برگردان به زبان ساده
زانفاس گرامی آنچه صرف آه می گردد
به دیوان قیامت مد بسم الله می گردد
هوش مصنوعی: از آن نفس گرانبها، هر آنچه که صرف آه و ناله می‌شود، در روز قیامت، آغازش به نام خداوند خواهد بود.
زخودرایی تو کجرو می شماری چرخ را، ورنه
در اقلیم رضا دایم فلک دلخواه می گردد
هوش مصنوعی: اگر تو خود را در این موقعیت کمتر از آنچه هستی می‌پنداری، باید بدانی که در دنیای مطلوب و خوشایند، همیشه دایره‌ای از مسائل و خواسته‌ها وجود دارد که به نفع تو می‌چرخد.
چو شمع آن کس که لرزد بر حیات خود نمی داند
که از لرزیدن افزون زندگی کوتاه می گردد
هوش مصنوعی: شخصی که از زندگی خود نگران است و می‌لرزد، مانند شمعی است که در حال ذوب شدن است. او نمی‌داند که این نگرانی و ترس تنها باعث کوتاه‌تر شدن عمرش می‌شود.
زخودسازی به فکر خانه سازی نیست صاحبدل
که از بی خانمانی آسمان خرگاه می گردد
هوش مصنوعی: آدمی که به کمال و خودسازی رسیده، دیگر وقتش را صرف ساختن خانه و محلی برای زندگی نمی‌کند. او در آن مقام با بی‌خانمانی و فقر دنیوی، به معنای عمیق‌تری از زندگی توجه می‌کند و به فضایی بالاتر مانند آسمان فکر می‌کند.
زپیری می شود بی پرده عیب دل سیاهیها
کلف وقت تمامیها عیان از ماه می گردد
هوش مصنوعی: با گذشت زمان و در پیری، نواقص و weaknesses دل انسان به وضوح آشکار می‌شود و در نهایت، تمام سیاهیها و مشکلات او نمایان می‌گردند. در این میان، حقیقت و روشنایی، همچون ماه، خود را نشان می‌دهند.
زحرف راستان کوتاه دار انگشت گستاخی
سرخود می خورد ماری که گرد راه می گردد
هوش مصنوعی: حرف راست و درست را کوتاه و مختصر بزن. تو نباید با زبانی بی‌پروا و بی‌محابا سخن بگویی، زیرا همچون ماری که در پی راهش می‌گردد، ممکن است به دردسر بیفتی.
ره نزدیک بی انجام می گردد زتنهایی
به دل نزدیک راه دور از همراه می گردد
هوش مصنوعی: اگر در تنهایی به دنبال مقصدی باشیم، راه نزدیک و بی‌نتیجه خواهد بود. اما اگر در کنار همراهی باشید، حتی راه دور هم آسان‌تر و دل‌پذیرتر می‌شود.
خرد از عهده نفس مزور بر نمی آید
که عاجز شیر نر از حیله روباه می گردد
هوش مصنوعی: عقل و درک انسان به راحتی نمی‌تواند فریب‌های نفس مکار را تشخیص دهد، همان‌طور که شیر نر از فریب‌های روباه ناتوان می‌شود.
چراغ از سرکشی غافل بود از پیش پای خود
کجا خودبین زعیب خویشتن آگاه می گردد؟
هوش مصنوعی: چراغ به خاطر سرکشی‌اش از محل خود غافل شده و نمی‌داند که چطور می‌تواند از نقص‌ها و عیب‌های خود آگاه شود.
زدل جو آنچه می جویی که باشد در بدر دایم
سبک مغزی که رو گردان ازین در گاه می گردد
هوش مصنوعی: از دل بیاب آنچه را که می‌خواهی، زیرا همیشه سبکسری که از این در می‌رود، دور از مقصد است.
سرایت می کند در عالمی بی قیدی عالم
که از گمراهی رهبر جهان گمراه می گردد
هوش مصنوعی: در جهانی که هیچ قیدی وجود ندارد، بی‌نظمی و گمراهی می‌تواند به همه جا سرایت کند. زمانی که رهبر جهان خود دچار گمراهی باشد، این وضعیت بیشتر و بیشتر به دیگران منتقل می‌شود.
زخون عاشقان پروا ندارد آن سبک جولان
وگرنه باد رنگین زین شهادتگاه می گردد
هوش مصنوعی: عاشقانی که خون خود را فدای عشق کرده‌اند، به هیچ چیزی اهمیت نمی‌دهند و به روش خود ادامه می‌دهند. اگر چنین نبود، باد به خاطر این فداکاری و شهادت‌ها به رنگی دیگر در می‌آمد.
ضعیفان را به چشم کم مبین گربینشی داری
که گاهی کشوری زیر و زبر از آه می گردد
هوش مصنوعی: به ضعف دیگران بی‌اعتنا نباش، چراکه ممکن است در یک آن، با یک آه، اوضاعی بزرگ و حتی یک کشور تغییر کند.
همان استادگی دارند در ریزش تهی چشمان
اگرچه از کشیدن بیش آب چاه می گردد
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که افراد در برابر مشکلات و سختی‌ها، به طور محکم و استوار باقی می‌مانند. حتی اگر به نظر برسد که با وجود کمبودها و مشکلات، همچنان پایدار و مقاوم هستند. هرچند فشارها و چالش‌ها ممکن است به آن‌ها فشار بیاورد، اما آن‌ها همچنان ایستادگی می‌کنند.
اگر جویای وصل کعبه ای بیدار کن دل را
که از گرد سپاه افزون غرور شاه می گردد
هوش مصنوعی: اگر به دنبال نزدیکی و وصالی هستی، باید دل را بیدار کنی؛ زیرا دل وقتی که در میان آتش غرور و وسوسه‌های دنیا قرار می‌گیرد، ناآرام می‌شود.
زخط گفتم به اصلاح آید آن ظالم، ندانستم
که از خوابیدگی دور و دراز این راه می گردد
هوش مصنوعی: به او گفتم که بهبود می‌یابد، اما نمی‌دانستم که این مسیر طولانی و دشوار است و زمان زیادی می‌برد تا به نتیجه برسد.
زبان کردم زغمخواران غم خود را، ازین غافل
که درد سهل از پوشیدگی جانکاه می گردد
هوش مصنوعی: من از غمخواران در مورد غم خودم صحبت کردم، غافل از اینکه درد نمی‌تواند در زیر بار این پنهانکاری‌ها راحت باشد و عذاب‌آور می‌شود.
شود تلخ از کمند و دام بر صیاد آسایش
زجمع مال در دل بیش حب جاه می گردد
هوش مصنوعی: اگر در کمند و دام صیاد گرفتار شوی، آسایش و راحتی حاصل از جمع‌آوری مال به تلخی بدل می‌شود، و در دل، محبت به جاه و مقام بیشتر می‌شود.
میاور حرف ناسنجیده از دل بر زبان صائب
که کوه از پوچ گوییها سبک چون کاه می گردد
هوش مصنوعی: هرگز حرف بی‌مقدمه و ناسنجیده را از دل به زبان نیاور، زیرا مانند این است که کوه بر اثر بی‌خودگویی‌ها سبک و سبک‌تر می‌شود.
