برگردان به زبان ساده
بترس ای جهان جوی ایران خدای
که بعد از تو خیزند مردم به پای
هوش مصنوعی: ای جهان، بترس از قدرت ایران و خدای آن، چرا که بعد از تو، مردم به پا خواهند خاست.
بنالند از دست جور و ستم
بگویند با ناله ی زیر و بم
هوش مصنوعی: همه از ظلم و ستم گلهمندند و با صدای حزین و غمگین خود نفرین میکنند.
که ایزد همی تا جهان آفرید
کسی زین نشان شهریاری ندید
هوش مصنوعی: زمانی که خداوند جهان را آفرید، هیچکس از نشانههای سلطنت و قدرت او آگاه نبود.
که جز کشتن و بستن و درد رنج
گرفتن هم از کهتران مال و گنج
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که تنها نتیجهای که از رفتارهای ظالمانه و ستمگرانه به دست میآید، آزار و رنج دیگران و نیز به غارت بردن داراییها و اموال آنهاست. در واقع، با رفتارهای نادرست، انسان به جای کمک و یاری، فقط به درد و مصیبت میافزاید.
ندانست و آزرم کس را نداشت
همی این برآن آن برین بر گماشت
هوش مصنوعی: او هیچ کس را نشناخت و خجالت نمیکشید، همینطور این را بر آن و آن را بر این گذاشت.
نه جان سپاهی ازو شاد گشت
نه یک ذره زو کشور آباد گشت
هوش مصنوعی: نه جان سپاهی از او شاد شد و نه حتی یک ذره از سرزمین به وسیله او آباد گردید.
نماند ایچ در ملک جایی درست
همه کار کشور ازو گشت سست
هوش مصنوعی: در اینجا گفته میشود که هیچ چیز در کشور به درستی باقی نمانده و همهچیز به خاطر او (یک فرد یا عامل خاص) دچار بینظم و سردرگمی شده است.
به کار رعیت نپرداخت هیچ
پرستید گه گربه، گاهی منیج
هوش مصنوعی: هیچ کس به کار مردم عادی توجهی نمیکند و فقط در مواقعی که نیاز باشد، به آنها رسیدگی میکند.
درین مدت سال پنجاه باز
که بر تخت می زیست با عز و ناز
هوش مصنوعی: در این مدت پنجاه سال، او همچنان با افتخار و شکوه بر تخت سلطنت نشسته است.
همه جان مردم ازو شد غمی
به هر شعبه از ملک آمد کمی
هوش مصنوعی: همه مردم به خاطر او غمگین هستند و در هر گوشهای از کشور، کمبودهایی مشاهده میشود.
خزینه تهی گشت و ملت گدا
زبیداد او دست ها بر خدا
هوش مصنوعی: خزانهای که پر بود، حالا خالی شده و مردم نیازمند به ظلم و ستم او دستان خود را به سوی خدا برآوردهاند.
سه نوبت شتابید سوی فرنگ
نیفزود او را به دل عار و ننگ
هوش مصنوعی: او سه بار به سوی فرنگ سفر کرد، اما این سفرها بر دلش عار و ننگی نمیافزود.
چو مست شکار است و محو خوشی
کجا داند آیین لشکر کشی
هوش مصنوعی: وقتی کسی در خوشی و شادمانی غرق شده باشد، چگونه میتواند قوانین و اصول را رعایت کند و به یاد داشته باشد که چه زمانی باید آماده جنگ شود؟
نخواهیم بر تخت از این تخمه کس
زخاکش به یزدان پناهیم و بس
هوش مصنوعی: ما هیچ نیازی به تخت و تختداری از این نسل نداریم، تنها به خدا پناه میبریم و بس.
کزین شه ستمکارتر کس ندید
نه از نامداران پیشین شنید
هوش مصنوعی: هیچکس را به ستمکاری که از این پادشاه دیدهام، نمیشناسم و همچنین از نامآوران گذشته هم چیزی در این باره نشنیدهام.
همه ملک ایران ازو شد به باد
به خاک آمد آن افسر کیقباد
هوش مصنوعی: تمام پادشاهی ایران به نابودی رفت و آن تاج و تخت کیقباد به خاک افتاد.
خدایا روانش به آتش بسوز
دل بنده ی مستحق بر فروز
هوش مصنوعی: ای خدا، روح او را در آتش بسوزان و دل بندهای که سزاوار است را روشن کن.
وگر دادگر باشی ای شهریار
بمانی و نامت بود یادگار
هوش مصنوعی: اگر عدالتگستر باشی، ای پادشاه، جاودان خواهی ماند و نامت همیشه به یاد خواهد ماند.
به نیکی بیارند یاد تو را
پرستند مردم نژاد تو را
هوش مصنوعی: مردم به خوبی به یاد تو خواهند بود و احترام زیادی برای خانواده و نژاد تو قائل خواهند شد.
تن خویش را شاه بیدادگر
جز از گور و نفرین نیارد بسر
هوش مصنوعی: تن خویش را شاه ظالم جز از سر گور و نفرین مردمان نمیتواند نگهدارد.
اگر چند بد کردن آسان بود
به فرجام زو دل هراسان بود
هوش مصنوعی: اگر انجام کارهای بد آسان بود، در نهایت دل انسان از عواقب آن ترسیده و نگران میشد.
الا ای شه نامدار کهن
سزد گر زسعدی پذیری سخن
هوش مصنوعی: ای پادشاه بزرگ و معروف، شایسته است که از سعدی سخن بشنوی و به آن توجه کنی.
«نه در بند آسایش خویش باش
که خاطر نگهدار درویش باش»
هوش مصنوعی: به خودت اهمیت بده و صرفاً به فکر راحتی و آسایش خود نباش. سعی کن به دیگران، به خصوص کسانی که در شرایط دشوار هستند، توجه کنی و از آنها حمایت کنی.
«نیا ساید اندر دیار تو کس
چو آسایش خویش خواهی و بس»
هوش مصنوعی: اگر میخواهی در زندگیات آرامش داشته باشی، باید به دنبال افرادی باشی که به تو آرامش میدهند و از هرگونه مزاحمت دوری کنی.
زمن بشنو این نکته شاها درست
نباید شهی چون تو بیداد جست
هوش مصنوعی: ای پادشاه، به این نکته توجه کن که نباید کسی مانند تو به ظلم و ستم گرایشی داشته باشد.
تو را هست فرهنگ و رای و هنر
ندارد هنر شاه بیدادگر
هوش مصنوعی: تو دانش و اندیشه و هنر داری، اما هنر سلطانی که ظالم است، هیچ ارزشی ندارد.
که بیدادگری ز بیچارگ است
به بیدادگر بر بباید گریست
هوش مصنوعی: ستمکاری از ناتوانی ناشی میشود و بر ستمگر باید گریست.
ز بیدادگر کیست بدبخت تر
که بیدادش آید به خود سخت تر
هوش مصنوعی: چه کسی بدبختتر از آن فرد بیدادگر است که خود تحت ستم خود قرار گرفته و این ستم برایش بسیار سخت و دشوار است؟
