برگردان به زبان ساده
از این مقدمه ز آن پس که یافت آگاهی
جناب نزهت افندی ستوده شهبندر
هوش مصنوعی: از این مقدمه، پس از آنکه جناب نزهت افندی، شهبندر ستوده، آگاهی لازم را کسب کرد، ...
خجسته رادی والا بدانش و بخرد
ستوده مردی یکتا بمایه و بهنر
هوش مصنوعی: ای خجسته و نیکو، تو به دانایی و خرد خود شناخته شدهای؛ تو مردی بینظیر و با ارزش هستی.
امین و محرم بر هر دو دولت اسلام
صدیق و حامی بر هر دو شعبه انور
هوش مصنوعی: این بیت به معنای این است که شخصی مورد اعتماد و رازدار برای هر دو بخش از دولت اسلامی است و در هر دو شاخه اصلی آن، صداقت و پشتیبانی دارد.
جهان و معرفت و جان، درون جامه تن
چنانکه معنی بنهفته در لباس صور
هوش مصنوعی: جهان و دانش و روح، درون لباس بدن بهگونهای پنهان هستند که مانند معنای درون یک لباس ظاهر است.
همه بخوانده و دانسته رسم فقه و حدیث
ز کیش شافعی و بوحنیفه و جعفر
هوش مصنوعی: همه میدانند و آموختهاند که بر اساس فقه و حدیث، اصول دین از مذاهب شافعی، ابوحنیفه و جعفر به چه صورت است.
نه از تعصب بیهوده باز گفته سخن
نه از تجنب بیغاره برگرفته خبر
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به این موضوع اشاره میکند که سخنانش نه از روی تعصب بیهوده است و نه از روی کنارهگیری نسبت به دنیای اطراف. او به دنبال حقیقت است و در تلاش است تا از واقعیتها سخن بگوید، بدون آنکه تحت تأثیر احساسات بیاساس یا فاصلهگیری باشد.
بجان و دل ز محبان خاندان علی
ولیک زاده تبارش ز دودمان عمر
هوش مصنوعی: با دل و جان من از دوستان خاندان علی هستم، اما به خاطر نسل و دودمان عمر به دنیا آمدهام.
چنین خجسته روانی که نام بردم از او
که تا ز نامش زینت دهم بر این دفتر
هوش مصنوعی: این فرد خوشنام و پرآوازهای که از او یاد کردهام، به قدری محترم و باارزش است که دوست دارم نامش را برای زینت بخشیدن به این نوشتههای خود بیاورم.
بدید خسرو ایران و خادم حرمین
یکی روانند آراسته بدو پیکر
هوش مصنوعی: خسرو ایران و خادم حرمین به گونهای به هم نزدیک شدهاند که گویی یک روح در دو بدن واحد هستند و هر دو در نهایت زیبایی و آراستگی قرار دارند.
چنانکه گوئی بحر محیط و بحر عمان
بود یکی بحقیقت دو آیدا بنظر
هوش مصنوعی: به گونهای است که انگار دو دریا وجود دارد؛ یکی دریاچهای وسیع و دیگری دریا عمان، اما در حقیقت آنها یکی هستند. از دیدگاه ظاهری متفاوت به نظر میرسند، اما در واقع یکساناند.
دو تاجدارند این هر دو آیه رحمت
دو شهریارند این هر دو سایه داور
هوش مصنوعی: این دو فرمانروای بزرگ هر کدام نشان رحمتند و هر دو مانند سایهای از داور بزرگ عمل میکنند.
چو دو نهال بروئیده از یکی بستان
چو دو برادرزاده ز یک پدر و مادر
هوش مصنوعی: دو درخت که از یک باغ روییدهاند، مانند دو برادرزاده هستند که از یک پدر و مادر به دنیا آمدهاند.
ز عیش رست و فراچید دامن از راحت
ز جای جست و فروبست استوار کمر
هوش مصنوعی: از خوشی دور شدم و از آرامش دل کندهام؛ برخاستم و محکم کمربندم را بستم تا به سوی هدفم بروم.
پیام داد بر آن خیرگان بی آزرم
خطاب کرد بدان سفلگان بدگوهر
هوش مصنوعی: او پیام خود را به آن نیکان بیشرم رساند و خطاب به آن مردمان پست و بد ذات سخن گفت.
گهی بوعظ و گهی وعده و گهی تهدید
گهی بفکر و گهی بافسون و گه بسمر
هوش مصنوعی: گاهی نصیحت میکند، گاهی وعده میدهد، گاهی تهدید میکند، گاهی در فکر است، گاهی با جادو و افسون کار میکند، و گاهی در حال تماشا و تماشای اوضاع است.
گهی کتاب و احادیث خواند و گه آیات
گهی بیان تواریخ کرد و گاه سیر
هوش مصنوعی: گاه فرد مطالعه میکند و احادیث میخواند، گاه آیات قرآن را بررسی میکند، گاه به بیان تاریخها میپردازد و گاهی نیز زندگینامهها و داستانهای مختلف را روایت میکند.
هزار نکته بیان کرد با هزار زبان
هزار رمز بهر نکته ای بدش مضمر
هوش مصنوعی: او با زبانی هزارگانه، هزار راز را بیان کرده است و هر نکتهای که مطرح میکند، در خود معنای پنهانی دارد.
بگوش شورشیان قول صدق را ز صواب
چنان سرود که در مغز خلق کرد اثر
هوش مصنوعی: شورشیان به گونهای سخن میگویند که صداقت را به خوبی به تصویر میکشند و آنچنان تأثیری بر ذهن مردم میگذارند که در عمق فکر و احساس آنها نفوذ میکند.
گران سران متنبه شدند و خوار و خجل
چنان که مرد سیه نامه در صف محشر
هوش مصنوعی: رهبران گرانقدر متوجه وضع خود شدند و به شکل ذلیل و خجالتزدهای قرار گرفتند، همچون مردی که در روز قیامت با سرنوشتی بد و زشت مواجه است.
