برگردان به زبان ساده
دوش رفتم به سر کوی به نظّارهٔ دوست
شب هزیمت‌شده دیدم ز دو رخسارهٔ دوست
هوش مصنوعی: دیشب به کوچهٔ دوست رفتم و به تماشای او نشستم. در آنجا چهرهٔ زیبای او را که شب مشغول سفر بود، دیدم.
از پی کسب شرف پیش بناگوش و لبش
ماه دیدم رهی و زهره سماکارهٔ دوست
هوش مصنوعی: در جستجوی کسب شرف و ارزش، چهره زیبا و لب‌های او را دیدم که همچون ماه درخشان و زهره در آسمان است.
گوش‌ها گشته شِکرچین که همی‌ریخت ز نطق
حرف‌های شکرین از دو شکرپارهٔ دوست
هوش مصنوعی: گوش‌ها به شنیدن حرف‌های شیرین و خوشمزه مشغول شده‌اند، زیرا از صحبت‌های دوست مانند تکه‌های شکر، سخنان لذت‌بخش و دلنشینی برمی‌خیزد.
چشم‌های همه کس گشته تماشاگه جان
نز پی بلعجبی از پی نظّارهٔ دوست
هوش مصنوعی: تمام چشم‌ها به تماشای روح مشغول شده‌اند، نه به خاطر عجیب و غریب بودن، بلکه به خاطر دیدن زیبایی دوستان.
پیش یکتامژهٔ چشم چو آهوش ز ضعف
شده شیران جهان ریشه‌ای از شارهٔ دوست
هوش مصنوعی: چشم آهو که زیبایی و لطافت خاصی دارد، باعث ضعف و ناتوانی شیران جهان شده و این نشان‌دهندهٔ قدرت و تاثیر دوست است.
کرده از شکل عزب خانهٔ زنبور از غم
دل عشاق جهان غمزهٔ خونخوارهٔ دوست
هوش مصنوعی: شکل خانهٔ زنبور به تنهایی نشان از غم و اندوه عاشقان دارد، گویی که دوستی با چشمان تیزبین و خطرناک، دل آن‌ها را می‌شکافد.
هر زمان مدعی را ز غرور دل خویش
تازه خونی حذر اندر خم هر تارهٔ دوست
هوش مصنوعی: هر بار که کسی به خاطر خودبزرگ‌بینی خود ادعایی می‌کند، باید از خون تازه‌ای که بر اثر این ادعا به دلش می‌ریزد، بترسد و در گرفتار شدن در دام دوستش، احتیاط کند.
چون به سیاره شدی از پی چندین چو فلک
از ستاره شده آراسته سیارهٔ دوست
هوش مصنوعی: زمانی که به جایگاه خود رسیدی و به جمع دوستانت پیوستی، همان‌طور که آسمان با ستاره‌ها زینت می‌یابد، تو نیز با دوستان و همراهان خود آراسته و زیبا خواهی شد.
لب نوشینش بهم کرده بر نظم بقاش
داد نوشروان با چشم ستمگارهٔ دوست
هوش مصنوعی: لب شیرین او همانند نسیمی لطیف بر دل‌ها می‌نشیند و نوشروان با نگاه ظالم خود بر روی سریع می‌گذارد.
دوش روزیم پدید آمده از تربیتش
بازم امروز شبی از غم بی‌غارهٔ دوست
هوش مصنوعی: دیروز درخشان و شاداب بودم، نتیجه‌ی محبت و تربیت او، اما امروز دوباره به خاطر اندوه جدایی از دوست، دلی غمگین دارم.
چه کند قصه سنایی که ز راه لب و زلف
یک جهان دیده پر آوازهٔ آوارهٔ دوست
هوش مصنوعی: سنایی چه داستانی را در دل خود دارد، وقتی که تمام جهان از عشق و زیبایی‌های لب و زلف محبوبش پر شده و به صدا درآمده‌اند؟
هست پروارهٔ او را رهی از بام فلک
همت شاه جهان ساکن پروارهٔ دوست
هوش مصنوعی: در این بیت، گفته شده که پروانه، که نماد عشق و علاقه است، به خاطر وجود و زیبایی معشوق خود، از آسمان فاصله نمی‌گیرد. در واقع، عشق و اراده شاه جهان به گونه‌ای است که حتی پروانه هم در کنار معشوق خود آرام و مطمئن است. این تصویر به نوعی نشان‌دهندهٔ تعهد و وابستگی عمیق در عشق است.
شاه بهرامشه آن شه که همیشه کف او
سبب آفت دشمن بود و چارهٔ دوست
هوش مصنوعی: شاه بهرامشه، آن پادشاهی است که همواره دستش باعث مشکلات برای دشمنانش و راه‌گشای دوستانش بوده است.
زخم و رحم و بد و نیکش ز ره کون و فساد
تا ابد رخنهٔ دشمن بود و یارهٔ دوست
هوش مصنوعی: درد و محبت و حال‌های خوب و بد او، همچنان که از وجود و قدرت می‌آید، همواره باعث نفوذ دشمن و دوستی یار می‌شود.
