برگردان به زبان ساده
نه از رحم است اگر نخجیر من بسمل نمی گردد
به خون من زبان خنجر قاتل نمی گردد
هوش مصنوعی: اگر من شکار شوم، هیچ رحم و توجهی وجود ندارد؛ چرا که اگر خون من ریخته شود، دیگر زبان خنجر قاتل به سخن نمی‌آید.
مرا نتوان به ناز و سر گرانی صید خود کردن
نگردم گرد معشوقی که گرد دل نمی گردد
هوش مصنوعی: من نمی‌توانم به ناز و تکبر تو گرفتار شوم، چرا که در برابر کسی که دلش را به من نمی‌دهد، دور نمی‌شوم.
غبار خاطر خلوت سرای او چرا گردم؟
میان دوستان دیوار و در حایل نمی گردد
هوش مصنوعی: چرا در دل خود، غم و اندوه ناشی از یاد او را تحمل کنم؟ در جمع دوستان، هیچ مانعی نمی‌تواند بین آن‌ها قرار بگیرد.
به هر جانب که رو آرم، نظر بر چشم او دارم
که صید زخمی از صیاد خود غافل نمی گردد
هوش مصنوعی: هر کجا که برویم، چشمانم همیشه به اوست؛ زیرا شکار زخمی هرگز از صیاد خود غافل نمی‌شود.
گزیری نیست از خاشاک عصیان بحر رحمت را
کریمان را دکان جود بی سایل نمی گردد
هوش مصنوعی: فرار از مشکلات و ناملایمات زندگی ممکن نیست. رحمت و بخشش الهی به مانند دریایی وسیع است و افرادی که بخشنده‌اند همیشه پایگاه و مکانی برای مهربانی دارند. اما نمی‌توانند بدون وجود درخواست و درخواست‌کننده، نیکی و کمک کنند.
به یک طالع مگر با ناخن از صلب قضا زادم؟
که رزق من بغیر از عقده مشکل نمی گردد
هوش مصنوعی: آیا ممکن است من تنها به بخت و اقبال خودم، با دقت و توجه، از مسیر سرنوشت به دنیا آمده‌ام؟ چرا که روزی من بدون پشتوانه و تلاش، جز با چالش و معضلی به دست نمی‌آید.
تو از شوریدگی بر خود جهان شوریده می بینی
کدامین موج در بحر رضا ساحل نمی گردد؟
هوش مصنوعی: تو به خاطر شور و شوقی که در دل داری، در دنیای خود شور و حال را مشاهده می‌کنی. کدام موج در دریای رضایت به ساحل نخواهد رسید؟
نرفت از می غبار زهد خشک از جبهه زاهد
به سعی ابر رحمت این زمین قابل نمی گردد
هوش مصنوعی: زهد و پرهیزکاری خشک و بی‌روح، نمی‌تواند زمین را پربار و بارور کند. تنها تلاش و رحمت الهی است که می‌تواند به زمین حیات ببخشد و آن را به حالتی مطلوب درآورد.
شراب تلخ از انگور شیرین خوب می آید
نباشد تا خرد کامل، جنون کامل نمی گردد
هوش مصنوعی: شراب تلخ از انگور شیرین به دست می‌آید و این نشان می‌دهد که برای دستیابی به خرد و درک کامل، باید مراحل و تجارب تلخی را نیز پشت سر گذاشت. جنون یا شور هیجانی واقعی نیز تنها زمانی به وجود می‌آید که فرد به کمال و تمامی این مراحل رسیده باشد.
چه دولت خوشتر از خشنودی خصم است عارف را؟
چرا صائب به جرم خویشتن قایل نمی گردد؟
هوش مصنوعی: در اینجا به این موضوع اشاره شده است که خوشنودی دشمن یا خصم، برای عارف به مراتب بهتر و باارزش‌تر از هر نعمت دیگری است. همچنین، شاعر از خودش می‌پرسد که چرا صائب به تقصیرها و نواقص خود اعتراف نمی‌کند.
