برگردان به زبان ساده
ز عشقت ای عمل غمزهٔ تو خون خواری
بسی کشید تن مستمند من خواری
هوش مصنوعی: از عشق تو، ای زیبای چشمنواز، من سختیها و اندوههای زیادی را تجربه کردم و بدن ضعیفم به بیاحترامی دچار شد.
مراست عیش دژم تا شدی ز دست آسان
چگونه عیشی؟ با صد هزار دشواری
هوش مصنوعی: سختیها و دردهایی که بر من وارد میشوند، به هیچ وجه نمیتوانند از خوشیها و لذتها بکاهند؛ زیرا با وجود تمام مشکلات و زحماتی که میکشم، هنوز هم به دنبال شادی و خوشی هستم.
بدان دو چشم دژم عیش من دژم خواهی
بدان دو زلف سیه روز من سیه داری
هوش مصنوعی: اگر بخواهی عیش و خوشی من را به چالش بکشی، باید بدانی که این دو چشم غمناک چه تاثیری بر من دارد. همچنین، موهای سیاه من نیز نشاندهنده روزهایی تاریک و ناخوشایند است که تجربه کردهام.
طلب همیکنی آزار من، خداوندا
روا بود که مرا بیگنه بیازاری؟
هوش مصنوعی: خداوند، آیا درست است که بیدلیل و بدون گناهی که دارم، مرا آزار میدهی و از من عذاب میخواهی؟
کسی که پای تو بوسد چگونه دل دهدت
که همچنین بگزافش ز دست بگذاری؟
هوش مصنوعی: کسی که برای تو ارزش قائل است و پای تو را میبوسد، چگونه میتواند دلش را به تو بدهد در حالی که به راحتی میتواند تو را ترک کند؟
بنفشه قد و سمن موی و لاله اشکم از آنک
بنفشه جعد و سمن ساق و لاله رخساری
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف زیباییهای یک شخص میپردازد. در آن، بیان شده که فردی با موهایی شبیه به سمن، قدی چون بنفشه و صورتی زیبا مانند لاله دارد. همچنین، به توصیف جذابیت و ویژگیهای ظاهری او در مقایسه با گلها و گیاهان مختلف پرداخته شده است. به طور کلی، شاعر از زیباییهای ظاهری شخص سخن میگوید و او را به گلها تشبیه میکند.
گهی بگریم بر یاد تو بصد حسرت
گهی بنالم در عشق تو بصد زاری
هوش مصنوعی: گاهی بر یاد تو به شدت میزنم اشک و حسرت میریزم، و گاهی به خاطر عشق تو با دل دردمند و نالههای بسیار، شکایت میکنم.
اگر هزار چو من در فراق خود بکشی
از آنت باک نیاید ، زهی ستمگاری!
هوش مصنوعی: اگر هزار نفر مانند من در غم دوری تو جان بدهند، برای تو اهمیتی نخواهد داشت. تو واقعا بیرحم و ستمگر هستی!
مکن برنج گرفتار بیش ازین دل من
کزان بود بقیامت ترا گرفتاری
هوش مصنوعی: دل من را بیشتر از این در آزار و زحمت نگذار، زیرا که در روز قیامت، تو خود در درد و مصیبت خواهی بود.
ز دست جور توام کشته گیر ، اگر ندهد
مرا عنایت عدل خدایگان یاری
هوش مصنوعی: از ظلم و ستم تو من به مرگ نزدیک شدم، اگر خداوند در بخشش خود به من کمک نکند.
علاء دولت ، شاهی ، که دولت تیغش
ببرد از سر بدخواه باد جباری
هوش مصنوعی: علاء دولت به معنای علو و برتری در سلطنت است و در این بیت به شاهی اشاره میشود که با قدرت و اقتدار خود میتواند دشمنانش را از میان بردارد. این قدرت او به اندازهای است که هیچکس جرات مخالفت با او را نداشته باشد و همواره در امنیت به سر ببرد.
خدایگانی کاجرام چرخ را با او
منازعت نرسد در بلند مقداری
هوش مصنوعی: خدای بزرگ من با کسی که برتر از من است در قدرت چرخش و بلند مرتبه بودن، درگیر نمیشود.
بعهد دولت او در جوار افضالش
برست دیدهٔ فتنه ز رنج بیداری
هوش مصنوعی: در زمان حکومت او، در کنار برتری و بزرگیاش، چشمها از مشکلات و سختیهای بیداری و زحمت دور میشود.
بدوست طایفهٔ شرع را قوی دستی
وز وست قاعدهٔ شرک را نگونساری
هوش مصنوعی: دوستداران دین و مذهب، نیرویی قدرتمند دارند و کسانی که به اصول و قواعد شرک پایبندند، در وضعیتی ناگوار و ناتوان به سر میبرند.
چو ابر بارد هنگام مکرمت کف او
ولیک عادت او نیست جز گهرباری
هوش مصنوعی: زمانی که او به نیکی میبخشد، مانند ابر باران میبارد، اما این رفتار او عادت همیشگیاش نیست و تنها گاهگاه قطرات ارزشمند میریزد.
مظفرا ، تویی از خسروان ، که در گیتی
بدانچه یافته ای ، از علو ، سزاواری
هوش مصنوعی: مظفر، تو از میان پادشاهان هستی که در دنیا به آنچه که به دست آوردهای، از نظر برتری و مقام شایستهای.
نجوم چرخ نیارند زد همی ز حیا
بپیش کثرت فضل تو لاف بسیاری
هوش مصنوعی: در این بیت اشاره شده است که به علت حیا و احترام به فضایل تو، ستارگان یا نجوم نمیتوانند به چرخش خود ادامه دهند و از این رو، از بیان سخنان بزرگ و پرماجرا خودداری میکنند. به عبارت دیگر، عظمت و فضایل تو چنان است که حتی طبیعت هم به وجد آمده و از خود ناتوان میماند.
ستاره را نرود با تو هیچ بوالعجبی
زمانه را نرود با تو هیچ مکاری
هوش مصنوعی: ستاره هیچ وقت با تو هیچ اتفاق عجیبی نمیافتد و زمانه هم هیچ فریبی با تو نخواهد داشت.
کسی که با تو طریق مخالفت سپرد
بیک زمانه بدو چنگ فناش بسپاری
هوش مصنوعی: کسی که برای تو راه مخالفت را انتخاب کرده است، در یک لحظه به دست فنا و نابودی سپرده خواهد شد.
بتیر تیز ، فلک را اگر بخواهی تو
ز سقف دایرهٔ آسمان فرود آری
هوش مصنوعی: اگر بخواهی با سرعت و قدرت زیاد، میتوانی آسمان را به چالش بکشی و از سقف دایرهای آن پایین بیایی.
بپایگاه و برفعت تو سپهر تأثیری
بدستگاه و بحشمت زمانه آثاری
هوش مصنوعی: در بلندای تو، آسمان تأثیری ندارد و در شکوه تو، زمان هیچ نشانی از خود برجا نمیگذارد.
حریم صدر تو احرار از آن گزیدستند
که از جفای زمانه پناه احراری
هوش مصنوعی: دلهای آزاده به خاطر عشق و محبت به تو از آسیبهای زمانه پناهبردهاند.
همیشه تا که جهان راست فعل بد عهدی
همیشه تا که فلک راست پیش غداری
هوش مصنوعی: در اینجا گفته میشود که همیشه تا زمانی که جهان بر اساس رفتار ناپسند قرار دارد و زمان به ما خیانت میکند، باید منتظر بدعهدی و فریبکاری باشیم. به عبارتی دیگر، در جهانی که ناپایداری و تغییرات منفی حاکم است، انسانها باید احتیاط کنند و از فریبکاری دوری کنند.
امانت باد ز دست فنا و قهر ، که تو
فنای مبتدعانی و قهر کفاری
هوش مصنوعی: نگذار که امانت به دست زوال و خشونت بیفتد، زیرا تو خود زوالآور مبتدعان و قهرکننده کافران هستی.
