برگردان به زبان ساده
سؤالاتیست کز ما ترمدی کرد
حدیث معرفت را سرمدی کرد
هوش مصنوعی: سؤالاتی وجود دارد که ما را به خود مشغول کرده و موضوع آگاهی و معرفت را برای همیشه و دائماً مطرح کرده‌اند.
پس از یکچند بینائی ز اعراب
جوابی داد چونان تشنه را آب
هوش مصنوعی: مدتی پس از اینکه آگاهی و بصیرتی پیدا کرد، به پرسش‌هائی که از عرب‌ها داشت پاسخ داد، مانند کسی که به شدت تشنه است و به آب نیاز دارد.
که عبد و حق بوندی ملکت هم
خدا مر عبد را ملکیست اعظم
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که بنده و خداوند هر کدام مکانت و جایگاهی دارند. خداوند برای بنده‌اش سلطنتی بزرگ و عظیم فراهم کرده است، که نشان‌دهنده اهمیت و احترام بنده در نزد خداوند است.
ز ملک حق که باشد عبد اواه
ازیرا اصغرستی ملک الله
هوش مصنوعی: این بیت به رابطه انسان و خدا اشاره دارد. در آن گفته شده که کسی که در خدمت پروردگار است، از آنجا که در حقیقت بنده‌ی خداوند است، می‌تواند به مقامات و عظمت‌های معنوی دست یابد. بنابراین، انسان باید به عظمت خداوند توجه کند و در پی رضایت او باشد.
بود او ملک حق حق ملکت او
خدا پس ملک ملکست ای خداجو
هوش مصنوعی: او پادشاهی است از سوی حق و ملک او، خداوند است. پس ملک واقعی متعلق به اوست، ای کسی که به دنبال خدا هستی.
بدین معنیست ملک اندر معارف
که گردد ذات حق معروف عارف
هوش مصنوعی: در اینجا به این نکته اشاره شده است که در علم و دانش، ملک (پادشاهی) به گونه‌ای است که خداوند به عنوان حقیقت شناخته می‌شود و این شناخت از طریق عارفان به دست می‌آید. به عبارت دیگر، به دکارت روح و ذات انسان می‌پردازد که از طریق معرفت و آگاهی، به حقیقت الهی نزدیک می‌شود.
شود عارف بدان اوصاف موصوف
نماند امتیاز او ز معروف
هوش مصنوعی: وقتی انسان به ویژگی‌های خاصی دست یابد و عارف شود، دیگر نمی‌تواند به راحتی خود را از دیگران متمایز کند و همچون معروف‌ها به نظر می‌رسد.
یکی گردد درینجا سیر و سالک
نماند سالک و سیر مسالک
هوش مصنوعی: در اینجا، تنها یک فرد گردهم می‌آید و نمی‌توان سالکی را یافت که در مسیر خود باقی بماند.
نهد پا راهرو بر فرق هستی
بپردازد بساط بت پرستی
هوش مصنوعی: کسی که قدم در راه حقیقت می‌گذارد، می‌تواند از میان دشواری‌ها و انحرافات عبور کند و به فلسفه و شناخت عمیق‌تری از زندگی برسد و از پرستش چیزهای بی‌ارزش رهایی یابد.
بتی گر داشت او ما و منی بود
بخود زین دوستی در دشمنی بود
هوش مصنوعی: اگر او بتی داشته باشد، ما و منی در آن وجود دارد و به خاطر این دوستی، در دل دشمنی نهفته است.
چو نفی خویش کرد او بت شکن شد
خدای خویشتن بی خویشتن شد
هوش مصنوعی: زمانی که او خود را نفی کرد و به شکست بت‌های خود پرداخت، در واقع خداوند خود را پیدا کرد و از خودخواهی دور شد.
از آن رو با یزید آن پیر منصور
که بودش سینه ئی ز الله پر نور
هوش مصنوعی: به خاطر آنکه آن شخصیت با یزید ارتباط داشت، او که سینه‌ای پر از نور و محبت الهی داشت.
بگفت این رتبه چون گشتش مسلم
که ملک من ز ملک تست اعظم
هوش مصنوعی: او گفت: وقتی این مقام برای او روشن شد، دانست که پادشاهی او از پادشاهی تو، بزرگ‌تر است.
لوای من که محمودست سرمد
قوی تر از لوای حمد احمد
هوش مصنوعی: پرچم من که مظهر محمودیت است، همیشه و با قدرت، از پرچم حمد احمد نیرومندتر است.
لوای او لوای حمد چالاک
لوای ماست ذات احمد پاک
هوش مصنوعی: پرچم او پرچم ستایش و سپاسگویی است، و پرچم ما از ذات پاک احمد نشأت می‌گیرد.
عجب باشد شه ارشد ملک چاکر
ملیک مالک الملک این عجب تر
هوش مصنوعی: عجب این است که چگونه پادشاهی بزرگ و قدرتمند، برای خدمت به خداوند متعال، چاکری تواضع می‌کند. این خود شگفتی بیشتری دارد.
کسی در نیسی گر پا فشارد
حقیقت را سر از هستی برآرد
هوش مصنوعی: اگر کسی در جستجوی حقیقت باشد و بر تلاشش ادامه دهد، حقیقت به وضوح از درون وجودش نمایان خواهد شد.
