برگردان به زبان ساده
خراب کردند این قوم ملک ایران را
به باد دادند آیین و دین و ایمان را
هوش مصنوعی: این گروه با رفتارهای خود، سرزمین ایران را ویران کردند و سنتها، باورها و ایمان مردم را بر باد دادند.
کجا رسد به مراد آنکه باز گردانید
ز کعبه روی و بدل پشت کرد قرآن را
هوش مصنوعی: کسی که به هدف و مقصود خود نمیرسد، چطور میتواند به آرزویش دست یابد در حالی که روی خود را از کعبه برگرداند و پشت به قرآن کند؟
در صفا چو زنی راه راست چون پرسی
ز مردمی که ندانند راه یزدان را
هوش مصنوعی: وقتی در مسیر درست قرار داری و به دنبال حقیقت میگردی، از کسانی که حقیقت را نمیشناسند و راه خدا را نمیدانند، سوال نکن.
رسول گفت که گر بوذر آگهی یابد
ز راز سلمان خواهد بکشت سلمان را
هوش مصنوعی: پیامبر گفت اگر بوذر به راز سلمان پی ببرد، سلمان را خواهد کشت.
شنیدم این و شگفتم که ناشنوده رموز
چرا به عمد مسلمان کشد مسلمان را
هوش مصنوعی: شنیدم که بعضی مردم با وجود اینکه هیچ چیز از رازهای دین نمیدانند، به عمد به جان مسلمانان میافتند و آنها را میکشند. این برایم عجیب و شگفتانگیز است.
نمک حرامی آن شوخ چشم بی مزه بین
که بشکند به نمک خوارگی نمکدان را
هوش مصنوعی: به این معنی است که فردی بیاحساس و بیقدردانی، از محبت و کمک دیگران سوءاستفاده میکند و با رفتار خود، به دیگران آسیب میزند، بهطوریکه به یادآورنده این است که هیچگاه نمیتوان به چنین کسانی اعتماد کرد و آنها را محترم شمرد.
وهل نجازی الاالکفور در فرقان
بخوان و منشاء هر بدشمار کفران را
هوش مصنوعی: آیا جز کفران چیزی در حالتی خوب و مناسب به ما میدهد؟ در قرآن، منبع هر بدی را ناشی از کفران بخوان و بشناس.
کفور اگر نبدی کافری نبد زین است
که اهل کفران دورند عفو و غفران را
هوش مصنوعی: اگر تو از صفات نیکو و بخشش دور باشی، نمیتوانی به حقیقت کافر بودن برسیدی، زیرا کسانی که به انکار و کفر موصوفاند، از رحمت و بخشایش دورند.
نه آدمی است کسی کو بسان گرگ و پلنگ
بخون بی گنهان تیز کرده دندان را
هوش مصنوعی: هیچ انسانی وجود ندارد که مانند گرگ و پلنگ، دندانهایش را به خون بیگناهان تیز کرده باشد.
مخوانش انسان کو خوی جانور دارد
که حق ز انس جدا کرده نام انسان را
هوش مصنوعی: انسان را نمیتوان خواند و به عنوان انسان نامید اگر ویژگیهای جانوری را در خود دارد و روح او از بُعد انسانی فاصله گرفته است.
چرا به شیطان لعنت کند کسیکه به عمد
نهفته در بن هر مو هزار شیطان را
هوش مصنوعی: چرا کسی باید به شیطان نفرین کند در حالی که خود او به عمد در دلش هزاران شیطنت و بدی نهفته دارد؟
به تیغ قهر بریدند عقد صحبت را
بسنگ غدر شکستند عهد و پیمان را
هوش مصنوعی: با عصبانیت و خشم، ارتباط و دوستی را قطع کردند و با خیانت، پیمان و وفای خود را نقض کردند.
به پیش خصم نهادند خوان نعمت و ناز
بجای باده کشیدند خون اخوان را
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به تصویرسازی از وضعیتی میپردازد که در آن دشمنان با ترفندها و فریبها، نعمتی را به رخ میکشند و به جای نوشیدنی خوشایند، تلخی و درد را برای برادران خود به ارمغان میآورند. در واقع، به نوعی خیانت و اختلاف میان افراد اشاره میشود که با ظاهری دلپذیر اما درونمایهای تلخ و آسیبزننده همراه است.
بسوخت دامن پیراهن آستین قبای
ز بس بر آتش عدوان زدند دامان را
هوش مصنوعی: دامن پیراهن آستین که شاهد ظلم و ستمها بوده، به خاطر شدت ظلم و تعدی دچار سوختگی و آسیب شده است.
کجاست عاقله دور مهر و مه که کند
به تازیانه ادب آفتاب و کیوان را
هوش مصنوعی: کجاست فردی باهوش و استوار که بتواند با رفتار صحیح و مهربان، اثرات منفی و خرابکارانه خورشید و سیارات را کنترل کند؟
کجاست فاتحه خیر و مکرمت که دهد
خورش ز مائده فضل آل عمران را
هوش مصنوعی: کجا میتوانم نشانی از خوبی و کرامت پیدا کنم که مانند خورشید، از سفره فیض آل عمران نورافشانی کند؟
کجاست مهدی صاحب زمان که میلادش
ربیع اول کرده است ماه شعبان را
هوش مصنوعی: کجاست مهدی، امام زمان، که تولدش در ماه ربیع الاول اتفاق افتاده و حالا ماه شعبان نیز فرا رسیده است؟
ایا شهی که بدست تو بر نهاده خدای
ز عدل و داد فرستون ز قسط میزان را
هوش مصنوعی: آیا ای پادشاهی که به دست تو خداوند، عدالت و انصاف را برقرار کرده است، برقراری تراز و اندازهگیری را به ارمغان میآوری؟
ز زیت دوده هاشم جمال افزوده
چراغ قیصر و قندیل کاخ ساسان را
هوش مصنوعی: از روغن زیتون دودمان هاشم، زیبایی افزوده است به چراغ قیصر و قندیل کاخ ساسان.
خر مسیح لگد زن شده است و از مستی
فسار کنده و بگسسته بند پالان را
هوش مصنوعی: خر به حالت مستی خارج از کنترل شده و دست و پایش را از قید و بندها رها کرده است و به طوری وحشیانه لگد میزند.
فرار کرده ز اصطبل و جسته در بن باغ
بسوده سبزه و فرسوده شاخ بستان را
هوش مصنوعی: گسترده در باغ، به دور از اصطبل، گلی را دیده که در سبزه خوابیده و شاخههای درختان را که پژمرده شدهاند، مشاهده میکند.
به نعلبندت گو تا کند لواشه حمار
به کفشگر گو بر فرق سگ زن انبانرا
هوش مصنوعی: به نعلبندت بگو تا لوازم سوارکاری الاغ را آماده کند، و به کفشساز بگو که برای سگ، کیسهاش را تهیه کند.
در این مفازه زمانی رها کن از کف خویش
زمام آن شتر صعب کوه کوهان را
هوش مصنوعی: در این موقعیت پیچیده، رها کن کنترل این شتر سخت و دشوار را که بر تپههای بلند عبور میکند.
ببین ز صاعقه توپ و دود فتنه خصم
خراب و تیره رواق شه خراسان را
هوش مصنوعی: بنگر که چگونه رعد و برق، غلطان و دود ناشی از فتنه دشمن، با شدت ویرانی و تاریکی، فضای باستانی و باشکوه خراسان را تحت تأثیر قرار داده است.
ببین ز زلزله کفر منهدم ارکان
عمارتی که ستونست چار ارکان را
هوش مصنوعی: ببین که چگونه زلزله، پایههای یک بنا را نابود میکند، در حالی که آن بنا بر چهار ستون استوار است.
بجای مسجد و منبر کنشت و میکده بین
بجای قاضی و مفتی کشیش و مطران را
هوش مصنوعی: به جای مسجد و منبر، به مکانهای دیگری مانند کلیسا و میکده بنگر. به جای قاضی و مفتی، به کشیش و مطران توجه کن.
موالیان تو آنگونه در مضیقستند
که از عنان بگلستان خرند زندان را
هوش مصنوعی: بندگان تو به قدری در تنگنا هستند که حتی از دست سرنوشت خود، به سوی گلستان زندگی نمیتوانند حرکت کنند و زندان بر آنان چیره است.
اگر ستاره شود ابر و آسمان دریا
خموش کی کند این کوه آتش افشان را
هوش مصنوعی: اگر ابرها به شکل ستاره درآیند و آسمان مانند دریا ساکت شود، چه کسی میتواند این کوه آتشین را خاموش کند؟
