برگردان به زبان ساده
درون گنبد گردون فتنه بار مخسب
به زیر سایه پل، موسم بهار مخسب
هوش مصنوعی: در فضای زندگی و روزگار خود، آشوب و مشکلات را کنار بگذار. به زیر سایه پل برو و از زیبایی‌های بهار لذت ببر و غم و غصه‌ها را فراموش کن.
فلک ز کاهکشان تیغ بر کف استاده است
به زیر سایه شمشیر آبدار مخسب
هوش مصنوعی: آسمان به مانند تیرکی تیز در دست ایستاده و تو در زیر سایه‌ی شمشیر تیز و برّنده‌اش قرار نگیری.
فتاده است زمین پیش پای صرصر مرگ
چو گرد بر سر این فرش مستعار مخسب
هوش مصنوعی: در اینجا، مرگ مانند وزش تندباد بر روی زمین افتاده و تمامی چیزهایی که می‌بینیم و به آن‌ها وابسته‌ایم، به سرعت از بین می‌روند. فرش مستعار نشان‌دهندهٔ دنیای مادی و زودگذر است که مقداری زیبا و دل‌نشین به نظر می‌رسد، اما در حقیقت، نمی‌توان بر روی آن تکیه کرد و باید هر لحظه آمادهٔ مواجهه با واقعیت مرگ بود.
ز چار طاق عناصر شکست می بارد
میان چار مخالف به اختیار مخسب
هوش مصنوعی: از اختلاف عناصر چهارگانه، شکست و ناپایداری به وجود می‌آید و در میان چهار نیروی مخالف، به‌طور اختیاری به نتیجه می‌رسد.
درون سینه ماهی نکرد یونس خواب
برون نرفته ازین آبگون حصار مخسب
هوش مصنوعی: یونس در دل دریا خوابش نبرد و از این آب زلال به بیرون نرفته است.
ز مرگ نسیه چه چون برگ بید می لرزی؟
ز مرگ نقد بیندیش، زینهار مخسب
هوش مصنوعی: چرا از مرگ که هنوز به آن نرسیده‌ای، به اندازه‌ی برگ بید می‌لرزی؟ به جای آن درباره‌ی مرگ حتمی و قطعی فکر کن و مواظب باش که خود را در غفلت قرار ندهی.
اگر چه ظلمت شب پرده پوش بی ادبی است
تو بی ادب، ادب خود نگاه دار مخسب
هوش مصنوعی: هرچند شب تاریک مانند پرده‌ای است که بی‌ادبی را پنهان می‌کند، تو همچنان بی‌ادب نباش و احترام خود را حفظ کن.
مباد شرطه طوفان درست بنشیند
نبرده رخت ازین ورطه بر کنار مخسب
هوش مصنوعی: مبادا که طوفان به خوبی آرام بگیرد و تو نیز در این وضعیت به گمراهی و هراس بیفتی. از این خطر دور بمان و خود را نجات ده.
دو چشم روشن ماهی درون پرده آب
دو شاهدست که در بحر بی کنار مخسب
هوش مصنوعی: دو چشم درخشان مانند ماهی درون آب، دو گواه هستند که در دریا بی‌پایان نهان شده‌اند.
به چشم دام ز ذوق شکار خواب نرفت
اگر تو یافته ای لذت شکار مخسب
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که به خاطر اشتیاق و هیجان شکار، چشمانم خواب را بر خود حرام کرده و نمی‌توانم از لذت شکار دست بکشم، حتی اگر تو تجربه‌ای متفاوت را داشته باشی.
صفای چهره شبنم گل سحرخیزی است
ز یکدگر بگشا چشم اعتبار مخسب
هوش مصنوعی: زیبایی و طراوت چهره شبنم بر روی گل به خاطر حضور سحرخیزان است؛ بنابراین، چشمانت را باز کن و به اعتبار و زیبایی اطراف دقت کن.
به این امید که سر رشته ای به دست افتد
شود چو سوزن اگر پیکرت نزار مخسب
هوش مصنوعی: امیدوارم که به سرنخی دست پیدا کنم؛ حتی اگر مانند سوزنی باشم و جسمم ضعیف و بی‌جان.
زمام ناقه لیلی بلال شب دارد
نصیحت من مجنون به یاد دار مخسب
هوش مصنوعی: این شعر به یادآوری نکته‌ای مهم اشاره دارد: لیلی، معشوق مجنون، به شباهت با ناقه‌اش، که به گمانه‌زنی و لحظه‌های غم انگیز اشاره دارد، و نصیحتی که مجنون به او می‌کند را در ذهن داشته باش. این بیانگر عشق عمیق و عاطفی است که مجنون به لیلی دارد و همچنین یادآور لحظات حساس و دلگیر در زندگی آن‌هاست.
بگیر از ورق لاله نقش بیداری
تو نیز ناخن داغی به دل فشار مخسب
هوش مصنوعی: از ورق لاله تصویری از بیداری‌ات بگیر، همچنین دلت را با ناخن داغی فشار نده.
گرفت هاله در آغوش، ماه خود را تنگ
تو هم ز اهل دلی ای تهی کنار مخسب
هوش مصنوعی: دست در آغوش ماه خود انداخت و او را در آغوش گرفت، اما تو ای بی‌خبر از حال دل دیگران، نزدیک نشو.
به سایه علم آه، خویش را برسان
شبی که فردا جنگ است، زینهار مخسب
هوش مصنوعی: به زیر سایه علم برو و خود را آماده کن، چون فردا ممکن است جنگ و درگیری پیش بیاید. پس از حالا مراقب باش و غافل نشو.
ز حرف تلخ در اینجا زبان خویش بگز
به خوابگاه لحد در دهان مار مخسب
هوش مصنوعی: از سخنان تلخ و ناگوار در اینجا دوری کن و به خوابگاه ابدی‌ات (قبر) برو، و در آنجا هیچگاه در دهن مار نروید.
حلال نیست به بیماردار، خواب گران
ترحمی کن و بهر دل فگار مخسب
هوش مصنوعی: بیمار را نباید بی‌توجه گذاشت و باید به او محبت کرد و برای راحتی و آرامش او تلاش نمود.
بهار عیش هم آغوش غنچه خسبان است
به زیر سایه گل پهن، سبزه وار مخسب
هوش مصنوعی: بهار زمان شادی و لذت است، مانند غنچه‌ای که خوابیده و در زیر سایه گل گسترده شده است، تو نیز مانند سبزه‌ای نباش که در خواب بمانی.
ستاره زنده جاوید شد ز بیداری
تو نیز در دل شب ای سیاهکار مخسب
هوش مصنوعی: ستاره‌ای درخشان و جاویدان به خاطر بیداری و هوشیاری تو در دل شب به وجود آمد، ای کسی که در کارهای ناپسند هستی، خواب را بر خود حرام کن.
به شب ز حلقه اهل گناه کن شبگیر
دلی چو آینه داری، به زنگبار مخسب
هوش مصنوعی: در این شعر، به شخص پیشنهاد می‌شود که در شب، از حلقه افرادی که مرتکب گناه شده‌اند دوری کند و به درون خود بپردازد. اگر دلی خالص و پاک مانند آینه داری، بهتر است از آلودگی‌ها و زشتی‌ها دور شوی و خود را در محیطی مناسب قرار دهی.
به جنبش نفس خود ببین و عبرت گیر
رفیق بر سر کوچ است، زینهار مخسب
هوش مصنوعی: به حرکت نیروی نفس خود توجه کن و از آن عبرت بگیر، دوست من، زیرا در دنیا هر لحظه ممکن است دچار گمراهی شوی، پس مراقب باش که به سمت انحراف نروی.
دم فسرده سرما ز خواب سنگین است
اگر تو سوخته جانی، چو نوبهار مخسب
هوش مصنوعی: اگر هوا سرد و خواب‌آلوده است، دلیلش این است که زمستان هنوز تمام نشده. اما اگر تو در دل خود عشقی احساس می‌کنی، از این خواب سنگین بیدار شو و به زندگی پرداخته و همچون بهار، شاداب و سرزنده باش.
گل سر سبد عمر، چشم بیدارست
به رغم دیده گلچین روزگار مخسب
هوش مصنوعی: بهترین و ارزشمندترین لحظات عمر به خوبی و مراقبت مشاهده می‌شوند، حتی اگر روزگار برخی دیگر را انتخاب کرده باشد یا برگزیده باشد.
رسول گفت که با خواب، مرگ هم پدرست
به اختیار مکن مرگ اختیار مخسب
هوش مصنوعی: پیام این بیت این است که پیامبر هشدار می‌دهد که خواب و مرگ به یکدیگر نزدیکند و نباید به راحتی به سراغ مرگ رفت. به عبارت دیگر، باید در زندگی خود هوشیار باشیم و مرگ را انتخاب نکنیم.
زمین و آب تو کمتر ز هیچ دهقان نیست
ز تخم اشک تو هم دانه ای بکار مخسب
هوش مصنوعی: زمین و آب تو به اندازه‌ای است که هیچ کشاورزی از آن کم ندارد. از تخم اشک‌هایت هم دانه‌ای بکار تا نتیجه بگیری.
کمین دزد بود خواب اگر ز اهل دلی
درین کمینگه آشوب، زینهار مخسب
هوش مصنوعی: اگر اهل دل در مکانی با آرامش و امنیت قرار دارند، باید مراقب باشند که خواب غفلت آن‌ها را فریب ندهد؛ زیرا در این مکان، ممکن است دزدانی lurking در کمین باشند. بنابراین، باید مراقب و هوشیار باشند.
نشان چشمه حیوان به تیرگی دادند
نقاب شب چو فکندند، خضروار مخسب
هوش مصنوعی: نشان چشمه حیات به تیرگی پنهان شد و وقتی شب چادر خود را بر افراشت، مانند باغی سرسبز و زنده، پنهان ممان.
نبسته لب ز سخن، آرمیدگی مطلب
نکرده رخنه دیوار استوار مخسب
هوش مصنوعی: اگر زبان را از بیان حقیقت ببندی، ممکن است به آرامش برسید، اما شکاف و ضعفی در دیوار محکم اندیشه‌هایت ایجاد می‌شود.
حصار جسم تو از چشم و گوش پر رخنه است
نصیحت دل آگاه گوش دار مخسب
هوش مصنوعی: بدن تو پر از آسیب‌پذیری‌هاست و باید به نصیحت قلب آگاه گوش بدهی و از غفلت پرهیز کنی.
به نیم چشم زدن پر ز آب می گردد
درین سفینه پر رخنه زینهار مخسب
هوش مصنوعی: با نگاهی کوتاه به آب، کشتی پر از نشتی به حرکت درمی‌آید، پس مواظب باش که به خطر نیفتی.
گرفت دامن گل شبنم از سحرخیزی
تو هم شبی رخی از اشک تازه دار مخسب
هوش مصنوعی: به خاطر زیبایی و بیداری تو، گل به شبنم آغشته شده است. بنابراین، ای معشوق، همواره با چهره‌ای زیبا و اشک‌های تازه خود، درخشان و سرزنده باقی بمان.
ترا که دولت بیدار شمع بالین است
چو نقش صورت دیبا به یک قرار مخسب
هوش مصنوعی: تو که با آرامش و زیبایی‌ات مانند شمع در کنار من روشنایی می‌آوری، همچون نقشی زیبا بر روی پارچه، فقط در یک جا ثابت نمان.
به ذوق مطرب و می روزها به شب کردی
شبی به ذوق مناجات کردگار مخسب
هوش مصنوعی: در این شعر، گویا شاعر از لذت و شوقی که در روزها به موسیقی و شادی می‌برد، سخن می‌گوید و در عین حال، در شب به شوق عبادت و راز و نیاز با خداوند می‌پردازد. به‌عبارتی، او درمی‌یابد که باید در هر زمان، حسی متفاوت و عمیق از زندگی را تجربه کند؛ روزهای شاد و شب‌های آرام و معنوی.
ز فیض صدق طلب، مور پر برون آورد
تو نیز پای کسالت ز گل برآر مخسب
هوش مصنوعی: از برکت صدق و راست‌گویی، مانند موری که بال پر می‌گیرد، تو هم باید از کسالت و تنبلی دست بکشی و تلاش کنی. گل و خاک را رها کن و به سمت بالا برو.
ترا به گوهر دل کرده اند امانت دار
ز دزد امانت حق را نگاه دار مخسب
هوش مصنوعی: تو را به عنوان جواهر دل، امانت‌دار کرده‌اند. پس مراقب باش تا از دستبرد خائنان در امانت حق، محافظت کنی و آن را نجات دهی.
اگر ترا به شکر خواب، بخت بفریبد
تو خواب تلخ عدم را به خاطر آر مخسب
هوش مصنوعی: اگر به خاطر خوشی و شادی، خوش‌بینی تو را فریب دهد، خواب و حال تلخ و ناامیدیت را فراموش نکن.
برآر یوسف جان را ز چاه تیره تن
تو نور چشم وجودی، درین غبار مخسب
هوش مصنوعی: ای جان یوسف، از چاه تیره زندگی بیرون بیا، تو نور چشم هستی و در این گرد و غبار پنهان مشو.
مثلثی است موالید بهر رفتن تو
درین بساط مربع تو خشت وار مخسب
هوش مصنوعی: مثلثی وجود دارد که تولدهایی را به یاد می‌آورد تا تو به این مکان بیایی، ولی تو که در این فضا همانند یک مربع هستی، مانند آجر در اینجا جا نگیری.
ز نوبهار به رقص است ذره ذره خاک
تو نیز جزو زمینی، درین بهار مخسب
هوش مصنوعی: قطرات خاک تو نیز در این بهار به رقص آمده‌اند. بنابراین، به خاطر نداشته باش که این بهار، تو را از واقعیت زمینی‌ات غافل کند.
فروغ دولت بیدار، چشم اگر داری
تو هم چو شمع به مژگان اشکبار مخسب
هوش مصنوعی: اگر چشمی داری، به مانند شمعی با اشک‌های ریخته، در نور و روشنی زندگی بیدار باش و غفلت نکن.
مباد عشق نهد جوز پوچ در بغلت
چو کودکان به سر راه انتظار مخسب
هوش مصنوعی: مبادا عشق بی‌معنی و بی‌فایده‌ای در آغوش تو قرار گیرد، مانند کودکان که در انتظار، بی‌صبرانه در مسیر می‌ایستند.
نگاه کن سر تار نفس کجا بندست
نگاه دار سر رشته زینهار مخسب
هوش مصنوعی: با دقت به نفس خود توجه کن و ببین که به کجا مشغول است. مراقب باش که به آسانی آن را از دست ندهی و کنترل آن را حفظ کن.
ز عشق سرو چمن خواب نیست فاخته را
تو هم به سایه آن سرو پایدار مخسب
هوش مصنوعی: فاخته به خاطر عشق به سرو چمن خوابش نمی‌برد، تو هم در سایه آن سرو ثابت نمان!
قدم به دیده خورشید نه مسیحاوار
میان آب و گل جسم چون حمار مخسب
هوش مصنوعی: به خودت توجه کن و از خودت غافل نشو، مانند مسیح که به معجزه پا بر آب گذاشت، تو نیز در دنیای مادی خود غرق نشو و از اشکال و عادات دنیوی دوری کن. همچون الاغ نباش که تنها به بار خود مشغول است و از بزرگی و نور زندگی بی‌خبر.
گلیم بخت درین آب می توان شستن
چو مرده در دم صبح سفیدکار مخسب
هوش مصنوعی: زندگی و سرنوشت انسان مانند یک گلیم است که در بیکرانگی و عدم ثبات آن، می‌توان آن را شست و تمیز کرد. اما همان‌طور که مرده‌ای در صبح زود که دنیای جدیدی را آغاز کرده، نمی‌تواند حرکتی کند، ما نیز نباید در میانه‌ی مشکلات و چالش‌ها از تلاش و کار کردن دست بکشیم.
رسید کوکبه عشق، سر برآر از خاک
چو دانه در جگر خاک در بهار مخسب
هوش مصنوعی: عشق به اوج خودش رسیده است، پس مانند دانه‌ای که از خاک سر برمی‌آورد، از زحمت و دشواری‌هایی که داری بیرون بیا و در بهار زندگی‌ات سستی نکن.
اگر نه مهر نهاده است بر دلت غفلت
به پیش دیده بیدار کردگار مخسب
هوش مصنوعی: اگر عشق و محبت واقعی در قلبت نباشد، به هوش باش و بی‌توجهی نکن؛ زیرا خداوندی که همیشه مراقب است، به چشمان بیدار تو نگاه می‌کند.
به ذوق رنگ حنا، کودکان نمی خسبند
چه می شود، تو هم از بهر آن نگار مخسب
هوش مصنوعی: کودکان به خاطر زیبایی رنگ حنا خوابشان نمی‌برد. چرا تو هم به خاطر آن معشوقه خواب را بر خود حرام نمی‌کنی؟
شده است دخمه دل های مرده مرکز خاک
درین حظیره پر مرده زینهار مخسب
هوش مصنوعی: دل‌های مرده درون این مکان به مانند دخمه‌ای شده‌اند، جایی که خاک و کثرت مرگ حاکم است؛ پس ای کسی که به اینجا می‌آیی، از نزدیک شدن به این حالت بپرهیز.
جواب آن غزل مولوی است این صائب
ز عمر، یکشبه کم گیر و زنده دار مخسب
هوش مصنوعی: در اینجا به ما یادآوری می‌شود که نباید وقت خود را در زندگی هدر بدهیم و باید از لحظات به‌دست‌آمده به خوبی استفاده کنیم. نکته این است که زندگی کوتاه است و باید از هر لحظه‌اش بهره‌برداری کنیم. به جای نگران بودن از آینده یا غم‌خوردن برای گذشته، باید در حال زندگی کنیم و از آن لذت ببریم.
