برگردان به زبان ساده
سفیدی های مو بیدار کی سازد سیه دل را؟
که گلبانگ رحیل افسانه خواب است غافل را
هوش مصنوعی: سفیدی موها چگونه می‌تواند دل تاریک را بیدار کند؟ وقتی که صدای پرواز، خواب را به کسانی که غافلند، تنها افسانه می‌زند.
ز نقصان بصیرت طامعان را نیست پروایی
که چشم کور گردد کاسه دریوزه سایل را
هوش مصنوعی: بیشتر طمع‌کاران به خاطر نداشتن بینش و بصیرت، بی‌خبر از عواقب کارهایشان هستند و اهمیتی نمی‌دهند که نادانی و عدم آگاهی باعث کور شدن بصیرت آن‌ها می‌شود. در واقع، آن‌ها تنها به دنبال چیزهایی هستند که از دیگران درخواست می‌کنند، بدون توجه به اینکه ممکن است این درخواست‌ها عواقب بدی داشته باشد.
نلرزد چون ز بی آرامیم مهد لحد بر خود؟
که من در راه کردم از گرانی خواب منزل را
هوش مصنوعی: چرا باید مهد قبر بر خود بلرزد در حالی که من به خاطر بی‌قراری‌ام، خواب را بر خود سخت کرده‌ام؟
شهادت می کند ایجاد اسباب طرب از خود
که مطرب باشد از بال و پر خود رقص بسمل را
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که وقتی شرایط شادی و خوشحالی فراهم می‌شود، می‌توان دریافت که منشأ آن شادی و سرور خود فرد است و او توانایی ایجاد لذت و نشاط را دارد. به عبارتی، شخص می‌تواند با قدرت خویش شور و حرکتی شاداب و رسواکننده را خلق کند.
زبان عذرخواهی صید بسمل را نمی باشد
مگر خواهم به حیرت عذر دست و تیغ قاتل را
هوش مصنوعی: صید بسمل (پرنده یا حیوانی که جراحتی عمیق دارد) نمی‌تواند به زبان بیاید و از کسی عذرخواهی کند، مگر اینکه بخواهد در شگفتی به عذر و بهانه‌ای برای دست و تیغ قاتلش بپردازد. به عبارت دیگر، در موقعیتی که زندگی‌اش در خطر است، نمی‌تواند دیگران را از خود عذرخواهی کند.
ز سنگ کودکان پهلو تهی کردم، ندانستم
که می گردد شکستن مومیایی شیشه دل را
هوش مصنوعی: من از سنگ‌های کودکان دور شدم، نه می‌دانستم که این کار می‌تواند باعث شکستن دل شیشه‌ای‌ام شود.
چو قمری سر و بر گردن نهد طوق گرفتاری
اگر افتد به گلشن راه آن مشکین سلاسل را
هوش مصنوعی: اگر قمری به دوش خود زنجیری از مشکلات بیندازد، اگر هم به باغ و گلستان بیفتد، باز هم آن زنجیرهای سیاه به همراه او خواهند بود.
نگوید عشق اسرار محبت با هوسناکان
نیفشاند به خاک شوره دهقان تخم قابل را
هوش مصنوعی: عشق در مورد رازهای محبت چیزی نمی‌گوید و این اسرار را در اختیار افرادی که فقط به هوس فکر می‌کنند نمی‌گذارد، زیرا مانند دانه‌ای که در خاک شور فرو رود، آن را از دست می‌دهد.
به خط امیدها دارد دل بی طاقت عاشق
که سازد توتیای چشم، طوفان دیده ساحل را
هوش مصنوعی: دل عاشق که تحمل ندارد، با امیدها نوشته شده است. این دل می‌خواهد با زیبایی چشم‌ها، درد و رنج‌های ناشی از طوفان‌ها و مشکلات زندگی را آرام کند.
ازان هر لحظه مجنون در بیابانی کند جولان
که در هر جلوه لیلی می دهد تغییر محمل را
هوش مصنوعی: مجنون در هر لحظه در بیابانی سرکشی می‌کند، چون هر بار که به لیلی نگاه می‌کند، شکل و جلوه او تغییر می‌کند.
شوند از اهل مشرب زاهدان خشک هم صائب
توان گر گوهر شهوار کردن مهره گل را
هوش مصنوعی: اگر زاهدان خشک و بی‌روح هم از اهل معرفت باشند، می‌توانند با عشق و محبت، چیزهای بی‌ارزش را به جواهرهای باارزش تبدیل کنند.
