برگردان به زبان ساده
ای برویت چشم روشن اختر نیک اختری
آفتاب مهترانی آسمان مهتری
هوش مصنوعی: ای چهرهی تو روشنی بخش، چون ستارهای نیک و درخشان. تو همچون آفتابی هستی که برترینها را در آسمان میدرخشد.
هرکه فرزند جهان ناقصت خواند خطاست
چون تو، در وصف کمال خود جهان دیگری
هوش مصنوعی: هرکسی که فرزند تو را ناتمام بداند، اشتباه کرده است؛ زیرا تو خود به قدری کامل هستی که نمیتوانی به کسی جز خودت توصیف شوی.
نفس تو با ما، در این جای وز رشک جاه تو
چون رسن برخود همی پیچد سپهر چنبری
هوش مصنوعی: نفس تو از آنجا که با ماست، باعث میشود که جایگاه تو به قدری با ارزش است که آسمان به خاطر حسادت به مقام تو، خود را به دور تو میپیچد و مجذوب تو میشود.
عالمی اقطاع قدرت شد چگونه عالمی
آنکه برتر زان ولایت نیست اسم برتری
هوش مصنوعی: چگونه ممکن است کسی که در علم و دانش توانمند است، در جامعهای که برتریهایی وجود دارد، مورد توجه و احترام قرار نگیرد؟ در واقع، اگر کسی در مقام و علم بالاتری باشد، باید به آن احترام گذاشته شود و تحت تأثیر قدرتها قرار نگیرد.
یافت از رایت زهابی چشمه خورشید ازآن
نرگس انجم به شست از گنبد نیلوفری
هوش مصنوعی: چشمه خورشید در زیر پرچم زرین پیدا شد و نرگسها در دستان آسمان آبی گنجانده شدند.
مطرب عشرت سرای چرخ دف بر دف نهد
گر نه تمکین یابد از بزم تو در خیناگری
هوش مصنوعی: موسیقیدان در محفل شادی، با نواختن دف، باعث میشود که اگر کسی به این جشن توجه نکند، به زودی تحت تأثیر فضای سرشار از خوشی و شادی قرار خواهد گرفت.
فتنه پنهان چون پری از تیغ کلک آسای توست
کز طریق خاصیت بگریزد از آهن پری
هوش مصنوعی: فتنهی پنهان مانند موجودی افسونگر از قلم تو ناشی میشود، که به واسطهی ویژگیاش از آهن رهایی مییابد.
هرکه چون زنجیر سرپیچید از درگاه تو
دولتش گوید سر و سندان چو حلقه بردری
هوش مصنوعی: هر کسی که از درگاه تو سرپیچی کند و به تو رویگردان شود، نشان از بیدولتی و نداشتن قدرتش است، مانند اینکه دستان و پاهایش به زنجیر بسته شده باشد.
دستبوسند اختران مشاطه کلک تو را
چون رخ دفتر بیاراید بخط عنبری
هوش مصنوعی: ستارگان مانند آرایشگران، به زیبایی دست به کار شدهاند تا چهرهی نوشتهی تو را همانند یک صفحهی خوشنقش بسازند و از آن با رنگی خوشبو زینت دهند.
با تو ور پیوسته بودی خواجه تاش جبرئیل
گرنه بگسستی از این پس رشته برپیغمبری
هوش مصنوعی: اگر تو پیوسته با من بودی، ای داور، مثل جبرئیل؛ در غیر این صورت، از این پس رشته پیامبری را قطع میکردی.
مرکب لطفت بر این کام ار بماند تا بدیر
خیمه ی عصمت زحد آب و گل بیرون بری
هوش مصنوعی: اگر سوار زیبایی و لطافت تو بر این کام بماند، تا زمانی که خیمهی پاکی و عصمت از این آب و گل بیرون بیاید، انتظار کشیده میشود.
صبح اقبالت همی در جلوه امروز ایستد
صبر کن تا چهره بگشاید عروس خاوری
هوش مصنوعی: صبحی که در انتظارش هستی به زودی خواهد آمد، صبر کن تا زیبایی و شکوه آن خود را نمایان کند مانند عروس که در انتظار روز عروسیاش است.
پهلوی تیغت چنان فربه شود کزیک سخاش
کیسه کان روی استغنا نهد در لاغری
هوش مصنوعی: زمانی که تیغ تو به قدری قوی و نیرومند شود، که سخن گفتن از آن مثل این باشد که یک کیسه پر از ثروت، به لاغری و نیاز تبدیل شود.
سایه چتر تو را بر دوش گیرد آفتاب
نامه بخت تو را در دیده گیرد مشتری
هوش مصنوعی: نور خورشید بر دوش تو سایه میاندازد و بخت تو را در چشمان مشتری میبیند.
تیغ کاهی تو آراید جهان کهنه را
رغم این مشت خرخاص از پی دانش خری
هوش مصنوعی: تیغ کاهی تو میتواند دنیای قدیمی را تغییر دهد، با وجود اینکه این دنیا تحت تأثیر انسانهایی با افکار ناپخته و سطحی قرار دارد که تنها به دنبال لذتی زودگذر هستند.
در رکاب مدحت تو رتبتی یابد سخن
کز وزارت گرم تر راند عنان شاعری
هوش مصنوعی: در کنار ستایش تو، سخن به مقام بلندی دست مییابد که از مقام وزارت نیز بیشتر از آن برمیخیزد و بر افرازندگی شعر میافزاید.
بخت را گر تو پیوندی است استحقاق توست
طوق گوهر هم ز خود بربندد آب گوهری
هوش مصنوعی: اگر خوششانسی به تو مربوط باشد، شایستگیات است؛ حتی اگر گوهری هم به گردنت بیفتد، خودت باید آن را به خود آویزان کنی.
خدمتش را از بن دندان کمر بندد جهان
هرکه دولت را مرصع کرد تاج سروری
هوش مصنوعی: هر کسی که به خدمت و خدمتگزاری دقت و توجه داشته باشد و با جدیت در این راه گام بردارد، جهان را به بهترین شکل ممکن میسازد و در حقیقت، اوست که میتواند مقام و منزلت خود را ارتقا دهد و به رتبهای بس بلند دست یابد.
مشتری در صدر چون مانند خورشیدت بدید
آن شکوه مرتبت را شد بصد جان مشتری
هوش مصنوعی: وقتی مشتری به عظمت و زیبایی تو مثل خورشید نگاه کرد، عمیقاً تحت تأثیر قرار گرفت و جانش را فدای آن شکوه و مقام تو کرد.
ظاهراً نشناخت از حیرت تو را پرسید کیست
عقل گفت، آن کز تو ظاهرتر بود در ظاهری
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که او در حیرت از توست و از عقل پرسیده که کیستی. عقل در پاسخ میگوید، آنکه باید به وضوح برای تو روشن باشد، در خود تو قرار دارد.
خواجه ی محسن اثیرالدین که بر احسان او
حق تعالی ختم کرد آئین سائل پروری
هوش مصنوعی: شخصی به نام محسن اثیرالدین که خداوند با احسانش قوانین نیکوکاری و دستگیری از نیازمندان را به پایان رسانده است.
طاق اطلس را که عالم جست در زیر قباست
پروزی دان بر بساط جاهش از پهناوری
هوش مصنوعی: سقف آسمان را که جهان در زیر پوشش خود دارد، بدان که بر گسترهاش از بزرگی و وسعت چقدر شگفتانگیز است.
صاحبا گر وقفه ئی یابم ز چرخ تیز تک
وقف این درگه کنم نظم دری طبع جری
هوش مصنوعی: دوست عزیز، اگر مدتی از چرخ زندگی فاصله بگیرم، در این مکان شریف به نظم و ترتیب میپردازم و طبع من همچنان جاری خواهد بود.
مرکب فکرم براندازد ستام جبرئیل
سیلی شعرم بدراند قفای سامری
هوش مصنوعی: ایده و فکر من به قدری قوی است که میتواند به سرعت به جلو برود و به اوج برسد، مانند اینکه فرشتهای از آسمان بر آن تأثیر میگذارد؛ شعر من هم به گونهای است که میتواند سرلوحه و پیشرو باشد، همانطور که سامری در داستان معروف خود تحولی بزرگ به وجود آورد.
سرّ القا ما، عصای کلک من روشن کند
معجزش چون باز مالد کعبتین ساحری
هوش مصنوعی: راز به یادآوری و الهام من به وسیله قلمم روشن میشود، معجزهاش مانند بازگشت مال، دو معبد را تحت تاثیر قرار میدهد.
گر بجنبانی سری در من سر عالم شوم
زانکه سر جنبان تو کاری نباشد سرسری
هوش مصنوعی: اگر تو سری تکان دهی در وجود من، میتوانم به سرنوشتی عظیم برسم؛ چون تکان دادن سر تو نیازی به فکر عمیق ندارد.
خواجه کیهائی فروشد بر جهان بیرون ز حد
هرکه را صورت خریداری کند در چاکری
هوش مصنوعی: هر کسی که در قدرت و ثروت خود را به نمایش بگذارد، نمیتواند به راحتی بر جهان سلطه یابد؛ بلکه فقط آنهایی که توانایی و ظرفیت لازم را دارند، میتوانند در این مسیر موفق شوند.
چشم روشن کن بدین گوهر که از همتای او
قاصر افتاده است و قاصر دست عقل جوهری
هوش مصنوعی: چشمهات را باز کن و به این گوهر نگاه کن که هیچکس نمیتواند به اندازهاش دست یابد و عقل انسانی هم از درک آن ناتوان است.
قرة العین است دوران که پیش مهد او
آسمان هم دایگانی می کند هم مادری
هوش مصنوعی: زمانی که در نزد مهد او، آسمان نیز همچون دایهای مهربان و مادر، دور خود میچرخد و به او خدمت میکند.
با سپند چشم زخمش مجمری کردی فلک
گر خورد بهرام را تمکین بدی در اخکری
هوش مصنوعی: با چشمان پر از سحر و جادو، زخم او را چنان درمان کردی که فلک هم در برابر او تسلیم شد. اگر بهرام را به چالش میکشید، تو در عین حال به او قدرتی خاص میدادی.
مخبر هرکس پس از خلاق او اخلاق اوست
ای نکو منظر بحمدالله که نیکو مخبری
هوش مصنوعی: اخلاق هر فرد نشانهای از خلاقیت و شخصیت اوست. خوشبختانه تو نیز از افرادی هستی که میتوانی به خوبی از شخصیت خوب خود خبر بدهی.
ابر نصرت بار تورانشه که از رایش فکند
سایه بر ایران و توران رایت اسکندری
هوش مصنوعی: ابر نصرت، نماد یاری و رحمت الهی است که بر سر سرزمین توران سایه افکنده و باعث شده تا این سرزمین بر ایران تأثیر بگذارد. همچنین، این سایه به نوعی نشاندهنده قدرت و عظمت اسکندر است که بر این مناطق حاکمیت دارد.
ای ز حد آفرینش خیمه قدرت برون
وی ز گفت آفرین خوان دامن مدحت بری
هوش مصنوعی: ای کسی که از مرز آفرینش فراتر رفتهای، از قدرت و عظمت خود گوشتن بزن و دامن ستایش را بر زمین بگستران.
سایه بر فرق وجود افکن که چرخ اعظمی
روز بر دانش همایون کن که سعد اکبری
هوش مصنوعی: بر فراز وجود خود سایهای بیفکن که روز بزرگ و مهمی بر دانش و آگاهی تو سایه افکند و آنرا با خوشبختی و سعادت همراه کند.
دامن همت چنان در سطح هفتم چرخ کش
کز غبار هر نحوست روی کیوان بستری
هوش مصنوعی: دامن تلاش خود را به قدری بالا بکش که در سطح عالی و بلند قرار بگیری و از گرد و غبار هر نوع پلیدی و زشتی دور بمانی و مانند کیوان (زحل) در جایی پاک و آرامش بخش اقامت کنی.
ز آفتاب همت و ابر بنان روی امل
بشکفان چون لاله ی سیراب و گلبرگ طری
هوش مصنوعی: از تابش آفتاب اراده و بارش ابرهای دست، آرزوی خود را همچون لالهای که سیراب شده و گلبرگش شکفته است، به بار نشان.