برگردان به زبان ساده
یدان دو اسم را دان بالتقابل
بود فعل و قبولت گر تعقل
هوش مصنوعی: درک دو اسم با یکدیگر به نوعی است که اگر عمل و پذیرش را درک کنی، درک بهتری از مسائل پیدا خواهی کرد.
یکی اندر مقام فاعلیت
دگر باشد بوصف قابلیت
هوش مصنوعی: در یک سطح، هر کسی میتواند نقش فعالی داشته باشد و در سطح دیگر، ویژگیهای او تعیین کنندهی قابلیتهایش است.
یکی باشد از آن دو اسم فاعل
دگر اندر مقابل باز قابل
هوش مصنوعی: یکی از آن دو، به عنوان فاعل قرار میگیرد و اسم دیگر در مقابل آن، در جایگاهی مناسب قرار میگیرد.
یک اندر وجوب آمد بمیزان
دگر هم در مقابل حیث امکان
هوش مصنوعی: در یک اندازهگیری، آنچه ضروری و واجب است وجود دارد و در مقابل آن، امکانها و انتخابهای دیگری نیز وجود دارد.
بامکان و وجوب اندر تقابل
شد اسماء حضرت او مجمع کل
هوش مصنوعی: در ارتباط بین امکان و ضرورت، نامهای الهی به عنوان مجموعهای کلی در کنار هم قرار گرفتهاند.
بشیطان شد ز حق توبیخ هم ذم
که در سجده چه منعت داشت ز آدم
هوش مصنوعی: شیطان به خاطر نافرمانیاش از حق مورد سرزنش قرار گرفت، چون در سجده کردن، چه مانعی از طرف آدم وجود داشت؟
چو دیدی کامتحان خلق و خورا
بدست خود نمودم خلق او را
هوش مصنوعی: وقتی دیدی که مردم در آزمون و امتحان خود به دست خود چه چیزی را به نمایش گذاشتند، من هم آن را به او نشان دادم.
چو دانستی که جز حق نیست فاعل
هم آدم از قبول ماست قابل
هوش مصنوعی: وقتی فهمیدی که تنها خداوند، فاعل اصلی است، باید بدانیم که آدم نیز به واسطه پذیرش خود، توانایی و قابلیت دارد.
غرض اسمیست اندر فاعلیت
مقابل باز هم در قابلیت
هوش مصنوعی: موضوعی که مورد بحث قرار گرفته، مربوط به نام و ویژگیهایی است که در عملکرد و قابلیتها وجود دارد. در حقیقت، ممکن است یک نام یا عنوان در زمینهای خاص کاربرد داشته باشد، اما در واقعیت نمیتواند به حالتهای مختلف تغییر کند یا برای ویژگیهای گوناگون به کار رود. این مسئله به نوعی به تفاوت میان قابلیتها و فعالیتهای واقعی اشاره دارد.
هر آن اسمیست ثابت بهر فاعل
بود هم بهر قابل در مقابل
هوش مصنوعی: هر نام و صفتی که به یک فاعل تعلق دارد، به نوعی میتواند به یک موجود دیگر نیز نسبت داده شود. به عبارتی، نامها و ویژگیها همیشه به موجودات خاص مرتبط هستند، اما میتوانند در موارد دیگر نیز مورد استفاده قرار گیرند.
ممیت و محیی اندر فاعلیت
حیات و موت اندر قابلیت
هوش مصنوعی: زندگی و مرگ در اختیار قدرت خداوند است و حالت وجود و عدم در ذات انسان ممکن است.
بنافع منتفع را دان مقابل
متضرر باسم ضار قابل
هوش مصنوعی: بنا به مصلحت، سودمند با ضررکننده مقابله میکند، به خاطر آنکه ضرر را به خوبی شناخته و پذیرفته است.
جهان بر پا از این فعل و قبولست
که واضح بالتقابل بر عقولست
هوش مصنوعی: جهان به واسطه فعالیتها و پذیرشها شکل گرفته است و این امر به وضوح در ذهنها قابل درک است.
تقابل را توان هم عام کردن
بفاعل منتسب در نام کردن
هوش مصنوعی: میتوان تضادها را به شکلی عمومی و فراگیر در نامهایی که به فاعلها نسبت داده میشود، مطرح کرد.
مقابل هم چنانکه نافع و ضار
بود دیگر لطیف و باز قهار
هوش مصنوعی: در زندگی، چنانکه نیکو و بد در کنار یکدیگر وجود دارند، لطافت و قدرت نیز همراه هم به چشم میخورند.
بقابل در تقابل دان مرادف
انیس و هائب و راجی و خائف
هوش مصنوعی: در این بیت، سخن از دو حالت روانی مختلف است. یکی حالت نزدیک و دوستانه را نشان میدهد و دیگری به احساس ترس و امید اشاره دارد. به طور کلی، این عبارت بر اهمیت دوگانگی احساسات انسانی و رابطه آنها با یکدیگر تأکید میکند.
