برگردان به زبان ساده
خداوندا شنیدستم که چون یوسف به مصر اندر
فراز مسند عزت همی کرسی نشین آمد
هوش مصنوعی: خداوند، شنیدهام که یوسف وقتی به مصر رسید، بر تخت عزت نشسته و مقام والایی پیدا کرد.
بسالی کز درون خلق دود اندر هوا می شد
ز کنعان نامه یعقوب بر یوسف چنین آمد
هوش مصنوعی: مدتی بود که از دل مردم دودی در هوا بلند میشد و نامهی یعقوب به یوسف از کنعان به این صورت رسید.
که ما را در پی روزی بدست تو است چشم اینک
اگرچه رازق کل فضل خیرالرازقین آمد
هوش مصنوعی: چشم ما به روزی و نعمتهای تو دوخته شده است، هرچند که تو سرمنشاء تمامی خوبیها و روزیدهندگان هستی.
فقیران را بده از خرمن خود خوشه زیرا
که اندر خرمن جود تو پروین خوشه چین آمد
هوش مصنوعی: به کسانی که نیازمند هستند، از نعمتهای خود ببخش، زیرا در فضای دهدست تو، ستارههای درخشان هم به جمعآوری میپردازند.
سپرد این نامه را یعقوب اندر دست فرزندی
که اندر جمع فرزندانش سالاری امین آمد
هوش مصنوعی: یعقوب این نامه را به فرزندش داد، فرزندی که در میان دیگر فرزندانش مقام والایی و امانتداری داشت.
چو در مصر آمدند اخوان شدند اندر بر یوسف
وز ایشان بر رخ خوبش هزار از آفرین آمد
هوش مصنوعی: وقتی برادران یوسف به مصر آمدند، به خاطر زیبایی او شگفتزده شدند و هزاران ستایش از طرف آنها به سمت او سرازیر شد.
ولی نشناختند آن شاه یکتا را ز کژبینی
خلاف شه که از یزدانش چشمی راست بین آمد
هوش مصنوعی: در این بیت به این اشاره شده است که برخی افراد، به دلیل دیدگاههای نادرست و اشتباه، نتوانستند شاه یکتا و بیهمتا را بشناسند. همچنین، میگوید که فقط با نگاهی درست و راستین به خداوند است که میتوان به حقیقت او پی برد.
بر ایشان مهربانی کرد و رحم آورد و بخشایش
که قلبش با کرم همراه و با رأفت قرین آمد
هوش مصنوعی: او به آنها محبت و رحمت کرد و بخشش نشان داد؛ زیرا دلش سرشار از سخاوت و لطف بود.
جواب نامه یعقوب را بنوشت بس شایان
که جاری از بیانش چشمه ماء معین آمد
هوش مصنوعی: یعقوب نامهای دریافت کرد و پاسخ آن را به گونهای زیبا نوشت که با بیانش، مانند چشمهای زلال و روشن به نظر میرسید.
سپس با هر یک از اخوان خوان از در رحمت
عنایتهای گوناگون از آن شاه مبین آمد
هوش مصنوعی: سپس هر یک از برادران به درگاه شاه بزرگ رفتند و از رحمت و لطفهای مختلف او بهرهمند شدند.
بجای آن همه خواری که بر وی آمد از آنان
کرامت کرد و تعلیمش ز رب العالمین آمد
هوش مصنوعی: به جای اینکه به او بیاحترامی شده باشد، با محبت و اعتبار به او برخورد کردند و آموزش او از سوی خداوند متعال بود.
من از تاریخ و تفسیر و حدیث این داستان خوانم
که نقل راستان اندر کتاب راستین آمد
هوش مصنوعی: من از تاریخ و تفسیر و سخنان پیامبران این داستان را خواندهام که در کتابهای معتبر به درستی نقل شده است.
ندیدم کس که همچون یوسف صدیق با اخوان
کند نیکی بدستوری کش از روح الامین آمد
هوش مصنوعی: هیچکس را ندیدم که مانند یوسف نیکویی کند و برادرانش را با دستور روحالامین (فرشته وحی) به نیکی و خوبی راهنمایی کند.
بجز شخص همایون تو کت دستور جاویدان
زفضل و دانش و تقوی و عقل و داد و دین آمد
هوش مصنوعی: به جز شخصیت عظیم تو، هیچ کس دیگری نمیتواند به حاکمیت جاودانه و ابدی دست یابد، چون فقط تو به خاطر فضیلتها و دانش، تقوا، عقل، عدالت و دین، شایسته این مقام هستی.
بزیر سایه ات هر یک از اخوان شاد چون مؤمن
بزیر سایه طوبی بفردوس برین آمد
هوش مصنوعی: زیر سایهٔ تو، هر یک از برادران مانند مؤمنی است که زیر سایهٔ درخت طوبی به فردوس اعلی رسیده است.
ولی در جمع اخوانت امیرالملک پنداری
درون گله همچون آن بز لنگ پسین آمد
هوش مصنوعی: در میان دوستانت، خود را مانند امیرالمؤمنین میدانی، ولی در حقیقت، همچون بز لنگی هستی که در جمع گله حاضر شده است.
همانند قریش از رحله صیف و شتا دیری
دوان در دشت و کوه از دور ایام و سنین آمد
هوش مصنوعی: مانند قبیله قریش که در سفرهای تابستانی و زمستانی خود به مدت طولانی در دشت و کوهها میگذراندهاند، ما نیز در گذر زمان و سالها در جستجوی تجربیات و یادگارهایی از گذشته هستیم.
گهی با ترکمانان گاه با ترکان در آلاچق
گهی در خیمه با کرد و لر صحرانشین آمد
هوش مصنوعی: گاهی با ترکها و گاهی با ترکان در آلاچق و گهی در خیمه با کردها و لرهای صحرانشین میآید.
بجای آنکه مرسومش ز سیمین بیشتر باشد
چرا ایدون کم از ستین و بیش از اربعین آمد
هوش مصنوعی: بجای آنکه انتظار داشتیم چیز با ارزشتری از نقره داشته باشد، چرا این وضعیت بیشتر از چهار برابر نشد و کمتر از سی برابر باقی ماند؟
بجای آنکه دامانش شود زین آستان پرزر
حقوقش کاسته دستش تهی در آستین آمد
هوش مصنوعی: به جای آنکه از این درگاه پر از نعمت بهرهمند شود و به او حقوقش داده شود، دستش خالی باقی مانده و چیزی در آستین ندارد.
امید ارتقا می داشت ناگه در تنزل شد
هوای آسمانش بود ناگه بر زمین آمد
هوش مصنوعی: در ابتدا آرزو و امید به بالا رفتن و ترقی داشت، اما ناگهان با شرایطی مواجه شد که به سمت افت و نزول رفت. در حالی که او به آسمانها فکر میکرد، ناگهان به زمین رسید.
نگویم جور کردی یا ستم کردی معاذالله
که نیشت نوش و قهرت مهر و زهرت انگبین آمد
هوش مصنوعی: من نمیگویم که تو بیرحمی یا ظلم میکنی؛ معاذالله! زیرا رفتار و قهر تو برای من شیرین و دلپذیر است.
ولی بشنو حدیث مصطفی را زآنکه فرماید
که قطع رزق همچون قطع حلقوم و وتین آمد
هوش مصنوعی: این سخن را بشنو که پیامبر فرمودهاند: قطع کردن روزی انسان به معنای بریدن حلقوم و رگ حیاتی اوست.
خداوندی کن ای مولا بر آن بیچاره مسکینی
که فضلت شد کفیل رزق و احسانت ضمین آمد
هوش مصنوعی: ای پروردگار بزرگ، بر آن انسان بیچاره و مسکین رحمی کن که لطف و محبت تو، تأمینکننده روزی و نعمتهایش شده است.
بطفلی رحمت آور کو طفیل آمد بدرگاهت
یسارش ده که در طاعت ترا طوع یمین آمد
هوش مصنوعی: ای کاش رحمت تو به همگان برسد، زیرا نیازمند رحمت تو هستند. به آنها که در درگاه تو آمدهاند نیکی کن، زیرا در اطاعت از تو با کمال میل و ارادت حاضر شدهاند.