برگردان به زبان ساده
از غبار خط رخ آن ماه می بالد به خویش
آنچنان کز گرد لشکر شاه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: از گرد و غبار خط چهره آن ماه، به خودش می‌بالد و همچنان که گرد و غبار از لشکر شاه به خود می‌بالد.
تامبدل شد به خط زلفش دلم آسوده شد
راهرو از منزل کوتاه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: وقتی که خط زلف او تبدیل به حالتی خاص شد، دل من راحتی پیدا کرد و در مسیر زندگی‌ام احساس شناور بودن و بالندگی می‌کنم.
پشت آن لب زودتر گردید سبز از عارضش
برلب جو سبزه خاطر خواه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: لب او به زودی سبزتر شد و زیبایی‌اش همچون سبزه‌ای بر لبانش می‌خندد و دلخواهش به خود می‌بالد.
آنچنان کز طوق قمری سرو رعنا می شود
هرقدر دل تنگ گردد آه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: به قدری دل انسان در درونش تنگ می‌شود که مانند آهو در دشت، احساس می‌کند و به خودش بال و پر می‌دهد. این حس می‌تواند به زیبایی و شکوهی شبیه به دلربایی سرو قماز باشد.
نیل چشم زخم، خوبی را دعای جوشن است
ازسیه بختی دل آگاه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: چشمان زیبا به مانند نیل، واکنشی به زخم‌ها و آسیب‌ها هستند. خوبی و نیکی به واسطه دعای محافظتی مانند جوشن، نشانی از پشتکار و تلاش دل‌های ناامید است که به جای تسلیم، به خود می‌بالند.
تشنگی گردد ز احسان تهی چشمان زیاد
وای برکشتی کزآب چاه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: وقتی که تشنگی از محبت و کمک دیگران بی‌نصیب شود، چشمان بیشتری ممکن است به اشک بیفتد. وای بر کشتی‌ای که از آب چاه پر می‌شود، و به خود مغرور می‌شود.
زود می آید بسر دوران آن کوتاه بین
کز فروغ عاریت چون ماه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: به زودی دوران کسانی که دیدگاه محدودی دارند به پایان می‌رسد. آنها همچون ماهی که نورش را از دیگری می‌گیرد، تنها به خود می‌بالند و به توانایی‌های خود افتخار می‌کنند.
فربه از مدح سبک مغزان نفس خسیس
این ستور خوش علف ازکاه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: با تعریف و تمجید افرادی که کم‌عمق و سطحی‌نگر هستند، نفس بزدل و بخیل تقویت می‌شود؛ مانند اینکه یک خر، از علف خوب خود را می‌زاید و به خود می‌بالد، در حالی که واقعاً چیز باارزشی ندارد.
زود می گردد ز حال خویش حسن عاریت
ماه ازان، گه می گدازد گاه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: به سرعت تغییر می‌کند حال و وضعیت حسن، مانند ماهی که گاهی تیره و گاهی درخشان می‌شود. او در بعضی مواقع ناراحت و در برخی دیگر شاداب و سرحال است.
دربلندی گرچه می بیند زوال آفتاب
همچنان نادان زعزو جاه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: در اوج بلندی، اگرچه آفتاب به غروب می‌رسد، فردی نادان به خاطر مقام و جایگاهش همچنان به خود می‌بالد.
اهل همت کاسه محتاج را خواهد تهی
مهر تابان از گداز ماه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: افراد با اراده و پر تلاش، هرگز اجازه نمی‌دهند که دیگران به خاطر نیازشان به دست خالی بمانند. آنها مانند ماه که نور خود را به دیگران می‌بخشد، از خودِّ نیکو و مهربانی خود به دیگران می‌افزایند.
ناخن دخل است صائب باعث جوش سخن
آنچنان کز کاوش آب چاه می بالد به خویش
هوش مصنوعی: ناخن به عنوان موضوعی ظریف در این شعر به کار رفته و به نوعی به خلاقیت و قدرت بیان اشاره دارد. در اینجا گفته شده که مانند آب چاهی که به خاطر جستجو و کنجکاوی به بالا می‌خیزد، سخن نیز از عمق و تلاش بیرون می‌آید و به یک جوش و خروش می‌رسد. در واقع، وقتی که فرد برای بیان افکارش تلاش می‌کند، کلامش به صورت طبیعی و پرشور ظاهر می‌شود.
