برگردان به زبان ساده
گر علی بعد از نبی بر مؤمنان مولی نبود
اسمی از اسلام و از اسلامیان برجا نبود
هوش مصنوعی: اگر علی پس از پیامبر، ولی و رهبر مؤمنان نبود، هیچ نامی از اسلام و مسلمانان وجود نمیداشت.
گر نیفشردی به حفظِ بَیضهی اسلام پای
نامی از شرع و شریعت تاکنون اصلا نبود
هوش مصنوعی: اگر از اصول و قوانین اسلامی به خوبی محافظت نمیکردی، تا به حال هیچ نشانی از دین و شریعت وجود نداشت.
گر نمیافروخت از بهرِ شکستِ خصم، دست
حقپرستی در تمامِ ماسوی پیدا نبود
هوش مصنوعی: اگر به خاطر شکست دشمن، نور حقپرستی نمیدرخشید، در عالم هیچ نشانهای از وجود آن نمیبود.
دفعِ کفارِ عرب را کرد شمشیرِ کجش
ورنه راهِ راست اندر دینِ حق، برجا نبود
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که اگر شمشیر کج نبود و حمله به دشمنان عرب صورت نمیگرفت، مسیر درست و حقیقت در این دنیا برقرار نمیشد. به عبارتی، برای حفظ حق و عدالت، گاهی نیاز به اقدام قاطع و قدرتمند وجود دارد.
مینبود آثاری از «ما لایُریٰ» و «ما یُریٰ»
ذاتِ پاکش گر غرض از خلقتِ اشیاء نبود
هوش مصنوعی: اگر قصد و هدفی از خلق موجودات نبود، نشانهای از ویژگیهای پاک و خالص او در دنیا نمیماند.
آفِتاب و آسِمان و کُرسی و لوح و قلم
عرش و فرش و هستی و دنیا و مافیها نبود
هوش مصنوعی: در اینجا به بیان این مفهوم پرداخته شده است که همه چیزهایی که در عالم وجود دارند، از جمله خورشید، آسمان، جایگاه و نوشتهها، و حتی تمام هستی و دنیای اطراف ما، به نوعی وجود ندارند یا در غیاب هستند. به عبارت دیگر، اشاره میشود که در واقعیت عمیقتر، ممکن است ارزش و حقیقتی فراتر از این مظاهر وجود داشته باشد.
شد ز نسلِ آدم و حوّا هویدا نسلِ وی
وین عجب، گَر وی نبودی، آدم و حوّا نبود
هوش مصنوعی: نسل آدم و حوا آشکار شد و این شگفتی است که اگر آنها نبودند، چگونه نسلی پدید میآمد.
نوح و ابراهیم و الیاس و شعیب و خضر و هود
یوسف و یعقوب و لوط و موسِی و عیسی نبود
هوش مصنوعی: در طول تاریخ، شخصیتهای مهمی مانند نوح، ابراهیم، الیاس، شعیب، خضر، هود، یوسف، یعقوب، لوط، موسی و عیسی وجود نداشتهاند.
گر نکردی تربیت، اصلاب یا ارحام را
فعلی اندر امّهات و فیضی از آبا نبود
هوش مصنوعی: اگر تربیت نسلها و خویشاوندان را به درستی انجام ندادی، عمل و تأثیری از مادران و نیز فیضی از نیاکان نخواهی داشت.
نوکِ شمشیرش حدیث از لام و الف، «لا» میکند
یعنی ار تیغش نبودی، حرفی از «الّا» نبود
هوش مصنوعی: نوک شمشیر او از پیچیدگیهای زبان بیخبر است و فقط حقیقتی روشن را بیان میکند؛ از بینیازی و وجود این اصل که هیچ چیز جز او نیست، سخن نمیگوید.
«هلاتیٰ» را جز حدیثِ وی نَبُد شأنِ نزول
«قل تعالَوا» را به غیر از نصِّ وی معنا نبود
هوش مصنوعی: آیا جز داستان او چیز دیگری وجود ندارد که دربارهاش صحبت شود؟ و آیه «بگو بیایید» به غیر از متن او معنا نمیشود.
میسزد او را «سلونی» در منبر، نه آنکْ
معنیِ حرفی ز قرآنِ خدا دانا نبود
هوش مصنوعی: شایسته است که او در منبر بگوید «از من بپرسید»، نه اینکه کسی که معنی آیات قرآن را نمیداند، صحبت کند.
آنکه را «لولا علی» بُد عمدهی اسبابِ کار
در خلافت، لایقِ این دعویِ بیجا نبود
هوش مصنوعی: هر کس که به علی به عنوان لولا (پایه و اساس) نگاه کند، بیتردید نمیتواند ادعای او را در خلافت نادرست بداند، زیرا او شایسته این مقام است.
ای پناهِ بیپناهان یا علی! در کربلا
گر تو بودی، در بَرِ دشمن، حسین تنها نبود
هوش مصنوعی: ای یا علی، تویی پناه کسانی که پناهی ندارند. اگر تو در کربلا بودی، حسین هرگز تنها نمیماند و در برابر دشمنان از حمایت تو برخوردار میشد.
ساقیِ کوثر تو و، بهرِ لبِ خشکِ حسین
قطره آبی در زوالِ ظهرِ عاشورا نبود
هوش مصنوعی: ای ساقی کوثر، برای لبهای تشنه حسین، حتی یک قطره آب در اوج ظهر عاشورا پیدا نشد.
هیچ لامذهب نکُشته میهمان را تشنهلب
خود گرفتم کآب، مَهرِ مادرش زهرا نبود
هوش مصنوعی: هیچ بیدینی میهمان را تشنهلب نکشته است. من او را در آغوش گرفتم، زیرا مهر مادرش زهرا در دل نداشتم.
کی کند رأسِ مسلمان را مسلمان بر سِنان؟
در بَرِ گَبْر و نصاریٰ، این عمل زیبا نبود
هوش مصنوعی: چه کسی میتواند ادعای مسلمان بودن کند در حالی که با شمشیر بر جسم کسانی که غیر مسلمان هستند میتازد؟ این کار زیبا و پسندیدهای نیست.
آن تنِ نازک که شد از نعلِ اسبان، توتیا
زیبِ آغوشِ نبی و سیدِ بطحا نبود؟
هوش مصنوعی: بدن ظریف آن کس که به خاطر اسبها آسیب دید، به زیبایی بغل نبی و سید بطحا نمیرسد.
آن سری کاندر بَرِ حق بود دایم در سجود
رویِ خاکستر به کنجِ مطبخ، او را جا نبود
هوش مصنوعی: شخصی که همیشه در مسیر حق قرار دارد و در حال عبادت است، حتی در مکانهای ساده و معمولی مانند کنج یک آشپزخانه، جایی برای او نخواهد بود.
آلِ طه را کشیدن جانبِ بزم و شراب
درخورِ چوبِ یزیدِ شومِ بیپروا نبود
هوش مصنوعی: عطر طه را به میهمانی و نوشیدن مشروبات ببرم، اما نمیخواهم همچون یزید بیاحتیاط شوم.
آن لبی کز وی صدایِ صوتِ قرآن شد بلند
خوشنما در پیشِ چشمِ کافر و ترسا نبود
هوش مصنوعی: آن پیامبری که صدای قرآنش به بلندترین حد رسید، در برابر دیدگان کافران و مسیحیان، نمایان و مشهود بود.
ماند اگر این محشرِ عظمیٰ به عالم ناتمام
بیش از این دیگر به «صامت»، طاقتِ اِنشا نبود
هوش مصنوعی: اگر این وقایع بزرگ و پرآشوب بر سر این دنیا بماند و جهان همچنان ناقص باشد، دیگر تاب و توان نوشتن و بیان احساسات ندارم.