برگردان به زبان ساده
تا نسازد پای خود از سر طلبکارگهر
همچو غواصان نمی گردد گرانبار گهر
هوش مصنوعی: تا زمانی که انسان به دنبال هدف و خواسته‌های خود نرود و تلاش نکند، نمی‌تواند به موفقیت و پرباری برسد؛ مانند غواصانی که برای یافتن مروارید به عمق دریا می‌روند و برای کسب ارزش‌ها و گنجینه‌ها باید سختی‌ها را تحمل کنند.
هر که راچون رشته دور چرخ پیچ وتاب داد
سربه آسانی برآرد از گره زار گهر
هوش مصنوعی: هر کسی که به خوبی از چرخ روزگار عبور کند و با سختی‌ها و مشکلات زندگی مقابله کند، به راحتی می‌تواند از گره‌های سخت و دشوار زندگی عبور کرده و به موفقیت دست یابد.
نیست در تسخیر دلها به ز همواری کمند
رشته از همواری خود شد گرانبار گهر
هوش مصنوعی: در دلها تسخیر کردن هیچ چیز به اندازه‌ی آرامی و سادگی نمی‌تواند مؤثر باشد، در واقع همان سادگی می‌تواند بار ارزشمندی از عشق و محبت را به دوش بکشد.
از پریشانی است دل ایمن چو خود را جمع کرد
بیمی از ریزش نداردجام سرشار گهر
هوش مصنوعی: دل وقتی که به آرامش و نظم می‌رسد، دیگر از مشکلات و بی‌قراری‌ها ترسی ندارد؛ مانند جامی که پر از جواهر است و از ریزش آن هیچ گونه نگرانی وجود ندارد.
می کند وحشت ز هر موجی چو تیغ آبدار
تا صدف از ساده لوحی شد گرانبار گهر
هوش مصنوعی: موج‌های دریا با هر حرکت خود ترس ایجاد می‌کنند، همان‌طور که تیغ تیز و برّنده است. در این میان، صدف به خاطر سادگی‌اش به راحتی و سنگینی جواهرات را درون خود جمع می‌کند.
صلح کن ازدانه گوهر به اشک خود، که هست
بیش از دریا خطر درآب هموار گهر
هوش مصنوعی: با دانه‌های لؤلؤ به آرامی و با اشک خود صلح کن، چرا که خطراتی که از دریا ناشی می‌شوند، در آب‌های صاف و آرام لؤلؤ وجود دارد.
می گدازد روح راآمیزش سیمین بران
رنج باریک آرد از قرب گهر، تارگهر
هوش مصنوعی: روح را با برهم‌کنش با فضایی نقره‌ای دچار پریشانی می‌کند و از نزدیک شدن به جواهر، رنج و سختی‌های زندگی را به وجود می‌آورد.
خواری روشن ضمیران پیش خیر عزت است
گردد از گرد یتیمی گرم، بازار گهر
هوش مصنوعی: خوار و ذلیل بودن کسانی که بینش روشن دارند، در مقایسه با افتخار و عزت به دست آورده از بدبختی یتیمی، مانند شکوه و رونق بازار الماس است.
شد فلک پرواز دل تاپابه دامن جمع کرد
بیشتر از بی سروپایی است رفتارگهر
هوش مصنوعی: دل آدمی به آسمان پرواز می‌کند و جمع کردن چیزها در دامن خود نشان‌دهنده‌ی این است که رفتار و سرنوشتش بیشتر از نابسامانی و بی‌سر و سامانی است.
از لب خامش صدف دندانه سازد تیغ را
بس که شد در عهد ما قحط خریدار گهر
هوش مصنوعی: از دندان‌های صدف خاموش، تیغی ساخته می‌شود؛ زیرا در زمان ما، بازار خرید گوهرها خالی و کساد شده است.
هر سبک مغزی سخن نتواند از عارف کشید
گوش ماهی چون صدف نبود سزاوار گهر
هوش مصنوعی: هر شخص نادانی نمی‌تواند از یک عارف سخن بزرگی بگوید، زیرا همچنان‌که صدف نمی‌تواند گوهر را در خود جای دهد، آنها نیز لیاقت دریافت دانش عمیق را ندارند.
انتقام خویش رااز مغز گوهر می کشد
رشته را چندان که لاغر می کند بارگهر
هوش مصنوعی: هر کس انتقام خود را با دلایل و انگیزه‌های قوی دنبال می‌کند، به گونه‌ای که این تلاش بی‌رحمانه او را خسته می‌کند و به او آسیب می‌زند.
ره مده طول امل دردل که می افتد گره
بیشتر از رهگذار رشته در کارگهر
هوش مصنوعی: طولانی کردن امید و آرزو در دل، ممکن است باعث ایجاد مشکلات بیشتری شود، مانند این که گره‌ای در کارها ایجاد شود. مانند این که وقتی از راهی عبور می‌کنید، ممکن است سرنخی در کار و زندگی‌تان بگیرید.
خودنمایی لازم نودولتان افتاده است
در گهر صائب نمی ماند نهان تارگهر
هوش مصنوعی: خودنمایی لازم است، اما افتادن نودولتان (گنجشک‌ها) در دریا باعث می‌شود که گوهر (ارزش واقعی) صائب (سخنگو) هیچ وقت پنهان نمی‌ماند.
