسکندر بود
پیش عدل او چه جای عدل نوشروان بود
هوش مصنوعی: در حضور قدرت او، فتوحات اسکندر هیچ significance یا ارزشی ندارند و در مقابل عدالت او، عدالت نوشروان نیز به چشم نمیآید.
شهریارا گر تو فرمایی بدین حضرت رسد
هر هنرمندی که در ایران و در توران بود
هوش مصنوعی: ای شهریار، اگر تو بخواهی، هر هنرمند و مرد هنری از ایران و توران به این درگاه خواهد آمد.
گرد شادروان این حضرت به چشم اندرکشم
زانکه نور چشم او زین گرد شادُرْوان بود
هوش مصنوعی: من در نگاه خود گرد و غبار این مسیر را میزنم، زیرا روشنی چشم من از این گرد و غبار بهدست میآید.
گر عصا در دست موسی پیکر ثعبان بود
گاه نصرت درکف تو تیغ چون ثعبان بود
هوش مصنوعی: اگر عصای موسی در واقع تبدیل به یک مار میشد، در زمان یاری و کمک، تیغی در دست تو همچون آن مار قدرتمند بود.
چوب کم باشد ز آهن لیک اندر معجزات
تیغ تو همچون عصای موسی عمران بود
هوش مصنوعی: اگرچه چوب کمتر از آهن است، اما در معجزهها، تیغ تو همانند عصای موسی پدرش عمل میکند.
هر که عاصی گشت در تو مدبر و مخذول شد
در تو عاصیگشتن از اِدبار و از خذلان بود
هوش مصنوعی: هر کس که در تو راهی خطا پیش گرفت و به نافرمانی روی آورد، در حقیقت دچار بینصیب شدن و شکست شده است. نافرمانی و عصیان از همین بینصیب بودن و ناامیدی نشأت میگیرد.
هم بدین سان مدبر و مخذول باشد بی خلاف
کرکسی را زین سبب اندیشهٔ عصیان بود
هوش مصنوعی: به همین ترتیب، کسی که به درستی تدبیر میکند و کسی که در مشکلات و سختیها قرار گرفته است، بدون شک از دیگران جدا نمیشود. این به این دلیل است که او مشغول فکر کردن به کارهای نادرست و نافرمانی است.
هرکه دین دارد رهی باشد تورا از جان و دل
ور ز جان و دل نباشد از بن دندان بود
هوش مصنوعی: هرکسی که ایمان دارد، برای تو راهی باشد از عمق جان و دل، و اگر این ایمان در او وجود نداشته باشد، ادعایش مانند کلامی است که از ته دندانهایش خارج میشود و واقعیت ندارد.
هر چه اندیشه درو بندی بیابی از خدای
زانکه تدبیر تو و تقدیر او یکسان بود
هوش مصنوعی: هر چیزی که در ذهنت به آن فکر کنی و آن را برنامهریزی کنی، از جانب خدا به تو خواهد رسید، زیرا تدبیر و برنامهریزی تو با تقدیر الهی همخوانی دارد.
عدل و احسان دولت و ملک تو دارد پایدار
ملک و دولت پایدار از عدل و از احسان بود
هوش مصنوعی: عدالت و احسان، موجب ثبات و پایداری کشور و حکومت توست؛ پایداری یک حکومت تنها میتواند از راه عدالت و نیکی به مردم به دست آید.
در جهانداری و شاهی هرچه زایزد خواستی
پیش از این آن بود و زین پس هر چه خواهی آن بود
هوش مصنوعی: در دنیای حکمرانی و سلطنت، هر چیزی که خواستهای پیش از این همانطور بود و از این به بعد هم هر چیزی که بخواهی همانگونه خواهد بود.
گر جدا ماندم خداوندا ز خدمت مدتی
عذرها دارم بگویم گر ز تو فرمان بود
هوش مصنوعی: اگر مدتی از خدمت تو دور ماندهام، ای خداوند، دلیلهایی دارم که بیان کنم، اگر این موضوع به دستور تو باشد.
نیز ازین خدمت نخواهم بود یک ساعت جدا
جان و تن پیش تو دارم تا تنم را جان بود
هوش مصنوعی: من هیچگاه از این خدمت کنارهگیری نخواهم کرد و حتی یک ساعت هم از تو دور نخواهم بود. تا زمانی که جان در بدنم باشد، پیش تو هستم.
هر که جوید دُرّ معنی یابد از دیوان من
تاکه اندر مدح و فتح تو مرا دیوان بود
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال معانی گرانبها باشد، از اشعار من بهرهمند خواهد شد، زیرا من در ستایش و پیروزی تو، مجموعهای از شعرها دارم.
نایب پیغمبری شاها نباشد بس عجب
گر مرا در خدمت تو حشمت حسّان بود
هوش مصنوعی: اگر کسی نایب پیغمبر باشد، شگفتانگیز است که من در خدمت تو، از عظمت و مقام حسّان برخوردار باشم.
از زمین بر چرخ تابان باد ماه رایتت
تاکه مهراز چرخ بر روی زمین تابان بود
هوش مصنوعی: ماه تابان به زمین تکیه کرده و از آنجا بر روی چرخ گردان در آسمان میدرخشد. به این ترتیب، درخشندگی ماه بر زمین نیز مشهود است.
شادی و خلق جهان از همت و عدل تو باد
کاین جهان از همت و عدل تو آبادان بود
هوش مصنوعی: شادی و سرزندگی دنیا به تلاش و عدالت تو بستگی دارد، زیرا این جهان تنها به خاطر کوشش و انصاف تو رونق دارد.
