برگردان به زبان ساده
خود بر تو عرش و فرش نه تنها گریستند
اقطار کاینات سراپا گریستند
هوش مصنوعی: همهی موجودات و اجزای عالم به اندازهی آنکه تو بر او گریه کردی، اشک ریختند و غمگین شدند.
بر بی کیست جن و ملک را جگر گداخت
بر تشنگیت دجله و دریا گریستند
هوش مصنوعی: در این بیت اشاره شده است که برای نیازمندیها و نارساییها، حتی موجوداتی مانند جن و فرشتگان هم به شدت احساساتشان تحت تأثیر قرار میگیرد و مشکلات انسانی را مشاهده کرده و برای آن احساس غم و اندوه میکنند. به ویژه در مورد عطش و نرسیدن به آب، اشاره به دو رود بزرگ دجله و دریاست که به خاطر این وضعیت میگریند.
تنها نه دوست را دل و جان ز آتش تو سوخت
بر حالت غریبت اعدا گریستند
هوش مصنوعی: فقط دل و جان دوست نیست که از آتش عشق تو میسوزد، بلکه به خاطر دوری و غریببودنت، دشمنان هم اشک ریختند.
دل ها تهی نشد چو از آن گریه های خاص
اعیان ملک از همه اعضا گریستند
هوش مصنوعی: دلها خالی نشدند چون آن گریههای ویژهی بزرگان، از تمام وجودشان گریستند.
برحال اهل بیت نبی نشأتین سوخت
تنها همین نه یثرب و بطحا گریستند
هوش مصنوعی: در وضعیت اهل بیت پیامبر، دنیا به عزا نشسته و فقط یثرب و بطحا به سوگ آمدهاند.
از اختصاص این ستم استی که خاص و عام
با هم در این معاهده یکجا گریستند
هوش مصنوعی: این درد و رنجی که به وجود آمده، باعث شده است که همه، از کوچک و بزرگ، در این توافق مشترک به سوگ بنشینند و با هم اشک بریزند.
هرچند سرزد این عمل از مسلمین ولی
در ماتمت یهود و نصارا گریستند
هوش مصنوعی: هرچند که این عمل از سوی مسلمانان رخ داد، اما یهودیان و نصارا به خاطر آن داغدار و غمگین شدند.
ز اسلامیان تنی به تو یک مو نگشت نرم
لیک از غم تو هندو و ترسا گریستند
هوش مصنوعی: از پیروان اسلامی، حتی یک مو هم برای تو نرم نشد، اما برای غم تو، هندوها و مسیحیان اشک ریختند.
برمحنت تو وامق و مجنون ملول و مات
برعترت تو لیلی و عذرا گریستند
هوش مصنوعی: در سختیها و مشکلات تو، وامق و مجنون خسته و دلسرد بودند و به خاطر زیبایی تو، لیلی و عذرا اشک ریختند.
دامان چرخ از شفق آمد عقیق خام
یا عرشیان به طارم خضرا گریستند
هوش مصنوعی: در آسمان، نور سرخ رنگی شبیه به سنگ عقیق به وجود آمد، یا شاید فرشتگان از شدت زیبایی سرسبزی زمین و آسمان گریستند.
بزمی نچید ساقی دوران که جای می
خوناب دل نه جام و نه مینا گریستند
هوش مصنوعی: ساقی، جشن و میگساری را ترک کن؛ چرا که در اینجا نه جامی هست و نه ظرفی برای شراب. دلها از درد و اندوه به شدت گریستهاند.
بنیان طرح تعزیه ات را خدای ریخت
ز آن سال ها که آدم و حوا گریستند
هوش مصنوعی: خداوند اساس و بنیان تعزیهات را بنا نهاد، از روزهایی که آدم و حوا به خاطر غم و اندوه گریستند.
این تخته ی گل آب شد از فرط التهاب
تا قدسیان به صفحه ی غبرا گریستند
هوش مصنوعی: این تختهی گل به خاطر شدت احساسات و هیجان، به حالت مایع درآمد و به همین دلیل فرشتگان برای آن غمگین و اشکریزان شدند.
بر این عزیز مصر که صد یوسفش غلام
با دیگران عزیز و زلیخا گریستند
هوش مصنوعی: در اینجا به شخصیت مهمی از مصر اشاره شده که به گونهای ویژه مورد احترام و توجه است. تعداد زیادی از جوانان خوشچهره و با استعداد به احترام او به گریه و اندوه میافتند، در حالی که دیگران نیز به عشق و زیبایی زلیخا معلق هستند. این شعر به نوعی نشاندهنده جذابیت، قدرت و احساسات عمیق انسانها نسبت به یکدیگر است.
این وقعه از اعالی اسلام اگرچه خاست
اما مجوس و ناصب ازین شیمه عذر خواست
هوش مصنوعی: این حادثه از بزرگان اسلام نشأت گرفته، اما پیروان زرتشتی و کسانی که با اهل بیت دشمنی میکنند، از این موضوع بهانه میآورند.
