برگردان به زبان ساده
ای لعل نوش پرور جانان چه جوهری
کز آب و رنگ غیرت یاقوت احمری
هوش مصنوعی: ای سنگ روشن و زیبای محبوب، چه ارزشی داری که از آب و رنگ غیرت یاقوت سرخابی فراتر میروی؟
چندان صفا و فرو بها درگهر تراست
کاندر صفات بر همه آن سنگ ها سری
هوش مصنوعی: به اندازهای که در جوهر تو صفا و ارزش وجود دارد، در هیچ یک از سنگها این ویژگی وجود ندارد، زیرا در صفات تو بر همه آنها برتری داری.
آب از تو غرق خوی شد وآتش ز شرم سوخت
رونق فزای رسته نیران وکوثری
هوش مصنوعی: آب به خاطر تو به شدت در حال طغیان است و آتش از خجالت، در حال سوزاندن است. رونق و زیبایی درختان و گیاهان تحت تأثیر این احساسات به شدت افزایش یافته است.
نتوان سرودت آتش و آب ای عجب که باز
در طینت آب خشک و به تاب آتش تری
هوش مصنوعی: تو ای عجب! چطور میشود که در طبیعت تو، آتش و آب نمیتوانند همدیگر را درک کنند و در عین حال وجود تو آمیختهای از رطوبت و خشکی است. وجود تو به طور شگفتانگیزی به هر دو عنصر متضاد تعلق دارد.
در رنگ به ز باده سرخ مروقی
در طعم به ز قند سفید مکرری
هوش مصنوعی: این بیت به وصف نوشیدنیای میپردازد که از نظر رنگ و طعم بسیار لذیذ و خوشمزه است. به نوعی، این نوشیدنی از شراب سرخ زیباتر و از قند سفید شیرینتر است. در واقع، شاعر به این نکته اشاره میکند که این نوشیدنی ویژگیهای برتری نسبت به دیگر نوشیدنیها دارد.
با آن ملاحتت که سرشته اند در نهاد
شیرنی و جان فزاتر از آب سکندری
هوش مصنوعی: با آن جذابیتی که در وجودت نهفته است، شیرینی و زندگیبخشی تو از آب سکندر نیز بیشتر است.
رنگین چنانکه صاف تر از انگبین ناب
شیرین چنان که خوبتر از قند جوهری
هوش مصنوعی: رنگش به اندازهای زیباست که شفافتر از انگبین است و طعمی دارد که شیرینتر از قند خالص است.
سایغ تری ز شهد و گواراتری ز شیر
نافع تر از شراب و نکوتر ز شکری
هوش مصنوعی: شیرینی تو از عسل بیشتر است و لطافتت از شیر برتر. تو مفیدتر از شراب و زیباتر از شکر هستی.
در تازگی لطیف تر از برگ لاله ای
در نازکی رقیق تر از موی لاغری
هوش مصنوعی: شخصی به نرمی و لطافت چیزی اشاره میکند که تازگی و نازکی آن از برگ یک لاله و موی یک فرد لاغر نیز بیشتر است. این توصیف نشاندهنده زیبایی و ظرافت بینظیر چیزی است.
آن خود غذای جسم و تو جاوید قوت جان
در خاصیت هزار ره از باده بهتری
هوش مصنوعی: غذای جسم تو خوراکی است، اما تو باید در درونت نیرویی جاودانه داشته باشی که هزار بار از باده بهتر است.
آن را طراوت از چه و این را طرب کجاست
نه دیده ی خروس و نه خون کبوتری
هوش مصنوعی: این بیت به بررسی حالتی میپردازد که در آن یک حس زندگی و شادابی، یا به عبارت دیگر طراوت، وجود دارد، اما در عین حال، نشانههایی از شادی و سرزندگی نیز وجود ندارد. به نوعی به عدم وجود نشانههای روشن از زندگی و شادابی اشاره دارد و فضای غمگینی را توصیف میکند که نه صدای خروس، که به صبح و روز نو اشاره دارد، و نه خون کبوتر، که نماد بیگناهی و زیبایی است، در آن وجود دارد.
از خجلت آب بسکه عرق ریخت شد روان
تا دید مر ترا که چنین تازه و تری
هوش مصنوعی: از شدت خجالت، آب به اندازهای عرق ریخت که به حالت روان درآمد، وقتی تو را دید که اینچنین شاداب و تازه هستی.
عقد درر نهفته از جزع من به جیب
چون قفلی از عقیق که بر گنج گوهری
هوش مصنوعی: در دل من گنجینهای از محبت و عشق نهفته است، همچنان که قفل عقیق بر روی گنجی گرانبها قرار دارد.
بس تنگ تر ز چشم بخیلی که لاجرم
دروعده بی ثبات تر از باد صرصری
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که حسد و بخل میتواند انسان را به جایی برساند که از وعدههای خود نیز پایبندتر نباشد و مانند بادهای سخت و بیثبات، بیثباتی بیشتری داشته باشد. در واقع، این حس حسادت باعث میشود که فرد نتواند به قولهایش عمل کند و درونش از آرامش بیبهره باشد.
دل بر سرت نهاد و دهد جان به پات نیز
شاید غم صفایی از این بیشتر خوری
هوش مصنوعی: دل برای تو خود را فدای تو میکند و جانش را نیز به پایت میدهد؛ شاید غم و اندوهی که در دل داری، زیباتر از این لحظه باشد.