برگردان به زبان ساده
شهی کونامش ابراهیم خاص است
خود او را در توکل اختصاص است
هوش مصنوعی: سلطانی که نامش ابراهیم است، ویژگی خاصی دارد و خود او در توکل و اعتماد به خدا منحصر به فرد است.
مسافر بد ببر و بحر عالم
بدون راحله بیزاد و همدم
هوش مصنوعی: مسافر نباید با بدی دیگران همراه شود و باید در این دنیا بدون رسیدن به مقصد نهایی، از همراهی و همدمی خوب بهرهمند باشد.
نمیشد داخل اندر آن دیاری
کش آنجا بد شناسائی و یاری
هوش مصنوعی: در آن سرزمین نمیشد وارد شد، زیرا آنجا با چهرههای ناپسند و کمککنندههای نامناسب مواجه بود.
مگر وقتی بشهری گشت داخل
که بودش شهرت آنجا در فضایل
هوش مصنوعی: وقتی به شهری بروی که نامش به خاطر ویژگیهای خوبش در جهان مشهور است، آنجا برایت معنایی متفاوت و خاص خواهد داشت.
حدیثش دید اندر عام و خاص است
سخن از زهد ابراهیم خاص است
هوش مصنوعی: سخنان او در جمع و در محافل خاص مورد بحث قرار میگیرد و صحبت درباره زهد و پرهیزگاری ابراهیم ویژه و خاص است.
از آن در نفس خود دید انبساطی
وزان تفریحش آمد احتیاطی
هوش مصنوعی: او در درون خود احساس گشایش و خوشحالی میکند و از همین روی احتیاط بیشتری به خرج میدهد.
که این زهر است ز او باید حذر کرد
بدل زان پیش کو خواهد اثر کرد
هوش مصنوعی: این زهر است و باید از آن پرهیز کرد، زیرا پیش از آنکه اثر کند، عوض میشود.
نکرده تا سرایت در مزاجم
بباید اهتمام اندر علاجم
هوش مصنوعی: تا وقتی که بیماری در وجودم رسوخ نکرده، باید به درمانش توجه کنم.
بود واجب فرار از دام شهرت
بسا ننگ است به از نام شهرت
هوش مصنوعی: فرار از دام شهرت لازم است، زیرا بسیاری از ننگها از شهرت بهتر هستند.
بگرمابه روان شد صبحگاهی
لباسی دید از صاحب کلاهی
هوش مصنوعی: در صبح زود که هوا تازه و صبحگاهی است، شخصی را میبینم که لباسی به تن دارد و کلاهی بر سر دارد.
بخفیه جامه او را ببر کرد
برون رفت و توقف در گذر کرد
هوش مصنوعی: به طور پنهانی لباس او را برداشت و به بیرون رفت و در میان راه ایستاد.
چو صاحب جامه شد بیجامه آنجا
بپا کرد از طلب هنگامه آنجا
هوش مصنوعی: وقتی کسی که لباس دارد، در جایی بدون لباس میشود، برای رسیدن به خواستهاش شلوغی و هیاهو به پا میکند.
بگفتند آن فلان شیخ از جفایش
بدزدیده دویدند از قفایش
هوش مصنوعی: گفتند که آن شیخ به خاطر بدخلقیاش چیزی را دزدیده و از آنجا فرار کردند.
گرفتند و زدند از بعد دشنام
از آن پس شهره دیگر برثنائی
هوش مصنوعی: پس از آنکه به شدت مورد سرزنش قرار گرفتند و به آنها آسیب زدند، دیگر در زبانها و ذهنها به شکلی متفاوت و مشهور شدند.
اگر بنده حقی خواهی چه از خلق
و گر پابند خلقی چیست این دلق
هوش مصنوعی: اگر به دنبال حقی هستی، چه از طرف مردم و چه از طرف خودیها، این لباس ظاهر هیچ ارزشی ندارد.
تو با این شهره کی شیخ ریایی
گدای خلق نی مرد خدایی
هوش مصنوعی: تو در این شهر چه میکنی؟ آیا فقط یک ریایی هستی که به گدا بودن در میان مردم افتخار میکند، یا مردی هستی که به خدا وابسته است؟
فقیری کار از خود رستگانست
بحق از ما خلق پیوستگانست
هوش مصنوعی: بیپولی و نیازمندی نتیجه اعمال خود انسانهاست و در واقع ریشه در پیوندهای اجتماعی و ارتباطات آنها دارد.
تو خواهی از خلایق جمله تمجید
که این مردیست کامل ز اهل توحید
هوش مصنوعی: اگر بخواهی از تمام مردم ستایش کنی، بدان که این شخص، انسانی کامل و از اهل توحید است.
بر آن نازی که مقبول عوامی
عوامالناس را پس خود غلامی
هوش مصنوعی: به خاطر آن زیبایی که مورد پسند مردم است، شما عدهای از عوام را به دنبال خود میکشانید.
خود ابراهیم خاص این بس متین کرد
تو پنداری خلاف شرع و دین کرد
هوش مصنوعی: ابراهیم از خود ارادهای قوی نشان داد و عملی را انجام داد که شاید به نظر تو بر خلاف دین و اصول باشد.
کسی را گر خیال آید که این نقل
بود خارج یقین از شرع و از عقل
هوش مصنوعی: اگر کسی فکر کند که این داستان، بر خلاف دین و عقل است، به اشتباه میاندیشد.
تو را گویم که سم در هر مزاجی
حرام آمد ولی بهر علاجی
هوش مصنوعی: به تو میگویم که در هر وضعیت و شرایطی، سم ممنوع است، اما برای درمان برخی بیماریها ممکن است دارویی به این شکل نیاز باشد.
طبیعی گر دهد باشد مناسب
هم استعمال آن در شرع واجب
هوش مصنوعی: اگر طبیعت چیزی را فراهم کند، مناسب است که در شرع هم آن را به کار ببریم و استفاده از آن واجب خواهد بود.
علاج دل هم از تن نزد عاقل
بود واجب که معنی ز اوست حاصل
هوش مصنوعی: عقل و درایت در حقیقت درمان دل و احساسات انسان است، و این درمان از بدن جدا نیست. بنابراین، درک صحیح و فهم عمیق از زندگی و احساسات، از اهمیت زیادی برخوردار است و تنها از طریق عقل و آگاهی به دست میآید.
ریا ز امراض قلب است و علاجش
بود فروی اگر دانی مزاجش
هوش مصنوعی: ریا و تظاهر جزء بیماریهای روحی هستند و درمان آن این است که اگر به فهم و درک درست خود آشنا باشی، باید درون خود را بشناسی و به اصلاح آن بپردازی.
علاج قلب را او منحصر دید
دوا و درد را از عین سر دید
هوش مصنوعی: به نظر او، تنها داروی درمان قلب در شناخت دلیلی است که دردها و مشکلات از آن ناشی میشوند.
خود این زان درنظر آید غریبت
که از دین نیست جز عادت نصیبت
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که اگر شخصی به جنبههای واقعی دین توجه نکند و تنها به عادات و رسوم آن بسنده کند، در واقع هیچ درکی از آن ندارد و این حالت برای او جالب و ناشناخته خواهد بود. در واقع، او از روح دین بیخبر است و تنها به ظواهر آن نگاه میکند.
نبی گیود شریعتدان مقالم
طریقت هم حقیقت فعل و حالم
هوش مصنوعی: پیامبر آگاهی از قوانین دینی است، کلام من در مورد سیر و سلوک نیز حقیقتی است که در عمل و حال من نمود پیدا میکند.
بود میزان: قول و فعل و حالش
خلیفه و وارث علم و کمالش
هوش مصنوعی: معیار سنجش، گفتار، رفتار و حالت اوست که جانشین و وارث دانش و کمال او به شمار میآید.
علی گر مظهر ذات قدیم است
صراط عدل از وی مستقیم است
هوش مصنوعی: علی نمونه و نمایانگر ذات ازلی خداوند است و راه انصاف و عدالت به شکل مستقیم از او نشأت میگیرد.
بود میزان: علم و اعتقادات
دگر میزان: احکام و عبادات
هوش مصنوعی: معیار و معیارسنجی در این دنیا، دانش و باورهاست و در زندگی دینی و مذهبی، احکام و مناسک عبادی اهمیت ویژهای دارند.
هر آن میزان که بنهاد او رواجست
تعدی زان نمودن اعوجاج است
هوش مصنوعی: هر اندازه که او معیار و اندازهای قرار دهد، اگر آن را به نادرستی تغییر دهیم و تحریف کنیم، موجب فساد و انحراف خواهد شد.
بهر دوریست وارث دین پناهی
رسد میراث شاهان هم بشاهی
هوش مصنوعی: به خاطر دوری، وارث دین به پناهگاهی میرسد که میراث پادشاهان نیز به او تعلق خواهد گرفت.
رسد میراث احمد با نشانش
با قطاب و خلیفه زادگانش
هوش مصنوعی: میراث احمد به همراه نشانهها و آثار او به دیگران خواهد رسید، از جمله به فرزندان خلفا که از نسل او هستند.
که هر دوری از آنشه یادگارند
از آن دوده و زان نسل و تبارند
هوش مصنوعی: هر کسی که از کسی دور باشد، به یادگارهایی از او میافتد که نشاندهنده نسب و خانوادهاش هستند.
ز فرزندان او باشد یکی خاک
چنان کو بد پدر بر عرش و افلاک
هوش مصنوعی: یکی از فرزندان او از خاک به وجود میآید، همچنان که پدرش بر عرش و در آسمانها قرار دارد.
علی را خواند زین ره بوتراب او
که میبودام و أب بر خاک و آب او
هوش مصنوعی: علی را به خاطر تجهیزات و شرایطی که داشتند، دعوت کردند. او به این فکر میکرد که در آنجا بود و قدرتش بر خاک و آب چقدر تاثیر داشت.
فضیلتها در اینخاک است پنهان
کسی داند که دارد ذوق عرفان
هوش مصنوعی: فضیلتها و خوبیها در این سرزمین نهفته است و تنها کسی میتواند به آنها پی ببرد که درک عمیق و ذوق عرفانی داشته باشد.
هر آنکو پس نتیجه آب و خاک است
توان گفتن که از آن نسل پاکست
هوش مصنوعی: هر کسی که نتیجه و فرزند محیطی از آب و خاک است، میتوان گفت که او از نسل نیک و پاک به شمار میآید.
بخاصه گر بود آزدهئی او
بتکمیل معانی زادهئی او
هوش مصنوعی: بهویژه اگر دلی آزاده باشد، او میتواند تمام معانی را به کمال و خوبی درک کند.
بود پس نسل او در هر زمانی
ولییی کویست قطبی حق نشانی
هوش مصنوعی: نسل او در هر زمان وجود دارد، اما نشانی از ولیی که در این کوی قرار دارد، پیدا نیست.
ز قبل و بعد او ز ابنای آدم
بوند از نسل او اقطاب عالم
هوش مصنوعی: از زمانهای گذشته تا حال، همه انسانها و نسلها از او نشأت گرفتهاند و او محور و قطب عالم وجود است.
ز حق دارند در هر رتبه نسبت
باحمد هم بمعنی هم بصورت
هوش مصنوعی: هر کسی در هر جایگاهی که باشد، میتواند با ستایش و تمجید از حقایق عالم ارتباط برقرار کند و این ارتباط هم از نظر معنایی و هم از نظر ظاهری ممکن است.
صفی اول که مسجود ملک شد
ز خاکی بود و قطب نه فلک شد
هوش مصنوعی: در آغاز، صفی (که اشاره به شخصیتی بزرگ دارد) که مورد سجود ملک و پادشاهی قرار گرفت، از خاکی به وجود آمده بود و نه از آسمان و ستارهها.
همان نوری که آدم زا وصفی گشت
در اصلابش بصفوت مختفی گشت
هوش مصنوعی: نوری که باعث به وجود آمدن انسان شد، در نسل او پنهان گردید.
بپا تا عالم است او منطقی نیست
بهر دور آدمی الا صفی نیست
هوش مصنوعی: مواظب باش، زیرا که تا زمانی که عالم وجود دارد، کسی منطقی نیست و فقط در دورانی که انسان در صف ایستاده است، میتوان به درستی و منطقی بودن او امیدوار بود.
مخاطب بود هر عصری بلولاک
مخاطب هست هم تا هست افلاک
هوش مصنوعی: هر زمانی افرادی بودهاند که مخاطب سخنان و پیامها قرار میگرفتهاند و تا زمانی که آسمانها و زمین وجود دارند، این ارتباط همچنان برقرار خواهد بود.
گر او را یافتی میزان جز او نیست
در این میزان مجال گفتگو نیست
هوش مصنوعی: اگر او را پیدا کردی، بدان که هیچ معیاری جز او وجود ندارد و در این معیار، جایی برای بحث و گفت و گو نیست.
خود او میزان راه عقل و شرعست
باو دایر مدار اصل و فرع است
هوش مصنوعی: او خود معیار و سنجش درستی عقل و قوانین شرعی است و همه چیز حول او میچرخد، چه اصول و چه فروع.
بباطن عقل از وی ترجمانست
بظاهر شرعش از باطن نشان است
هوش مصنوعی: عقل درونی انسان به نوعی تجلی و بیان است، در حالی که ظاهر دین و قوانین شرعی نیز از همان عمق و حقیقت باطن سرچشمه میگیرد.
شریعت هر چه او گوید جز آن نیست
حقیقت غیر او کس در میان نیست
هوش مصنوعی: شریعت هر چه او بگوید حقیقتی جز آن نیست و غیر از او کسی در میان نیست.
زبان را زین بیان قفلیست محکم
نیاید بیش از این در لفظ فافهم
هوش مصنوعی: زبان در این بیان مانند قفلی محکم است و نمیتواند بیشتر از این در کلمات بگنجد تا مفهوم را بیان کند.
