برگردان به زبان ساده
زخاموشی دل آگاه روشن بیش می گردد
فروغ شمع ما در زیر دامن بیش می گردد
هوش مصنوعی: وقتی دل ساکت و آرام باشد، نور شمع ما در زیر دامن بیشتر و روشن‌تر می‌شود.
کمینگاهی است خواب امن سیلاب حوادث را
دل بیدار را وحشت ز مأمن بیش می گردد
هوش مصنوعی: محل کمینی در دل وجود دارد که در آن خواب راحتی به دور از حوادث و مشکلات است. اما دل بیدار، هراسان از خطرات، بیش از پیش نگران و ناآرام می‌شود.
امید فتح باب از چشم بینا داشتم، غافل
که از در بستن این غمخانه روشن بیش می گردد
هوش مصنوعی: امید داشتم که با چشم باز به دنیای جدیدی وارد شوم، غافل از این که هر بار در این خانه غم را ببندم، روشن‌تر و واضح‌تر می‌شود.
نگردد حرص را کوتاه دست از لقمه سنگین
چو بندد بر شکم سنگ این فلاخن بیش می گردد
هوش مصنوعی: اگر انسان به خاطر حرص و طمع، به دنبال چیزهایی باشد که در دسترسش نیست، ممکن است به دردسر بیفتد. برای مثال، اگر شکم او پر شود و او همچنان به دنبال لقمه‌هایی سنگین‌تر برود، دردسر و مشکلات بیشتری برایش ایجاد می‌شود.
گریبان چاک سازد بخیه منت غیوران را
نمایان زخم ما از چشم سوزن بیش می گردد
هوش مصنوعی: پوشش آسیب‌دیده‌ای نشان‌دهنده‌ی زخم‌های عمیق ماست و درد و رنجی که از نگاه‌های تند مردم می‌خوریم، بیشتر از آنچه به نظر می‌رسد، خواهد بود.
مرا بگذار چون پرگار تا گرد جهان گردم
که سرگردانیم از پا فشردن بیش می گردد
هوش مصنوعی: بگذار مرا مانند پرگاری در نظر بگیر که دور دنیا می‌چرخد، زیرا سرگردانی من با پا فشردن و ثابت ماندن بیشتر می‌شود.
مجو از نعمت بسیار سیری از تهی چشمان
که این غربال سرگردان زخرمن بیش می گردد
هوش مصنوعی: از زیاد نعمت گول نخور، زیرا چشمان خالی تو مانند غربالی است که از چنگ میوه‌ها نمی‌تواند چیزی را نگه دارد.
زخط عنبرین شد شوخی آن چشم مست افزون
چو خون شد مشک، آهو را رمیدن بیش می گردد
هوش مصنوعی: چشم زیبا و سرخوش او همچون عطر خوشبو و دل‌انگیز است که وقتی مشک با خون مخلوط می‌شود، بوی آن بیشتر می‌شود. این زیبایی و جذابیت باعث می‌شود که آهوان نیز بیشتر از حضور او فرار کنند.
شب وصل تو می لرزم به چشم از گریه شادی
خطر باشد چراغی را که روغن بیش می گردد
هوش مصنوعی: در شب وصال تو به قدری خوشحالم که چشم‌هایم از اشکِ شادی می‌لرزد. اما این احساس خوشی می‌تواند خطرناک باشد، مانند چراغی که با روغن زیاد روشن‌تر می‌شود.
لب پیمانه می را مکیدن خشک اگر سازد
لب او را طراوت از مکیدن بیش می گردد
هوش مصنوعی: اگر کسی در حال نوشیدن شراب باشد و لب‌هایش خشک شوند، به خاطر مکیدن شراب، لب‌های او دوباره لطیف و تازه خواهند شد. در واقع، هر چه بیشتر از شراب بنوشد، طراوت و شادابی لب‌هایش بیشتر می‌شود.
بجز رویش که گلگل شد زتأثیر نگاه من
کدامین گل درین گلشن زچیدن بیش می گردد؟
هوش مصنوعی: غیر از روی او که به خاطر نگاه من زیبا و گلگون شده، کدام گل در این باغ دیگر می‌تواند بیشتر از این چیده شود؟
زخط شد خار خار دلربایی حسن را افزون
که حرص گل به جمع زر زدامن بیش می گردد
هوش مصنوعی: زیبایی دلربای محبوب باعث شده که حسادت و احساسات منفی در دل، مانند خارهایی که درد به همراه دارند، به وجود بیاید. به عبارت دیگر، تلاش برای جمع‌آوری زیبایی‌ها و لذت‌ها تنها باعث افزایش حرص و آز می‌شود.
عرق پاک از جبینش می کند مشاطه زین غافل
که آب چشمه ها از پاک کردن بیش می گردد
هوش مصنوعی: زنی که موهای او را آراسته و شانه می‌زند، به عرق پاکی که از پیشانی شوهرش می‌ریزد، توجهی ندارد. او غافل از این است که با تمیز کردن بیش از حد، همانند آب زلال چشمه‌ها، ممکن است به خوبی و زیبایی آسیب برساند.
به عجز اقرار کن صائب، وگرنه نفس سرکش را
چو شمع از سر زدن رگهای گردن بیش می گردد
هوش مصنوعی: صائب، به ناتوانی‌ات اعتراف کن، وگرنه نفسی سرکش و بی‌قرار مانند شمعی که در حال ذوب شدن است، رگهای گردن انسان را تحت فشار بیشتری قرار می‌دهد.
