برگردان به زبان ساده
ز گلهای چمن هر کس وفاداری طمع دارد
حیا و شرم از خوبان بازاری طمع دارد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال وفاداری از گلهای چمن است، باید از خوبان و دوستانش حیا و شرم داشته باشد.
زبیماران پرستاری توقع دارد آن غافل
کز آن چشم خمارآلود دلداری طمع دارد
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که بیماران می‌خواهند پرستاری داشته باشند که نسبت به آن‌ها توجه و محبت کند، اما غافلند از اینکه خود آن پرستار در حالتی غم‌انگیز و دل‌شکسته است و به جای اینکه به آن‌ها دلداری دهد، نیاز به دلداری دارد.
ز زلف دل سیه هر کس که دارد چشم دلجویی
زغفلت از ره خوابیده بیداری طمع دارد
هوش مصنوعی: هر کسی که از زلف معشوقی با دل سیاه برخوردار است، اگر به دنبال چشم دلجویی باشد، از غفلت و خواب غفلت بیداری پیدا می‌کند و انتظاری از بیداری و شفافیت دارد.
وفاداری زعمر بیوفا هر کس که می جوید
زسیلاب سبکرفتار خودداری طمع دارد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال وفاداری از عمر بیوفا باشد، در واقع به دنبال طمع ورزیدن است و باید از رفتار سبک‌سرانه خود دوری کند.
به پای خفته می خواهد فلک پیما شود هر کس
اثر با دامن آلوده از زاری طمع دارد
هوش مصنوعی: هر کسی که با خود ناامیدی و اندوه دارد، نمی‌تواند به جایی برسد و در مسیر زندگی پیشرفت کند. آن‌ها به جای این که خود را پاک و آماده کنند، به دنبال آرزوهای نافرجام هستند.
به زنگ آیینه تاریک خود را می کند صیقل
صفا هر کس که از گردون زنگاری طمع دارد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال زیبایی و روشنی است، باید از آلودگی‌ها و زنگارهای دنیا دوری کند. در واقع، برای دست‌یابی به روشنایی و صفا، باید تلاش کند و خود را از زنگارهای زندگی پاک کند.
شکر از بوریا و چرب نرمی خواهد از سوهان
کسی کز زاهدان خشک همواری طمع دارد
هوش مصنوعی: شکر می‌خواهد که از بوریا (پرده یا زیرانداز) به نرم و چرب تبدیل شود و این آرزو را دارد که کسی که از زاهدان خشک (افراد زاهد و پارسا) است، به راحتی به آن دست یابد. در واقع، این بیت به تضاد بین ظاهری خشک و بی‌روح و خواسته‌ای شیرین و نرم اشاره دارد.
کسی کز سرکشان دارد تواضع چشم از غفلت
دو تا گردیدن از انگشت زنهاری طمع دارد
هوش مصنوعی: کسی که از سرکش‌ها سخت humble و فروتن است، نباید به راحتی به دیگران چشم داشته باشد و باید از غفلت دوری کند، زیرا ممکن است دچار وسوسه و طمع شود.
به اندودن مس خود را طمع دارد طلا گردد
دل روشن کسی کز رخت زر تاری طمع دارد
هوش مصنوعی: کسی که به طلا و ثروت دیگران حسد می‌برد، در حقیقت دل روشن و پاکی ندارد و فقط به فکر تبدیل چیزهای کم‌ارزش به ارزشمند است.
ز آب زندگی لب تشنه برگردد چو اسکندر
کسی کز همرهان روز سیه یاری طمع دارد
هوش مصنوعی: اگر کسی مانند اسکندر، که از یارانش در روزهای سختی امیدی ندارد، به آب حیات دست یابد، اما هنوز هم تشنه بماند، نشان‌دهنده آن است که در زندگی واقعی، در زمان دشواری‌ها نمی‌تواند از یاری دیگران بهره‌مند شود. در چنین حالتی، حتی با دست‌یابی به منابع ارزشمند، او همچنان احساس کمبود و نیاز خواهد کرد.
کند روشن چراغ دشمن خود را، سبک مغزی
که پیش برق از کاغذ سپرداری طمع دارد
هوش مصنوعی: آدمی که نادان و سبک‌مغز است، چراغ دشمنش را روشن می‌کند. کسی که به خاطر فریب برق، از کاغذ جلوتر می‌افتد و انتظار سود دارد، در حقیقت نمی‌داند که چه خطری در کمین اوست.
زخواب صبح می خواهد گرانجانی برد بیرون
زدولت هر سبک مغزی که بیداری طمع دارد
هوش مصنوعی: در خواب صبحگاهی، کسی به دلخواه نمی‌تواند از خواب برود. آن‌هایی که به زود بیدار شدن عادت دارند، نباید به زندگی آسان و بی‌دغدغه دل ببندند.
چو نرگس کاسه در یوزه بر کف هر نظر بازی
ازین دارالشفا یک چشم بیماری طمع دارد
هوش مصنوعی: مثل نرگس که در کاسه‌ای زیبایی می‌افزاید، هر نگاه به این دارالشفا نشان از آرزو و خواسته‌ای دارد. یکی از چشم‌ها، به طور خاص، در جستجوی چیزی است که شاید به آن دست نیابد.
اگر دندان گذارد بر جگر هموار می گردد
زسوهان درشت آن کس که همواری طمع دارد
هوش مصنوعی: اگر کسی بر درد و رنج خود تحمل کند و از سختی‌ها نگذرد، در نهایت می‌تواند به آرامش و آسایش دست یابد. این فرد که همیشه به دنبال راحتی است، با صبر و تاب آوردن بر مشکلات، به هدف خود خواهد رسید.
سبکروحی توقع هر که دارد زین گرانجانان
زکوه آهنین صائب سبکباری طمع دارد
هوش مصنوعی: کسی که روحی آزاد و سبک دارد، نمی‌تواند از این انسان‌های سخت‌دل که مانند کوه آهنین هستند، انتظار داشته باشد. صائب، سبکبار بودن را به معنای داشتن امید و آرزو می‌داند، اما چنین امری برای او ممکن نیست.
